საქართველოს ფრინველთა სია

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
ნავიგაციაზე გადასვლა ძიებაზე გადასვლა
ნიბლია, საქართველოში ერთ-ერთი ყველაზე ფართოდ გავრცელებული ფრინველი.[1]

საქართველოს ფრინველთა სიასაქართველოს ტერიტორიაზე დაფიქსირებულ ფრინველთა ჩამონათვალი.

საერთო ინფორმაცია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

საქართველოს ორნითოფაუნაში დაფიქსირებულია 386–403 ფრინველი (მათ შორის მობინადრე, მობუდარი, გადამფრენი, ერთეულად შემომფრენი და სხვ.), აქედან მობინადრე და მობუდარია 210-მდე სახეობა.

სია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ლეგენდა:

  ფრინველები, რომლებიც შეტანილი არიან „საქართველოს წითელ ნუსხაში“ (2006).[2]
ილუსტრაცია ქართული სახელი ლათინური სახელი და ტაქსონის ავტორი სტატუსი და არეალი საქართველოს ტერიტორიაზე.
რიგი ბატისნაირნი (Anseriformes)
იხვისებრნი (Anatidae)
Whooper Swan RWD2.jpg მყივანი გედი Cygnus cygnus
(Linnaeus, 1758)
მცირერიცხოვანია.[3] გვხვდება სხვადასხვა ტიპის წყალსატევზე გადაფრენისას და ზამთარში,[4][5] მცირე რაოდენობით ზამთრობს შავი ზღვის სანაპიროზე[6]აჭარაში, კოლხეთის დაბლობსა და აფხაზეთში.[3]
Mute swan.jpg სისინა გედი Cygnus olor
(Gmelin, 1789)
მცირერიცხოვანია. გვხვდება მიმოფრენისას, აგრეთვე მცირე რაოდენობით ზამთრობს[5][4] აფხაზეთის სანაპირო ზოლში,[7][8] ისეთ ადგილებში, სადაც ნაკლებად აწუხებენ.[4]
Bewicks.swan.sideon.arp.jpg ტუნდრის გედი Cygnus columbianus bewickii
(Yarrell, 1830)
Anser anser (aka).jpg რუხი ბატი Anser anser
(Linnaeus, 1758)
Anser fabalis at Beijing zoo.jpg მეკალოე ბატი Anser fabalis
(Latham, 1787)
Lesser white fronted goose (Anser erythropus) (3).JPG წრიპინა ბატი Anser erythropus (
Linnaeus, 1758)
Greater white-fronted goose (cropped).jpg თეთრშუბლა ბატი Anser albifrons
(Scopoli, 1769)
Red breasted goose.jpg წითელგულა ღერღეტი Branta ruficollis
(Pallas, 1769)
Common Shelduck (Tadorna tadorna) at Sylvan Heights.jpg ამლაყი იხვი Tadorna tadorna
(Linnaeus, 1758)
Ruddy Shelduck or Brahminy Duck .jpg წითელი იხვი Tadorna ferruginea
(Pallas, 1764)
Ducks in plymouth, massachusetts.jpg გარეული იხვი Anas platyrhynchos
(Linnaeus, 1758)
Anas strepera FWS.jpg რუხი იხვი Mareca strepera
(Linnaeus, 1758)
Anas penelope male at Cley.jpg თეთრშუბლა იხვი Mareca penelope
(Linnaeus, 1758)
Common Teal (Anas crecca) near Hodal, Haryana W IMG 6512.jpg ჭიკვარა Anas crecca
(Linnaeus, 1758)
Anas querquedula, Llobregat Delta, Barcelona 7.jpg იხვინჯა Spatula querquedula
(Linnaeus, 1758)
Northern Pintail (Males) near Hodal I IMG 9252.jpg ბოლოსადგისა Anas acuta
(Linnaeus, 1758)
Anas clypeata jp 02.jpg ფართოცხვირა იხვი Anas clypeata
(Linnaeus, 1758)
Marbled Teal (Marmaronetta angustirostris) RWD2.jpg მარმარილოსებრი იხვი Marmaronetta angustirostris
(Menetries, 1832)
Netta rufina - Jona (SG) Stampf 2011-04-24 16-01-48.JPG წითელცხვირა ყვინთია იხვი Netta rufina
(Pallas, 1773)
Aythya fuligula1.jpg ქოჩორა შავულა იხვი Aythya fuligula
(Linnaeus, 1758)
Aythya marila male.JPG ზღვის ყვინთია იხვი Aythya marila
(Linnaeus, 1761)
Aythya ferina Sandwell 2.jpg წითელთავა ყვინთია იხვი Aythya ferina
(Linnaeus, 1758)
Aythya nyroca 1 (Martin Mecnarowski).jpg თეთრთვალა ყვინთია იხვი Aythya nyroca
(Gueldenstadt, 1770)
WWT Arundel (2545).jpg შავი ყურყუმელა Melanitta nigra
(Linnaeus, 1758)
Melanitta fusca (cropped).jpg შავი გარიელი Melanitta fusca
(Linnaeus, 1758)
Common Goldeneye.jpg ჩვეულებრივი კოკონა Bucephala clangula
(Linnaeus, 1758)
Mergus merganser, female and male, Vaxholm, Sweden.jpg დიდი ბატასინი Mergus merganser (Linnaeus, 1758)
Mergus serrator in water 08.jpg გრძელნისკარტა ბატასინი Mergus serrator
(Linnaeus, 1758)
Smew (Mergellus albellus) (1).jpg მცირე ბატასინი Mergellus albellus
(Linnaeus, 1758)
Oxyura leucocephala -Miami Metrozoo, Florida, USA -male-8a.jpg თეთრთავა იხვი Oxyura leucocephala
(Scopoli, 1769)
Clangula hyemalis f m Humber Bay Toronto.jpg მეზღვია იხვი Clangula hyemalis
(Linnaeus, 1758)
რიგი ბუსნაირნი (Strigiformes)
ბუსებრნი (Strigidae)
Bubo bubo winter 1.jpg ჩვეულებრივი ზარნაშო Bubo bubo
(Linnaeus, 1758)
Bëscheil beim Mëttestomp-115.jpg ოლოლი Asio otus
(Linnaeus, 1758)
Asio flammeus -Fazenda Campo de Ouro, Piraju, Sao Paulo, Brasil-8.jpg ბაიყუში Asio flammeus
(Pontoppidan, 1763)
Otus scops (Strigidae) (Eurasian Scops Owl), Chorokhi Delta, Georgia.jpg ჩვეულებრივი წყრომი Otus scops
(Linnaeus, 1758)
Aegolius funereus Denali NP.jpg ბუკიოტი Aegolius funereus
(Linnaeus, 1758)
Athene noctua (portrait).jpg ჭოტი Athene noctua
(Scopoli, 1769)
Tawny Owl (5946073610).jpg ბუ Strix aluco
(Linnaeus, 1758)
ბუხრინწასებრნი (Tytonidae)
Flickr - Rainbirder - Barn Owl (Tyto alba).jpg ბუხრინწა Tyto alba
(Scopoli, 1769)
რიგი ვარხვისნაირნი (Ciconiiformes)
ვარხვისებრნი (Ciconiidae)
Pelecanus onocrotalus -Lake Nakuru, Kenya-8.jpg ვარდისფერი ვარხვი Pelecanus onocrotalus (Linnaeus, 1758) გვხვდება ზამთარში და გადაფრენისას.[9] მიმოფრენის დროს შეინიშნება ჭოროხის დელტაზე, სხვა დროს — ჯავახეთისა და ქვემო ქართლის ტბებზე (კარწახი, კუმისი და სხვ.), კოლხეთის დაბლობზე. მცირე რაოდენობით ბუდობს ჯავახეთში.[10]
Pélican frisé.jpg ხუჭუჭა ვარხვი Pelecanus crispus (Bruch, 1832) გვხვდება ზამთარში და გადაფრენისას.[9] მიმოფრენის დროს შეინიშნება ჭოროხის დელტაზე, სხვა დროს — ჯავახეთისა და ქვემო ქართლის ტბებზე (კარწახი, კუმისი და სხვ.), კოლხეთის დაბლობზე. მცირე რაოდენობით ბუდობს ჯავახეთში.[10]
რიგი კოდალასნაირნი (Piciformes)
კოდალასებრნი (Picidae)
Grey-headed Woodpecker 2.jpg ჭაღარა კოდალა Picus canus
(Gmelin, 1788)
BlackWoods.jpg ხეკაკუნა Dryocopus martius
(Linnaeus, 1758)
European green woodpecker eating.jpg მწვანე კოდალა Picus viridis
(Linnaeus, 1758)
Dendrocopos syriacus, Israel 5.jpg სირიული კოდალა Dendrocopos syriacus
(Hemprich & Ehrenberg, 1833)
Woodpecker Lodz(Poland)(js)01.jpg დიდი ჭრელი კოდალა Dendrocopos major
(Linnaeus, 1758)
Middle spotted woodpecker (24971461931).jpg საშუალო კოდალა Dendrocoptes medius
(Linnaeus, 1758)
White-backed Woodpecker (Dendrocopos leucotos) (14180527640).jpg თეთრზურგა კოდალა Dendrocopos leucotos
(Bechstein, 1802)
Малий дятел - житель Ізмаїльских островів.JPG მცირე ჭრელი კოდალა Picoides minor
(Linnaeus, 1758)
Jynx torquilla (33693877994).jpg ჩვეულებრივი მაქცია Jynx torquilla
(Linnaeus, 1758)
რიგი მურტალასნაირნი (Podicipediformes)
მურტალასებრნი (Podicipedidae)
Great Crested Grebe 1 - Penrith.jpg დიდი მურტალა Podiceps cristatus (Linnaeus, 1758) საქართველოში გადამფრენი,[11] მობუდარია[12] და მკვიდრი ფრინველია — იზამთრებს შავი ზღვის სანაპიროზე.[13]
Podiceps grisegena, Upton Warren 1.jpg რუხლოყება მურტალა Podiceps grisegena (Boddaert, 1783) გვხვდება მთელი წლის განმავლობაში (ბუდობს და იზამთრებს),[14] მაგ., ჯავახეთის ტბებზე.[15]
Horned Grebe (8703426780).jpg წითელყელა მურტალა Podiceps auritus (Linnaeus, 1758) გვხვდება ზამთარში და გადაფრენისას.[5]
Geoorde-fuut-2 (15144770103).jpg შავყელა მურტალა Podiceps nigricollis (Brehm, 1831) საქართველოში მობინადრეა.[16] გვხვდება ჯავახეთის ტბებზე,[15] ზამთარში შეინიშნება შავი ზღვის სანაპიროზე.[17]
Little Grebe (or Dabchick), Tachbaptus ruficollis, at Marievale Nature Reserve, Gauteng, South Africa - breeding plumage (21410535575).jpg მცირე მურტალა Tachybaptus ruficollis (Pallas, 1764) საქართველოში მოიპოვება ქვესახეობა ფრთათეთრი მცირე მურტალა (T. r. capensis). ჩვენში ცნობილია როგორც მტკნარ წყალსატევებზე მობინადრე[18] და მობუდარი ფრინველი.[12] აღმოსავლეთ საქართველოში გვხვდება ზოგიერთ მლაშე ტბაზეც.[18]
რიგი ნამგალასნაირნი (Apodiformes)
ნამგალასებრნი (Apodidae)
Little Swift - Aberdares - Kenya (49537781766).jpg მცირე ნამგალა Apus affinis
(J. E. Gray, 1830)
Apus pallidus.jpg მკრთალი ნამგალა Apus pallidus
(Shelley, 1870)
Common Swift Apus apus.jpg ნამგალა Apus apus
(Linnaeus, 1758)
Tachymarptis melba -Barcelona, Spain -flying-8.jpg მეკირია Tachymarptis melba
(Linnaeus, 1758)
რიგი რქაცხვირასნაირნი (Bucerotiformes)
ოფოფისებრნი (Upupidae)
A Tasty Morsel (45482823182).jpg ოფოფი Upupa epops
(Linnaeus, 1758)
ქორისნაირნი (Accipitriformes)
ქორისებრნი (Accipitridae)
Quebrantahuesos (Gypaetus barbatus) Bearded Vulture.jpg ბატკანძერი Gypaetus barbatus (Linnaeus, 1758) მცირერიცხოვანი და იშვიათია, საერთო რაოდენობა — დაახლ. 100 წყვილი. გვხვდება მაღალ მთაში — სვანეთში, ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში, მთათუშეთში, ფშავ-ხევსურეთში, ლაგოდეხის ნაკრძალში, ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნულ პარკში, ახალციხისა და ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტებში.[19]
Eastern Imperial Eagle.jpg ბეგობის არწივი Aquila heliaca (Savigny, 1809) გვხვდება ერთეული წყვილების სახით ორბეთის მიდამოებში, თეთრიწყაროს, ახალციხის, ახალქალაქისა და ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტებში, ვაშლოვანის ნაკრძალის შემოგარენში.[20] შეინიშნება გადაფრენისასაც.[21] ვერტიკალურად აღწევს 2000 მეტრამდე.[22][20] აღმოსავლეთ საქართველოში მოზამთრე ფრინველია, დასავლეთ საქართველოში — მიმომფრენი.[22]
Aquila nipalensis Steppe Eagle.jpg ველის არწივი Aquila nipalensis (Hodgson, 1833) შემოდის მიმოფრენისას,[23][24][21] იშვიათად ზამთრობს აღმოსავლეთ საქართველოში,[25] აქ გვხვდება ზამთარში მომთაბარეობის დროსაც.[23][25] არ ბუდობს.[24]
Haliaeetus albicilla LC0194.jpg თეთრკუდა ფსოვი Haliaeetus albicilla (Linnaeus, 1758) XIX–XX საუკუნეების მიჯნაზე გვხვდებოდა ახალციხეში, აწყურს და ბორჯომში, მცხეთაში, თბილისის შემოგარენში, თეთრიწყაროს მიდამოებში, მდინარეების — ქვაბლიანის, აჭარისწყლის სათავეებში, მდინარე ხრამის ხეობაში. ამჟამად შეინიშნება შირაქ-ელდარის ველზე, ერწოსა და პალიასტომის ტბების სიახლოვეს და ჯავახეთში.[19] აქ მისი ბუდობა არ ფიქსირდება, თუმცა მთელი წლის განმავლობაში გვხვდება.[26]
Orel skalní 2.jpg მთის არწივი Aquila chrysaetos (Linnaeus, 1758) გავრცელებულია სპორადულად,[27] მკვიდრია.[28][26] გვხვდება ქვესახეობა — სამხრეთევროპული მთის არწივი (ლათ. Aquila chrysaetus fulvus).[29]
Egyptian Vulture (Neophron percnopterus) at Bharatpur I IMG 5366.jpg ფასკუნჯი Neophron percnopterus (Linnaeus, 1758) საქართველოში ბუდობს,[30][6] აგრეთვე გვხვდება გადაფრენისას.[31]
რიგი ყარყატისნაირნი (Ciconiiformes)
ყარყატისებრნი (Ciconiidae)
Ooievaar-5 (28363937900).jpg ლაკლაკი Ciconia ciconia (Linnaeus, 1758) გვხვდება მიმოფრენისას,[32][8] მცირე რაოდენობით ბუდობს ჯავახეთში, კერძოდ ახალქალაქის და გომარეთის ვაკეზე, წალკის პლატოზე, აბულის და ჯახახეთის ქედების ფერდობებზე. ყოველწლიურად 50–70 წყვილია შემჩნეული.[33]
Black Stork (Ciconia nigra), Skala Kallonis, Lesvos, Greece, 11.04.2015 (16730567553).jpg იშხვარი Ciconia nigra (Linnaeus, 1758) გვხვდევა ზაფხულში და გადაფრენისას.[32] უწინ საკმაოდ გავრცელებული იყო ბორჯომ-ბაკურიანისა და თეთრიწყაროს მიდამოებში, ალგეთისა და ხრამის ხეობებში. მოგვიანებით შეინიშნებოდა მხოლოდ ხოზაფინის, მადათაფისა და ფარავნის ტბების სიახლოვეს.[34] ამჟამად საერთო ჯამში 20–27 წყვილი ბუდობს მტკვრის ჭალის ტყეებში, ალაზნის ჭალაში, ივრის ჭალაში, ხრამის ხეობაში, თრიალეთის ქედის ცენტრალური ნაწილში, კავკასიონზე, რიონის სიახლოვეს.[35]
რიგი წეროსნაირნი (Gruiformes)
წეროსებრნი (Gruidae)
Kranich42ib.jpg რუხი წერო Grus grus (Linnaeus, 1758) წინათ ბუდობდა ჯავახეთში.[36] ამჟამად ორი პოპულაცია ცალკეული წყვილების სახით შეინიშნება: 1) კარწახის, მადათაფისა და ბუგდაშენის ტბებთან და 2) მარტვილის მუნიციპალიტეტში (სოფელ ბანძას შემოგარენში).[23] აქაური პოპულაცია მეტად მცირერიცხოვანია და გადაშენების გზაზე იმყოფება. 1982 წლისთვის მხოლოდ 2–3 მობუდარი წყვილი ივარაუდებოდა. განსაკუთრებით ბევრია მიმოფრენისას.[37] საქართველოში მოფრინავს მარტში, ხოლო მიფრინავს სექტემბრის ბოლოს ან ოქტომბერში.[36]

ლიტერატურა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  • (1982) რედ. ვ. კაჭარავა: საქართველოს სსრ „წითელი წიგნი“. თბილისი: „საბჭოთა საქართველო“. 
  • კუტუბიძე, მ (1985). საქართველოს ფრინველების სარკვევი. თბილისი: „თბილისის უნივერსიტეტის გამომცემლობა“. 
  • Бёме, Р. Л.; Жордания, Р. Г.; Кузнецов, А. А. (1987) Птицы Грузии. Тбилиси: «Сабчота Сакартвело». 
  • დარჩიაშვილი, გ. (2002). საქართველოს არიდული და სემიარიდული ეკოსისტემების ფრინველთა სარკვევი. თბილისი. 
  • გავაშელიშვილი, ლ.; ჯავახიშვილი, ზ.; დარჩიაშვილი, გ. (2006) კოლხეთის ჭარბტენიან ტერიტორიათა ფრინველები. თბილისი: „ბუნება პრინტი“. ISBN 9994085778. 

სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  1. ფრინველთა სამყარო საქართველოში: სახეობები და მათი თავისებურება. სპუტნიკი-საქართველო (1 აპრილი, 2017). ციტირების თარიღი: 15 თებერვალი, 2020.
  2. საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება №303 საქართველოს „წითელი ნუსხის“ დამტკიცების შესახებ. საკანონმდებლო მაცნე (2 მაისი, 2006). ციტირების თარიღი: 15 თებერვალი, 2020.
  3. 3.0 3.1 წითელი წიგნი, 1982, გვ. 52
  4. 4.0 4.1 4.2 დარჩიაშვილი, 2002, გვ. 32
  5. 5.0 5.1 5.2 გავაშელიშვილი და სხვ., 2006, გვ. 16
  6. 6.0 6.1 Птицы Грузии, 1987, стр. 7
  7. წითელი წიგნი, 1982, გვ. 53
  8. 8.0 8.1 Птицы Грузии, 1987, стр. 6
  9. 9.0 9.1 გავაშელიშვილი და სხვ., 2006, გვ. 22
  10. 10.0 10.1 ვარხვზე მონადირე(ე)ბი. კვირის პალიტრა. kvirispalitra.ge (9 სექტემბერი, 2019). ციტირების თარიღი: 31 მაისი, 2020.
  11. Птицы Грузии, 1987, стр. 19
  12. 12.0 12.1 დარჩიაშვილი, 2002, გვ. 8
  13. Бёме Р. Л., Динец В. Л., Флинт В. Е., Черенков А. Е. Птицы : Энциклопедия природы России / Под общ. ред. В. Е. Флинта. — М.: ABF, 1996. — стр. 32–33, 432 c.
  14. კუტუბიძე, 1985, გვ. 40
  15. 15.0 15.1 Птицы Грузии, 1987, стр. 20
  16. კუტუბიძე, 1985, გვ. 43
  17. Бёме Р. Л., Динец В. Л., Флинт В. Е., Черенков А. Е. Птицы : Энциклопедия природы России / Под общ. ред. В. Е. Флинта. — М.: ABF, 1996. — стр. 34, 432 c.
  18. 18.0 18.1 კუტუბიძე, 1985, გვ. 44
  19. 19.0 19.1 წითელი წიგნი, 1982, გვ. 33
  20. 20.0 20.1 წითელი წიგნი, 1982, გვ. 34
  21. 21.0 21.1 გავაშელიშვილი და სხვ., 2006, გვ. 68
  22. 22.0 22.1 ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 264.
  23. 23.0 23.1 23.2 Птицы Грузии, 1987, стр. 9
  24. 24.0 24.1 დარჩიაშვილი, 2002, გვ. 44
  25. 25.0 25.1 წითელი წიგნი, 1982, გვ. 41
  26. 26.0 26.1 დარჩიაშვილი, 2002, გვ. 42
  27. წითელი წიგნი, 1982, გვ. 40
  28. Птицы Грузии, 1987, стр. 8
  29. ჟორდანია რ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 671.
  30. დარჩიაშვილი, 2002, გვ. 30
  31. გავაშელიშვილი და სხვ., 2006, გვ. 58
  32. 32.0 32.1 გავაშელიშვილი და სხვ., 2006, გვ. 30
  33. თეთრი ყარყატი, ლაკლაკი (Ciconia ciconia). Georgian Biodiversity Database. biodiversity-georgia.net. ციტირების თარიღი: 29 მაისი, 2020.
  34. წითელი წიგნი, 1982, გვ. 32
  35. Kandaurov, A.; Gavashelishvili, A.; Javakhishvili, Z.. შავი ყარყატი (Ciconia nigra). Georgian Biodiversity Database. biodiversity-georgia.net (2018-06-26). ციტირების თარიღი: 31 მაისი, 2020.
  36. 36.0 36.1 წითელი წიგნი, 1982, გვ. 44
  37. დარჩიაშვილი, 2002, გვ. 56