ლითიუმი

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
ნავიგაციაზე გადასვლა ძიებაზე გადასვლა
ლითიუმი
3 Li
6,94
2s1
ლითიუმი, 3Li
Lithium paraffin.jpg
ზოგადი თვისებები
ელემენტის ფერი მოთეთრო-მოვერცხლისფრო
სტანდ. ატომური მასა Ar, სტან.(Li) 6,94
ლითიუმი პერიოდულ სისტემაში
წყალბადი ჰელიუმი
ლითიუმი ბერილიუმი ბორი ნახშირბადი აზოტი ჟანგბადი ფთორი ნეონი
ნატრიუმი მაგნიუმი ალუმინი სიცილიუმი ფოსფორი გოგირდი ქლორი არგონი
კალიუმი კალციუმი Scandium Titanium Vanadium Chromium Manganese Iron Cobalt Nickel Copper Zinc Gallium Germanium Arsenic Selenium Bromine Krypton
რუბიდიუმი სტრონციუმი იტრიუმი ცირკონიუმი ნიობიუმი Molybdenum Technetium Ruthenium Rhodium Palladium Silver Cadmium Indium Tin Antimony Tellurium Iodine Xenon
ცეზიუმი ბარიუმი ლანთანი ცერიუმი Praseodymium Neodymium Promethium Samarium Europium Gadolinium Terbium Dysprosium Holmium Erbium Thulium Ytterbium Lutetium Hafnium Tantalum Tungsten Rhenium Osmium Iridium Platinum ოქრო Mercury (element) Thallium Lead Bismuth Polonium Astatine რადონი
ფრანციუმი რადიუმი აქტინიუმი Thorium Protactinium Uranium Neptunium Plutonium Americium Curium Berkelium Californium Einsteinium Fermium Mendelevium Nobelium Lawrencium Rutherfordium Dubnium Seaborgium Bohrium Hassium Meitnerium Darmstadtium Roentgenium Copernicium Nihonium Flerovium Moscovium Livermorium Tennessine Oganesson
H

Li

Na
ჰელიუმილითიუმიბერილიუმი
ატომური ნომერი (Z) 3
ჯგუფი I ჯგუფი (ტუტე ლით.)
პერიოდი პერიოდი 2
ბლოკი s-ბლოკი
ელექტრონული კონფიგურაცია [He] 2s1
ელექტრონი გარსზე 2, 1
ელემენტის ატომის სქემა
Electron shell 003 Lithium.svg
ფიზიკური თვისებები
აგრეგეგატული მდგომ. ნსპ-ში მყარი სხეული
დნობის
ტემპერატურა
​180,50 °C ​(453,65 K, ​​356,90 °F)
დუღილის
ტემპერატურა
1330 °C ​(1603 K, ​​2426 °F)
სიმკვრივე (ო.ტ.) 0,534 გრ/სმ3
სიმკვრივე (ლ.წ.) 0,512 გრ/სმ3
კრიტიკული წერტილი 3220 K, 67 მპა
დნობის კუთ. სითბო 3,00 კჯ/მოლი
აორთქ. კუთ. სითბო 136 კჯ/მოლი
მოლური თბოტევადობა 24,860 ჯ/(მოლი·K)
ნაჯერი ორთქლის წნევა
P (პა) 1 10 100 1 k 10 k 100 k
T (K)-ზე 797 885 995 1144 1337 1610
ატომის თვისებები
ჟანგვის ხარისხი +1 (a strongly basic oxide)
ელექტროდული პოტენციალი -3,06В
ელექტრო­უარყოფითობა პოლინგის სკალა: 0,98
იონიზაციის ენერგია
  • 1: 520,2 კჯ/მოლ
  • 2: 7298,1 კჯ/მოლ
  • 3: 11815,0 კჯ/მოლ
ატომის რადიუსი ემპირიული: 152 პმ
კოვალენტური რადიუსი 128±7 პმ
იონური რადიუსი 68 (+1e) პმ
ვან-დერ-ვალსის რადიუსი 182 პმ
Lithium spectrum visible.png
ლითიუმის სპექტრალური ზოლები
სხვა თვისებები
მესრის სტრუქტურა კუბური მოცულობაცენტრირებული
Cubic-body-centered.svg
მესრის პერიოდი 3,490 Å
ბგერის სიჩქარე 6000 მ/წმ
თერმული გაფართოება 46 µმ/(მ·K)
ხვედრითი თბოტევადობა 3,489 /(K·მოლ)
თბოგამტარობა 84,8 ვტ/(·K)
ელექტრული წინაღობა 92.8 Ω·m (at 20 °C)
მაგნეტიზმი პარამაგნეტიკი
მაგნიტური მგრძნობელობა +14,2·10−6 სმ3/მოლ
იუნგას მოდული 4,9 გპა
წანაცვლების მოდული 4,2 გპა
დრეკადობის მოდული 11 გპა
მოოსის მეთოდი 0,6
ბრინელის მეთოდი 5 მპა
CAS ნომერი 7439-93-2
ისტორია
აღმოჩენილია იოჰან არფვედსონი (1817)
პირველად მიღებულია ჰამფრი დეივი (1818)
ლითიუმის მთავარი იზოტოპები
იზო­ტოპი გავრცე­ლება­დობა ნახევ.
დაშლა
(t1/2)
რადიო.
დაშლა
პრო­დუქტი
6Li 7,59% სტაბილური
7Li 92,41% სტაბილური

ლითიუმი (ქიმიური სიმბოლო — ; ლათ. lithium) — დიმიტრი მენდელეევის პერიოდული სისტემის პირველი ჯგუფის მეორე პერიოდის (მოძველებული კლასიფიკაციით — პირველი ჯგუფის მთავარი ქვეჯგუფის) ქიმიური ელემენტი. ატომური ნომერი — 3. პერიოდულ ცხრილში ის 1-ელ, ტუტე ლითონების, ჯგუფში მდებარეობს. სუფთა ფორმით ლითიუმი რბილი მოვერცხლისფრო თეთრი მეტალია, რომელიც სწრაფად იჟანგება ჰაერზე და წყალში. ის ყველაზე მსუბუქი მყარი ელემენტია და ძირითადად გამოიყენება სითბოს გამტარებში, ბატარეებში და ასევე, როგორც კომპონენტი ზოგიერთი სახის მედიკამენტებში, კერძოდ ნერვულ სტაბილიზატორებში.

გამოყენების სხვა სფეროები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ელექტრული და ელექტრონული მოწყობილობები: ლითიუმი გამოიყენება ლითიუმის ბატარეების დამზადებისას ანოდად. ასევე შექმნილია ბატარეები, რომელიც შეიცავენ ლითიუმის იონს. ცნობილია ლითიუმ-რკინის ფოსფორბატარეები და ნანომეტრული ბატარეები. ლითიუმის ნიობატი (ნიობიის მჟავას მარილი) გამოიყენება ტელეკომუნიკაციების საშუალებებში, როგორიცაა მობილური ტელეფონები და ოპტიკური მოდულატორები.

ქიმიური გამოყენების სფერო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ლითიუმის ქლორიდი და ლითიუმის ბრომიდი ძლიერ ჰიგროსკოპული არიან და გამოიყენებიან როგორც გამომშრობი საშუალება. ლითიუმის შენალღობი ალუმინთან, კალიუმთან, სპილენძთან და მაგნიუმთან გამოიყენება გამძლე მასალების დასამზადებლად. ლითიუმი გამოიყენება, როგორც მაღალტემპერატურული საპოხი ნივთიერება. ბოლო წლებში განსაკუთრებით გაიზარდა მისი მნიშვნელობა ატომგულურ ენერგეტიკაში, როგორც ძვირფასი ნედლეული თერმობირთვული პროცესებისათვის. მეტალური ლითიუმი გამოიყენება ორგანოლითიუმის ნაერთების მოსამზადებლად. ლითიუმორგანული ნაერთები შეიცავენ Li-C კავშირს და გამოიყენება ორგანულ სინთეზებში გრინიარის რეაგენტის შემცვლელად. ლითიუმი არის ოლეფინების პოლიმერიზაციის რეაქციებში კატალიზატორი. — ლითიუმალუმინიუმჰიდრიდი სელექციური კატალიზატორია ორგანულ სინთეზში. ლითიუმის სულ უმნიშვნელო რაოდენობა ლითონებს ანიჭებს მნიშვნელოვან სიმაგრეს, ამცირებს მათ სიმყიფეს და გაფართოების კოეფიციენტს. ლითიუმ-კალციუმის შენადნობები იხმარება შავ მეტალურგიაში, კერძოდ უჟანგავი ფოლადისათვის.

ლიტერატურა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  • ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 228.
  • Плющев В. Е., Степин Б. Д. Химия и технология соединений лития, рубидия и цезия. — М.-Л.: Химия, 1970. — 407 с.

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]