ჰელიუმი: განსხვავება გადახედვებს შორის

Jump to navigation Jump to search
ბოტი: რჩეული სტატიის ბმული გვერდისათვის vls:Helium; cosmetic changes
(ბოტი: რჩეული სტატიის ბმული გვერდისათვის vls:Helium; cosmetic changes)
== ისტორია ==
 
[[1868]] წლის 18 აგვისტოს ფრანგმა მეცნიერმა [[პიერ ჟულ სეზარ ჟანსენი|პიერ ჟანსენმა]] [[ინდოეთი]]ს ქალაქ [[გუნტური|გუნტურში]] ყოფნის დროს მზის სრული დაბნელებისას პირველად შეძლო მზის [[ქრომოსფერო]]ს გამოკვლევა. ჟანსენმა შეძლო [[სპექტროსკოპი]]ს ისე აწყობა რომ [[მზის გვირგვინი]]ს [[სპექტრი|სპექტრზე]] თვალთვალი შეიძლებოდა არა მარტო მზის დაბნელებისას არამედ ჩვეულებრივ დღესაც კი. მეორე დღესვე მზის [[პროტუბერანცია|პროტუბერანციების]] [[სპექტროსკოპია]]მ წყალბადის - ლურჯ, მწვნე-ცისფერ და წითელ ხაზებთან ერთად გამოავლინა ძალიან კაშკაშა ყვითელი ხაზი, თავდაპირველად ჟანსენმა და სხვა ასტრონომებმაც ის მიიღეს [[ნატრიუმი]]ს D ხაზად. ჟანსენმა დაუყოვნებლად დაწერა ამის შესახებ [[საფრანგეთის მეცნიერებათა აკადემია]]ში. შედეგად დადგენილ იქნა, რომ მზის სპექტრში ყვითელი ფერის ხაზი არ ემთხვევა ნატრიუმის ხაზს და არ ეკუთვნის იმ დროისათვის ცნობილ არცერთ ქიმიურ ელემენტს<ref>Kochhar, R. K., French astronomers in India during the 17th - 19th centuries, http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1991JBAA..101...95K/0000099.000.html Journal of the British Astronomical Association, 1991 წ, ტ 101, #2, ფ 95-100, ინგლისური</ref><ref name="finkelstein1">ფინკელშტეინი დ.ნ. II თავი. ინერტული აირების აღმოჩენა და მენდელეევის პერიოდული სისტემა, ინერტული აირები, http://www.book-ua.org/FILES/chem/25_11_2007/ch1434.djvu მე-2 გამოცემა, მოსკოვი, გამ. მენიერება, 1979 წ., ფ 40-46 სერია «მეცნიერება და ტექნიკური პროგრესი» ტირაჟი 19000</ref>.
 
ორი თვის შემდეგ 20 ოქტომბერს ინგლისელმა ასტრონომმა [[ნორმან ჯოზეფ ლოკერი|ნორმან ლოკერმაც]] აწარმოა დამოუკიდებლად მზის სპექტრის გამოკვლევა, რომელმაც არ იცოდა ფრანგი კოლეგის შესახებ. როდესაც მან აღმოაჩინა უცნობი ყვითელი ხაზი, რომლის [[ტალღის სიგრძე]] იყო 588 ნმ (უფრო ზუსტად 587,56 ნმ), ის აღნიშნა D<sub>3</sub>, რადგანაც ის ძალიან ახლოს იყო [[ფრაუნგოფერის ხაზი|ფრაუნგოფერის ხაზებთან]] D<sub>1</sub> (589,59 ნმ) და D<sub>2</sub> (588,99 ნმ) ნატრიუმი. ორი წლის შემდეგ ლოკერმა, ინგლისელ ქიმიკოსთან [[ედვარდ ფრანკლანდი|ედვარდ ფრანკლანდთან]] თანამშრომლობით წამოაყენეს წინადადება რათა ახალი ელემენტისათვის ეწოდებინათ «ჰელიუმი» ({{lang-grc|ἥλιος}} — «მზე»)<ref name="finkelstein1"/>.
 
საინტერესოა ის რომ, ჟანსენისა და ლოკერის წერილები საფრანგეთის აკადემიაში ერთ დღეს - 1868 წლის 24 ოქტომბერს მივიდა, მაგრამ ლოკერის წერილი რომელიც ოთხი დღით გვიან იყო დაწერილი, მივიდა რამდენიმე საათით ადრე. მეორე დღეს აკადემიის სხდომაზე წაკითხულ იქნა ორივე წერილი. ახალი მეთოდის აღსანიშნავად საფრანგეთის აკადემიამ გადაწყვიტა მედლის მოჭრა. მედლის ერთ მხარეს გამოსახული იყო ჟანსენი და ლოკერი, მეორე მხარეს კი - მზის მითიური ღმერთი [[აპოლონი]], ოთხ ცხენიან ეტლში<ref name="finkelstein1"/>.
 
1881 წელს იტალიელმა [[ლუიჯი პალმიერი]]მ გამოაცხადა ჰელიუმის აღმოჩენის შესახებ ვულკანურ აირებში ([[ფუმაროლები|ფუმაროლებში]]). ის იკვლევდა ღია-ყვითელ ზეთოვან ნივთიერებას, რომელიც [[ვეზუვი]]ს ვულკანურ კრატერში აირების ნაკადებიდან ილექებოდა. ის ახურებდა ამ ვულკანურ პროდუქტს და იკვლევდა გამოყოფილი აირების სპექტრებს. მეცნიერებმა ეს განცხადება ეჭვით მიიღეს რადგან პალმიერიმ თავისი ცდის აღწერა ბუნდოვანი იყო. მრავალი წლის შემდეგ მართლაც ფუმაროლში ნაპოვნი იქნა ჰელიუმისა და [[არგონი]]ს მცირე რაოდენობები<ref name="finkelstein1"/>.
 
ჰელიუმის აღმოჩენიდან მხოლოდ 27 წლის შემდეგ იქნა დედამიწაზე ნაპოვნი — [[1895]] წელს შოტლანდიერი ქიმიკოსის [[უილიამ რამზაი]]ს მიერ, რომელიც იკვლევდა აირის ნიმუშს რომელიც მიიღო მინერალ [[კლევეიტი]]ს დაშლისას, მის სპექტრში აღმოაჩინა ისევ ის ყვითელი ხაზი, რომელიც ადრე მზის სპექტტრში იქნა ნაპოვნი. ნიმუში დამატებითი კვლევისათვის გაგზავნილ იქნა ცნობილ ინგლისელ მეცნიერ-სპექტროსკოპისტთან [[უილიამ კრუქსი|უილიამ კრუქსთან]], რომელმაც დაადასტურა, რომ ნიმუშის სპექტრში ყვითელი ხაზი ემთხვევა ჰელიუმის D<sub>3</sub> ხაზს. 1895 წლის 23 მარტს რამზაიმ განაცხადა ჰელიუმის აღმოჩენის შესახებ დედამიწაზე [[ლონდონის სამეფო საზოგადოება]]ში, და ასევე საფრანგეთის აკადემიაში [[მარსელენ ბერტლო]]ს მეშვეობით<ref name="finkelstein1"/>.
 
შვედმა ქიმიკოსებმა [[პერ თეოდორ კლევე]]მ და [[ნილს აბრაჰამ ლენგლე]]მ შეძლეს კლევეიტისაგან საკმარისი აირის გამოყოფა, რათა დაედგინათ ახალი ელემენტის ატომური წონა.
1896 წელს [[ჰენრიხ გუსტავ იოჰან კაიზერი|ჰენრი კაიზერმა]], [[ზიგბერტ ფრიდლენდერი|ზიგმუნდ ფრიდლენდერმა]], ხოლო ორი წლის შემდეგ [[ედვარდ ჩარლზ ბელი]]მ საბოლოოდ დაასაბუთეს ატმოსფეროში ჰელიუმის არსებობა<ref name="finkelstein1"/><ref>Aaron John Ihde, Chapter 14. Inorganic chemistry I. Fundamental developments, The development of modern chemistry, http://books.google.com.by/books?id=34KwmkU4LG0C&lpg=PA373&ots=EPCJryImlG&dq=%D0%9A%D0%B0%D0%B9%D0%B7%D0%B5%D1%80%20%D0%B0%D1%80%D0%B3%D0%BE%D0%BD&hl=en&pg=PA373 მე-2 გამოცემა, მოსკოვი, Courier Dover Publications, 1984 წ., ფ.373, isbn 0486642356</ref><ref name="fast1">Фастовский В.Г., Ровинский А.Е., Петровский Ю.В. Глава первая. Открытие. Происхождение. Распространенность. применение. Инертные газы, Изд. 2-е, М., Атомиздат, год 1972, страницы 3-13, страниц=352, тираж=2400</ref>.
 
რამზაიმდე ჰელიუმი გამოყო ასევე ამერიკელმა მეცნიერმა [[ფრენსის უილიამ ჰილებრანდი|ფრენსის ჰილებრანდმა]], მაგრამ ის შეცდომით ფიქრობდა რომ მიიღო [[აზოტი]]<ref name="fast1"/> და რამზეისადმი წერილში აღიარა მასზე აღმოჩენის პრიორიტეტი.
 
რამზაიმ სხვადასხვა ნივთიერებებისა და მინერალების კვლევისას აღმოაჩინა რომ ჰელიუმი თანდაყვება [[ურანი (ელემენტი)|ურანს]] და [[თორიუმი|თორიუმს]]. მაგრამ მნიშვნელოვნად გვიან, 1906 წელს, [[ერნესტ რეზერფორდი|ერნესტ რეზერფორდმა]] და როიდსმა დააგინეს, რომ [[რადიოაქტიური ელემენტი|რადიოაქტიური ელემენტების]] [[ალფა-ნაწილაკები]] წარმოადგენენ ჰელიუმის [[ატომური ბირთვი|ბირთვებს]]. ამ გამოკვლევებმა ჩაუყარეს საფუძველი [[ატომი|ატომების]] აღნაგობის თანამედროვე თეორიას<ref>ბრობშტეინი მ.პ., მზის ნივთიერება; იქს სხივები; რადიოტელეგრაფის გამომგონებლები, http://publ.lib.ru/ARCHIVES/B/BRONSHTEYN_Matvey_Petrovich/_Bronshteyn_M._P..html მოსკოვი. გამომცემლობა ტერრა - წიგნის კლუბი, 2002 წ., ფ.224, სერია - სამყარო ჩვენს ირგვლივ, isbn=5-275-00531-8</ref>.
[[ფაილი:He liquid tbotevadobis damokidebuleba TemperaTurastan 350.png|thumb|right|200px|თხევადი ჰელიუმის ტემპერატურაზე თბოტევადობის დამოკიდებულების გრაფიკი]]
 
მხოლოდ 1908 წელს ნიდერლანდელმა ფიზიკოსმა [[ჰეიკე კამერლინგ-ონესი|ჰეიკე კამრლინგ-ონესმა]] შეძლო [[თხევადი ჰელიუმი]]ს მიღება დროსელირებით (იხ. [[ჯოუნს-ტომსონის ეფექტი]]), იმის შემდეგ რაც აირი გაცივებული იქნა ვაკუუმში მდუღარე თხევად წყალბადში. დიდი ხანი უშედეგო იყო მცდელობა მიეღოთ [[მყარი ჰელიუმი]], 0,71 [[კელვინი|К]] ტემპერატურის დროსაც კი, რომელსაც მიაღწია გერმანელმა ფიზიკოსამა [[ვილემ ჰენდრიკ კეეზომი]]მ. მხოლოდ 1926 წელს, 35 [[ატმოსფერო (განზომილება)|ატმ.]] წნევის პირობებში და შეკუმშული ჰელიუმის გაცივებით გაუხშოებულ, გამეჩხერებულ მდუღარე ჰელიუმში, მან შეძლო კრისტალების გამოყოფა<ref name="finkelstein2"> Финкельштейн Д.Н., Глава V. Гелий, Инертные газы http://www.book-ua.org/FILES/chem/25_11_2007/ch1434.djvu издание= Изд. 2-е, М., издательство = Наука, год=1979, страницы=111-128, страниц=200, серия «Наука и технический прогресс»|isbn=|тираж=19000</ref>.
 
[[1932]] წელს კეეზომმა გამოიკვლია თხევადი ჰელიუმის [[თბოტევადობა|თბოტევადობის]] ცვალებადობის ხასიათი ტემპერატურის ცვლასთან ერთად. მან აღმოაჩინა, რომ მიახლოებით 2,19 [[კელვინი|K]]-ისას თბოტევადობის ნელი და თანმიმდევრობითი მატება იცვლება მკვეთრი ვარდნით და თბოტევადობის მრუდი ღებულობს ბერძნული ასოს '''[[ლამბდა (ასო)|λ]]''' (ლამბდა) ფორმას. ამასთან ტემპერატურა რომელზეც ხდება თბოტევადობის ნახტომი, მინიჭებული აქვს პირობითი სახელი «[[ლამბდა-წერტილი|λ-წერტილი»]]<ref name="finkelstein2"/>. ამ წერტილის უფრო ზუსტი მნიშვნელობა - 2,172 [[კელვინი|K]] უფრო მოგვიანებით იქნა დადგენილი. λ-წერტილში ხდება თხევადი ჰელიუმის ღრმა და მკვეთრი ფუნდამენტალური თვისობრივი ცვლილებები — თხევადი ჰელიუმის ერთი ფაზა ამ წერტილში იცვლება მეორეთი, ამასთან დაფარული სითბოს გამოყოფის გარეშე; ადგილი აქვს [[მეორე სახის ფაზური გადასვლა|მეორე სახის ფაზურ გადასვლას]]. λ-წერტილზე მაღალი ტემპერატურის დროს არსებობს ეგრეთ წოდებული ''ჰელიუმი-I'', მასზე დაბლა კი — ''ჰელიუმი-II''<ref name="finkelstein2"/>.
 
[[1938]] წელს საბჭოთა ფიზიკოსმა [[პეტრე კაპიცა]]მ აღმოაჩინა თხევადი ''ჰელიუმი-II-ის'' [[ზედენადობა|ზედენადობის]] მოვლენა, რომელიც მდგომარეობს [[სიბლანტე|სიბლანტის]] კოეფიციენტის მკვეთრი შემცირებით, რის შედეგად ჰელიუმი მიედინება თითქმის ხახუნის გარეშე<ref name="finkelstein2"/><ref>პეტრე ლეონიდეს ძე კაპიცა, Viscosity of Liquid Helium below the λ-Point http://www.nature.com/doifinder/10.1038/141074a0 ინგლ, გამომც., [[Nature]], 1938 წ., 141 ტ. ფ.74</ref>. აი რას წერდა ის თავის აღმოჩენაზე ერთერთ თავის მოხსენებაში<ref>[http://vivovoco.rsl.ru/VV/PAPERS/NATURE/HELIUM.HTM «Свойства жидкого гелия» (П. Л. Капица)]</ref>:
<blockquote>
… სითბოს ისეთი რაოდენობა, რომელც ფაქტიურად გადაქონდა, ფიზიკური შესაძლებლობების მიღმა მდებარეობს, რომ სხეულს ფიზიკის არც ერთი კანონით არ შეუძლია გადაიტანოს უფრო მეტი სითბო ვიდრე, მისი სითბური ენერგია გამრავლებულს ბგერის გავრცელების სიჩქარეზე. თბოგამტარობის ჩვეულებრივი მექანიზმით სითბოს გადატანა ამ მასშტაბით შეუძლებელი იყო. საჭირო იყო სხვა ახსნის ძიება. <br />
იმის მაგივრად, რომ აგვეხსნა სითბოს გადატანა თბოგამტარობით, ანუ ენერგიის გადაცემით ერთი ატომიდან მეორეზე, მისი ახსნა შეიძლებოდა უფრო ტრივიალურად — კონვექციით, სითბოს გადატანით თვითონ მატერიაში. ხომ არ ხდება ისე, რომ გახურებული ჰელიუმი მოძრაობს ზევით, ხოლო ცივი ეშვება ქვევით, სიჩქარეების სხვაობის გამო წარმოიქმნება კონვექციური დენები, და ამგვარად ხდება სითბოს გადატანა. მაგრამ ამისათვის საჭირო იყო წარმოგვედგინა რომ ჰელიუმი თავისი მოძრაობისას მიედინება ყოველგვარი წინააღმდეგობის გარეშე. ჩვენ უკვე გვქონდა შემთხვევა, როდესაც, ელ. დენი მედინებოდა სადენებში ყოველგვარი წინაღობის გარეშე. და მე გადავწყვიტე, რომ ჰელიუმიც მოძრაობდა ყოველგვარი წინაღობის გარეშე, რომ ის არის არა ზეთბოგამტარი ნივთიერება, არამედ წარმოადგენს ზედენადს.
<br />… თუკი წყლის სიბლანტე ტოლია 10<sup>−2</sup> პ, მაშინ ეს მილიარჯერ უფლო მეტად დენადი სითხეა, ვიდრე წყალი …
</blockquote>
 
=== სამყაროში ===
ჰელიუმი სამყაროში გავრცელებით მეორე ადგილზეა [[წყალბადის]] შემდეგ — მიახლოებით 23 % მასის მიხედვით<ref name="webelements_geo">{{cite web|url=http://www.webelements.com/helium/geology.html|author=|title=Helium: geological information|work=|publisher=www.webelements.com|datepublished=|accessdate=2009-07-11|lang=en|description=}}</ref>. მაგრამ დედამიწაზე ჰელიუმი იშვიათია. პრაქტიკულად მთელი ჰელიუმი სამყაროში შეიქმნა [[დიდი აფეთქება|დიდი აფეთქების]] პირველ რამდენიმე წუთში<ref name="hawking">ს. ხოკინგი, ლ. მლოდინოვი, თ. მეორე. დიდი აფეთქება, შავი ხვრელები და სამყაროს ევოლუცია, დროის უმოკლესი ისტორია, სპბ, გამომც. ამფორა. 2006 წ., ფ. 79-98, sbn=5-367-00164-5, ტირჟ. 5000</ref><ref name="vain">ს. ვაინბერგი, V ნაწილი. პირველი სამი წუთი: სამყაროს წარმოშობის თანამედროვე შეხედულება, http://www.knigka.info/2008/03/25/pervye-tri-minuty.html მე-2 გამოც., იჟევსკი, გამომც. - НИЦ "Регулярная и хаотическая динамика", 2000 წ., ფ. 105-122, isbn=5-93972-013-7, ტირ. 1000</ref>, [[ნუკლეოსინთეზი|პირველადი ნუკლეოსინთეზის]] დროს. თანამედროვე სამყაროში თითქმის ყველა ახალი ჰელიუმი წარმოიქმნება წყალბადის [[თერმობირთვული რეაქცია|თერმობირთვული სინთეზის]] შედეგად ვარსკვლავებში (იხ. [[პროტონ-პროტონული ციკლი]], [[ნახშირბად-აზოტური ციკლი]]). დეშდამიწაზე ის წარმოიქმნება მძიმე ელემენტების [[ალფა-დაშლა|ალფა-დაშლის]] შედეგად ([[ალფა-ნაწილაკი|ალფა-ნაწილაკები]], რომლებიც გამოსხივდება ალფა-ფაშლის დროს - ეს არის ჰელიუმ-4-ის ბირთვები)<ref name="finkelstein3"> დ. ფინკელშტეინი, თავი IV., ინერტული აირები დედამიწაზე და კოსმოსში, ინერტული აირები http://www.book-ua.org/FILES/chem/25_11_2007/ch1434.djvu მე-2 გამოც, მ., გამომც. მეცნიერება, 1979 წ., ფ. 76-110, სერია მეცნიერება და ტექნიკური პროგრესი</ref>. ჰელიუმის ნაწილი რომელიც წარმოიქმნება ალფა-დაშლის დროს და დედამიწის ქერქის ქანებში გამოღწეულ ჰელიუმს, მიიტაცებს [[ბუნებრივი აირი]], რომელშიც ჰელიუმის კონცენტრაცია შეიძლება აღწევდეს მოცულობის 7 %-ს ან მეტსაც.
 
=== დედამიწის ქერქი ===
ჰელიუმი — პრაქტიკულად ინერტული ქიმიური ელემენტია.
 
[[მარტივი ნივთიერება]] ჰელიუმი — არატოქსიკურია, არ ააქვს [[ფერი]], [[სუნი]] და [[გემო]]. ნორმალურ პირობებში წარმოადგენს ერთატომიან აირს. მისი დუღილის წერტილი (''T'' = 4,215 [[კელვინი|K]] [[ჰელიუმი-4|<sup>4</sup>He]]) ყველაზე დაბალია ყველა მარტივ ნივთიერებასთან შედარებით; [[მყარი ჰელიუმი]] მიღებულ იქნა მხოლოდ 25 ატმოსფეროზე მეტი წნევის დროს - ატმოსფერული წნევის დროს ის არ გადადის მყარ ფაზაში [[ტემპერატურის აბსოლუტური ნული]]ს დროსაც კი. ექსტრემალური პირობები ასევე საჭიროა ჰელიუმის მრავალრიცხობრივი ნაერთების შესაქმნელად, ისინი ყველანი ნორმალურ პირობებში არასტაბილურნი არიან
 
=== თვისებები აიროვან ფაზაში ===
 
=== კონდენსირებული ფაზების თვისებები ===
[[1908]] წელს [[ჰეიკე კამერლინგ-ონესი]]მ პირველმა შეძლო მიეღო თხევადი ჰელიუმი. [[მყარი ჰელიუმი]]ს მიღება შესაძლებელი გახდა მხოლოდ 25 ატმოსფეროს წნევის და 1 K ტემპერატურის პირობებში ([[ვილემ ჰენდრიკ კეეზომი]], [[1926]]). კეეზომმა ასევე აღმოაჩინა ჰელიუმ-4 (<sup>4</sup>He) ფაზური გადასვლის არსებობა 2,17K ტემპერატურის დროს; დაასახელა ჰელიუმ-I და ჰელიუმ-II ფაზები (2,17K-ის ქვევით). [[1938]] წელს [[პეტრე კაპიცა]]მ აღმოაჩინა, რომ ჰელიუმ-II არ გააჩნია [[სიბლანტე]] ([[ზედენადობა|ზედენადობის]] მოვლენა). ჰელიუმ-3-ში ზედენადობა წარმოიქმნება მხოლოდ 0,0026 К ტემპერატურის ქვევით. ჰელიუმის ზედენადობა მიეკუთვნება ეგრეთ წოდებულ [[კვანტური სითხე|კვანტური სითხის]] კლასს, რომლის მაკროსკოპიული ქცევა შეიძლება აღწერილი იქნეს მხოლოდ [[კვანტური მექანიკა|კვანტური მექანიკის]] მეშვეობით. [[2004]] წელს გამოჩნდა შეტყობინება [[მყარი ჰელიუმი]]ს ზედენადობის აღმოჩენის შესახებ (ე.წ. სუპერსოლიდის ეფექტი) მისი კვლევისას ტორსიულ ოსცილიატორში. მაგრამ ბევრი მკვლევარი ამტკიცებს, რომ 2004 წელს აღმოჩენილ ეფექტს არ ააქვს არავითარი კავშირი კრისტალის ზედენადობასთან. ამ მომენტისათვის გრძელდება მრავალრიცხოვანი ექსპერიმენტალური და თეორიული კვლევები, რომლის მიზანია გაირკვეს ამ ბუნებრივი მოვლენის ნამდვილი ბუნება.
 
== ქიმიური თვისებები ==
მისი საბოლოო გაწმენდა მიიღწევა დარჩენილი ნარევის ღრმა გაცივებით N<sub>2</sub> ვაკუუმში დუღილით და მინარევების ადსორბერებში აქტიური ნახშირის მეშვეობით [[ადსორბცია|ადსორბციით]], რომლებიც თავის მხრივ ასევე ცივდებიან N<sub>2</sub>. ჰელიუმს აწარმოებენ - ტექნიკური სისუფთავის სიწმინდის (99,80 % ჰელიუმის მოცულობით) და მაღალი სიწმინდის (99,985 %).
 
მსოფლოში ჰელიუმის წარმოებაში ლიდერობს [[აშშ]] (140 მლნ მ³ წელში), შემდეგ — [[ალჟირი]] (16 მლნ მ³). მესამე ადგილზეა [[რუსეთი]] — 6 მლნ მ³ წელში. ჰელიუმის მსოფლიო მარაგს შეადგენს 45,6 მლრდ მ³.
 
== ტრანსპორტირება ==
 
=== გეოლოგიაში ===
ჰელიუმი — ხელსაყრელი ინდიკატორია [[გეოლოგი|გეოლოგებისათვის]]. ჰელიუმის გადაღებით შეიძლება განისაზღვროს დედამიწის ზედაპირზე სიღრმული გარდატეხები. ჰელიუმი როგორც [[რადიოაქტიური ელემენტი]]ს დაშლის პროდუქტი, გამოჟონავს ბზარებსა და ტეხილებში და აჯერებს დედამიწის ქერქის ზედა ფენას და მიემართება მაღლა ატმოსფეროში ხოლო შემდეგ კოსმოსურ სივრცეში. ასეთი ბზარები და განსაკუთრებით მათი გადაკვეთის ადგილები ხასიათდებიან ჰელუმის მაღალი კონცენტრაციით. ეს მოვლენა პირველად იქნა დადგენილი გეოფიზიკოსი იგორ იანიცკის მიერ [[ურანი]]ს მადნის ძებნის დროს და მიღებული იქნა როგორც მეცნიერული [[აღმოჩენა]]: «ექსპერიმენტალურად დადგენილია ადრე უვნობი კანონზომიერება, რომ თავისუფლად მოძრავი ჰელიუმის ანომალური (მაღალი) კონცენტრაციის განაწილება დამოკიდებულია დსედამიწის ქერქის სიღრმულ მათ შორის მადნური გარდატეხებზე.
ეს კანონზომიერება გამოიყენება დედამიწის სიღრმული აღნაგობის შესასწავლად და ფერადი და იშვიათი ლითონების მადნების საძებნელად<ref>[[სსრკ აღმოჩენების სახელმწიფო რეესტრი]]. [[იგორ იანიცკი]] სამეცნიერო აღმოჩენა № 68 «ჰელიუმის კონცენტრაციის გავრცელების კანონზომიერება დედამიწის ქერქში»</ref>.
 
{{Link FA|eu}}
{{Link FA|lmo}}
{{Link FA|vls}}
77,415

რედაქტირება

სანავიგაციო მენიუ