ესპანური ენა

ესპანური Español, Castellano
გავრცელებულია	ესპანეთი, ლათინური ამერიკა,  ეკვატორული გვინეა (იხილეთ. გავრცელების არეალი)
მოლაპარაკეთა რაოდენობა	400 მლნ. (450—500 მლნ., იმ ხალხის ჩათვლით, რომლებისთვისაც ესპანური მეორე ენაა)
ოფიციალური სტატუსი	არგენტინა  ბოლივია  ვენესუელა  გვატემალა  ჰონდურასი  დომინიკელთა რესპუბლიკა  ევროპის კავშირი  დასავლეთი საჰარა  ესპანეთი  კოლუმბია  კოსტა-რიკა  კუბა  მექსიკა  ნიკარაგუა ნიუ-მექსიკო (აშშ)  პანამა  პარაგვაი  პერუ  პუერტო-რიკო (აშშ)  სალვადორი  ურუგვაი  ჩილე  ეკვადორი  ეკვატორული გვინეა; ორგანიზაციები:  ევროპის კავშირი გაერთიანებული ერების ორგანიზაცია ამერიკის სახელმწიფოთა ორგანიზაცია
ლინგვისტური კლასიფიკაცია	ინდოევროპული ოჯახი რომანული ჯგუფი იბერიულ-რომანული ქვეჯგუფი
დამწერლობის სისტემა	ლათინური
ენის კოდები	ISO1: es ISO2: spa ISO3: spa
ვიკისივრცე
ვიკისივრცეში არის ესპანური ვიკიპედია

ესპანური ენა ან კასტილიური ენა (ესპ. español, castellano) — ესპანელების, ცენტრალური ამერიკის (მექსიკელების, კოსტა-რიკელების და ა.შ.), კარიბიელების (კუბელების და ა.შ.), სამხრეთ ამერიკის ქვეყნების (ბრაზილიის, სურინამის, გაიანასა და საფრანგეთის გვიანის გარდა) მოსახლეობის ოფიციალური ენაა. მიეკუთვნება ინდოევროპულ ენათა ოჯახის რომანული ჯგუფის ენებს.

გავრცელების არეალი

ქვეყნები ესპანურენოვანი მოსახლეობით
ესპანურის მოლაპარაკეთა რიცხვი
მექსიკა (106 255 000)  კოლუმბია (45 600 000)  ესპანეთი (44 400 000)  არგენტინა (41 248 000)  აშშ (41 000 000)  პერუ (26 152 265)  ვენესუელა (26 021 000)  ბრაზილია (19 700 000)  ჩილე (15 795 000)  კუბა (11 285 000)  ეკვადორი (10 946 000)  დომინიკელთა რესპუბლიკა (9 650 000)  გვატემალა (8 163 000)  ჰონდურასი (7 267 000)  ბოლივია (7 010 000)  სალვადორი (6 859 000)  ნიკარაგუა (5 503 000)  პარაგვაი (4 737 000)  კოსტა-რიკა (4 220 000)  პუერტო-რიკო (4 017 000)  ურუგვაი (3 442 000)  პანამა (3 108 000)  ფილიპინები (2 900 000)  საფრანგეთი (2 100 000)  პორტუგალია (1 750 000)  ჰაიტი (1 650 000)  მაროკო (960 706)  გაერთიანებული სამეფო (900 000)  იაპონია (500 000)  იტალია (455 000)  ეკვატორული გვინეა (447 000)  გერმანია (410 000)  დასავლეთი საჰარა (341 000)  კანადა (272 000)  ჩინეთი (250 000)  გაიანა (198 000)  შვეიცარია (172 000)  ისრაელი (160 000)  ავსტრალია (150 000)  ბელიზი (130 000)  რუსეთი (111 900)  არუბა (105 000)  სამხრეთი კორეა (90 000)  ანდორა (40 000)  შვედეთი (39 700)  ტრინიდადი და ტობაგო (32 200)  თურქეთი (29 500)  ახალი ზელანდია (26 100)  ნიდერლანდი (17 600)  ფინეთი (17 200)  საფრანგეთის გვიანა (13 000)  რუმინეთი (7000)  აშშ-ის ვირჯინის კუნძულები (3980)  ლიბანი (2300)  ავსტრია (1970)  ქუვეითი (1700)

ისტორია

ესპანური ენა შეიქმნა ხალხური ლათინურისა და იბერიის რომაული პროვინციების ადგილობრივი მოსახლეობის ენის შეჯვარების საფუძველზე. თავისი წარმოშობით იგი წარმოადგენს კანტაბრიის დიალექტს, რომელიც IX საუკუნეში გავრცელდა ძველი კასტილიის, ხოლო XI საუკუნიდან მთელს ცენტრალურ ესპანეთში. XV საუკუნეში კასტილიური დიალექტი გახდა ესპანეთის ლიტერატურული ენა.

34 მლნ. ადამიანისა, რომლებიც ცხოვრობენ ესპანეთის ტერიტორიაზე. მათ შორის არიან კატალონელები, ბასკები და გალისიელები, რომელთაც აქვთ თავიანთი ენა. კატალონელებს უკავიათ კატალონიის, ვალენსიის მდინარისპირეთი და ბალეარის კუნძულების ნაწილი და ლაპარაკობენ კატალანურად. ბასკები ცხოვრობენ ბასკეთის სამ პროვინციაში - გიპუსკოაში, ბისკაიასა და ალავაში, და ლაპარაკობენ ბასკურ ენაზე, ენაზე, რომელიც არ ეკუთვნის ინდო-ევროპულ ენათა ჯგუფს, არამედ იბერიულ ოჯახს. გალისიელები ცხოვრობენ ნახევარკუნძულის ჩრდილოეთ ნაწილში, პორტუგალიასთან და აქვთ საკუთარი ენა, რომელიც ძალიან ჰგავს პორტუგალიულს.

ბალკანეთის ნახევარკუნძულზე და მცირე აზიაში ( ბულგარეთი, თურქეთი, საბერძნეთი და ყოფილიიუგოსლავია) ცხოვრობს საფარიელი ბერძნები, რომლებიც 1492 წ. გაძევებულ იქნენ ესპანეთიდან კათოლიკე მეფეების ფერნანდოსა და იზაბელის დროს, და რომლებმაც შემოინახეს თავიანთი მშობლიური ენა (ესპანური).

ესპანური ეკუთვნის რომანულ ენათა ოჯახს. ამ ჯგუფში ესპანურის გარდა არის ფრანგული ენა, პროვანსული ენა, იტალიური ენა, რუმინული ენა, მოლდავური ენა, პორტუგალიური ენა, გალისიური ენა, კატალანური ენა, რეტო-რომანული ენა, სარდინიული ენა და დალმატური ენა(ან დალმატი), რომელთაგან ბოლო ორი მკვდარ ენებს განეკუთვნება.

ყველა ამ ენის წარმომავლობა მჭიდროდ არის დაკავშირებული რომის იმპერიის არსებობასთან. პირველად ლათინური ენა გავრცელებული იყო რომის ტერიტორიისა და მის შემოგარენში. იტალიის ამ რეგიონს ანტიკურ ხანაში ლაციუმს უწოდებდნენ. აქედანაა მისი სახლეწოდებაც „ლათინური ენა“. მოგვიანებით, რომის იმპერია მოიცავდა ხმელთაშუა ზღვის ქვეყნებს, რამაც რომაელებს მისცა უფლება ხმელთაშუა ზღვისთვის ეწოდებინათ mare nostrum (ჩვენი ზღვა). რომაელების მიერ დაპყრობილ ტერიტორიებს პროვინციები ერქვა. ვერც რომის იმპერიის რღვევამ და ვერც ბარბაროსების შემოსევებმა, რომელი დაიწყო ჩვ. ერამდე II საუკუნეში ვერ შეაჩერა რომანიზაცია, რომელიც გაგრძელდა VII-VIII სს. ახ. წელთაღრიცხვით.

ყველა რომანული ენა მოდის ლათინური სალაპარაკო ენიდან. ამ ენის მატარებელნი იყვნენ რომაელი ლეგიონერები, ჩინოვნიკები და ვაჭრები, რომლებიც გადაადგილდებოდნენ რომ ის იმპერიის ტერიტორიაზე. სხვადასხვა რომანულ ენას საფუძვლად დაედო ფაქტორბი რაც გამოწვეული იყო სალაპარაკო ლათინურისა და რომაული პროვინციების დაშორებით, და ეს ფაქტორები არის შემდეგი:

1. ლათინური განვითარების კონტრასტი, რაც კარგად ჩანს სარდინიის რომანიზაციის პერიოდის (პირველი ტერიტორია , რომელსაც შეეხო რომანიზაცია) და დაციის რომანიზაციის პერიოდის შედარებით (ბოლო ტერიტორია, რომელსაც შეეხო რამანიზაცია).
2. განსხვავებანი ლათინურის დიალექტებს შორის, გამოწვეული იტალიური ენაბისაგან, რამის იმპერიის ბატონობის პერიოდში.
3. პროვინციებს შორის კონტაქტების შემცირება, როგორც შედეგი იმპერიის დაშლისა V საუკუნეში.
4. სუბსტრატი დამხვედრი ენებისა, ანუ აბორიგენული ენებისა, რომლებზეც ლაპარაკობდნენ პროვინციებში ლათინურის გავრცელებამდე.

რომანული ენები იყოფა შემდეგ ჯგუფებად:

1. გალო-რომანული ენები:ფრანგული ენა და პროვანსული ენა
2. იბერო-რომანული ენები: ესპანური ენა, პორტუგალიური ენა,გალისიური ენა და კატალანური ენა.
3. იტალო-რომანული:იტალიური ენა და რეტო-რომანული ენა
4. დაციო-რამნული ენები:რუმინული ენა და მოლდაური ენა.

მაშინ, როდესაც დასავლურ რომანულ ჯგუფში შედის გალო-რომანული და იბერო-რომანული ჯგუფი, რთულია მათი მკვეთრი გამიჯვნა. განსაკუთრებით დიდ დისკუსიას იწვევს კატალანური ენა.

ლექსიკა

ფრაზები და სიტყვები

• გამარჯობა - Hola; Buenos días; Buen día
• კეთილი იყოს თქვენი მობრძანება - Bienvenidos
• გმადლობთ - Gracias; Muchas gracias
• კი / არა - Sí / No
• გეთაყვა - Por favor
• ნახვამდის - Adiós; Hasta la vista; Hasta luego

რიცხვები

• 1 – uno, 2 – dos, 3 – tres, 4 – cuatro, 5 - cinco, 6 – seis, 7 – siete, 8 – ocho, 9 – nueve, 10 - diez

იხილეთ აგრეთვე

• ესპანური ენა (DELE)
• რომანისტიკა
• ისპანისტიკა

რესურსები ინტერნეტში

• ქართულ-ესპანური სასაუბრო და ესპანურ-ქართული ლექსიკონი
• ვისწავლოთ ესპანური
• ესპანური ენისა და კულტურის ცენტრი საქართველოში

ლიტერატურა

• ესპანური ენა ყველასათვის = Espanol para todos : სახელმძღვ. დამოუკ. შესწავლისათვის / [შეადგინა და თარგმნა ირაკლი ვახვახიშვილმა ; რედ.: ირაკლი ვახვახიშვილი (ესპ. ნაწ.), ქეთევან ბურჯანაძე (ქართ. ნაწ.)] - მე-2 გამოც. - თბ., 2005.