ბორიუმი

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
Jump to navigation Jump to search
ბორიუმი / Bohrium (Bh)
ელემენტის რიგითი ნომერი 107
მარტივი ნივთიერების ვიზუალური აღწერა სავარაუდოდ თეთრი ან რუხი ფერის გარდამავალი ლითონი
ატომის თვისებები
ატომური მასა
(მოლური მასა)
[270] მდგრადი იზოტოპის, 278 - დაუმტკიცებელია მ. ა. ე. (/მოლი)
ატომის რადიუსი 128 პმ
იონიზაციის ენერგია
(პირველი ელექტრონი)
1) 740 2) 1690 3) 2570 კჯ/მოლი (ევ)
ელექტრონული კონფიგურაცია [Rn]5f146d57s2
ქიმიური თვისებები
კოვალენტური რადიუსი 141 პმ
იონური რადიუსი პმ
ელექტროუარყოფითობა
(პოლინგის თანახმად)
ელექტროდული პოტენციალი
ჟანგვის ხარისხი (+3), (+4), (+5), +7
მარტივი ნივთიერებების თერმოდინამიკური თვისებები
ნივთიერების სიმკვრივე 37.1 /სმ³
ხვედრითი თბოტევადობა /(·მოლი)
თბოგამტარობა ვტ/(·კ)
დნობის ტემპერატურა
დნობის სითბო კჯ/მოლი
დუღილის ტემპერატურა
აორთქლების სითბო კჯ/მოლი
მოლური მოცულობა სმ³/მოლი
მარტივი ნივთიერების კრისტალური მესერი
მესრის სტრუქტურა ჰექსაგონალური
მესრის პერიოდი Å
შეფარდება n/
დებაის ტემპერატურა
107Bh
[270] [Rn]5f146d57s2
ბორიუმი

ბორიუმის ატომის სქემა ბორიუმი (ლათ. Bohrium, აღინიშნება სიმბოლით Bh) — არასტაბილური რადიოაქტიური ქიმიური ელემენტი რომლის ატომური ნომერია 107. ცნობილია იზოტოპები, რომელთა მასური რიცხვია 261-დან 272. მიღებული იზოტოპებიდან ყველაზე სტაბილური იზოტოპია  — ბორიუმ-267 რომლის ნახევარდაშლის პერიოდია 17 წმ[1].


ისტორია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

1976 წელს 107-ე ელემენტის სინთეზის შესახებ პირველი განაცხადა იური ოგანესიანის ჯგუფმა დუბნიდან[2]. ამ ნამუშევარის მეთოდიკა მდგომარეობდა - ბისმუტ-209-ისა და ქრომ-54-ის ბირთვების შერწყმის რეაქციის სპონტანური დაყოფის პროდუქტების კვლევაში. ნაპოვნი იქნა ორი დამახასიათებელი ნახევარდაშლის დრო: 5 წმ. და 1—2 მლწმ. პირველი მიწერილი იყო ბირთვ 257105-ის დაშლაზე, რადგანაც ასეთივე ნახევარდაშლის პერიოდი იყო 105-ე ელემენტის მიღების რეაქციის პროდუქტებისათვის: 209Bi+50Ti, 208Pb+51V, 205Tl+54Cr. ნახევარდაშლის მეორე პერიოდი მიეწერა ბირთვს 261107, რომელსაც, მეცნიერების ვარაუდით, აქვს ორი დაშლა: სპონტანური დაშლა (20 %) და α-დაშლა, რომელიც იწვევს წარმოქმნილი ბირთვის 257105 სპონტანურ დაშლას ნახევარდაშლის პერიოდით 5 წმ.

1981 წელს გერმანელი მეცნიერების ჯგუფმა დარმშტადტის მძიმე იონების ინსტიტუტიდან (გერმ. Gesellschaft für Schwerionenforschung, GSI) გამოიკვლია იგივე რეაქციის პროდუქტები 209Bi+54Cr, და გამოიყენა უფრო დახვეწილი მეთოდიკა, რომელიც იძლეოდა საშუალებას აღმოეჩინა ნუკლიდების α-დაშლა და განესაზღვრათ მისი პარამეტრები. თავის ექსპერიმენტში GSI -ის მეცნიერებმა მოახდინეს ბირთვ 262107-ის α-დაშლის 5 მოვლენის იდენტიფიცირება, და მათი სიცოცხლის დრო შეაფასეს 4,7+2,3−1,6 წმ[3].

როგორც 107, 105 და 104 ელემენტების იზოტოპების შემდგომ კვლევამ აჩვენა, რეაქციაში 209Bi+54Cr მართლაც იბადება, ჩნდება ბირთვები 261107 და 262107[4]. მაგრამ 1976 წელს დუბნის მენიერების მიერ მიღებული ბევრი დასკნა გამოვიდა მცდარი. კერძოდ, ნახევარდაშლის პერიოდი 5 წმ ააქვს არა 257105, არამედ 258105[5]. 1/3 ალბათობით ეს ნუკლიდი განიცდის ბეტა-დაშლას და გარდაიქმნება 258104-ში, რომელიც ძალიან ჩქარა (ნახევარდაშლის პერიოდი 12 მლწმ) იყოფა სპონტანურად. ეს ნიშნავს, რომ დუბნის ჯგუფი აკვირდებოდნენ არა ბირთვ 262107-ის α-დაშლის პროდუქტებს, არამედ 261107[6]. იზოტოპ 261107-ის სიცოცხლის დრო თანამედროვე მონაცემებით შეადგენს 12 მლწმ., რაც შედარებით მეტია ვიდრე 1976 წელს დამტკიცებული დრო.

სახელწოდება[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

1992 წლის სექტემბერში დარმშტადტის და დუბნის მეცნიერებს შორის მიღწეულ იქნა შეთანხმება იმის შესახებ, რომ 107 ელემენტს ეწოდოს «ნილსბორიუმი» დანიელი ფიზიკოსის ნილს ბორის საპატივცემლოდ[7], თუმცა თავდაპირველად საბჭოთა მეცნიერები გეგმავდნენ «ნილსბორიუმი» 105-ე ელემენტისათვის ეწოდებინათ (ეხლა ეს ელემენტი დუბნიუმია)[6]. 1993 წელს IUPAC-მა აღიარა გერმანელი მეცნიერების პრიორიტეტი 107-ე ელემენტის იდენტიფიკაციაში[6], და 1994 წელს თავის რეკომენდაციაში წარმოადგინა სახელწოდება «ბორიუმი», რადგანაც ქიმიური ელემენტების სახელცოდებები არასდროს არ შედგებოდა მეცნიერის სახელი გვარისაგან[8]. ეს გადაწყვეტილება საბოლოოდ მიღებული იქნა 1997 წელს დანიელი ქიმიკოსებთან კონსულტაციის შემდეგ[9].

ცნობილი იზოტოპები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

Searchtool-80%.png მთავარი სტატია : ბორიუმის იზოტოპები.
იზოტოპი მასა ნახევარდაშლის პერიოდი[10] დაშლის ტიპი
261Bh 261 12თარგი:Sup sub მლწმ α-დაშლა 257Db
262Bh 262 8,0±2,1 мс α-დაშლა 258Db
264Bh 264 წმ α-დაშლა 260Db
265Bh 265 წმ α-დაშლა 261Db
266Bh 266 წმ α-დაშლა 262Db
267Bh 267 წმ α-დაშლა263Db
272Bh 272 წმ α-დაშლა268Db


რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]


სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  1. Evidence for New Isotopes of Element 107: 266Bh and 267Bh. — 2000. — Т. 85. — № 13. — გვ. 2697 - 2700.
  2. Yu. Ts. Oganessian et al. On spontaneous fission of neutron-deficient isotopes of elements 103, 105 and 107. — 1976. — Т. 273. — № 2. — გვ. 505-522.
  3. G. Münzenberg et al. Identification of element 107 by α correlation chains. — 1981. — Т. 300. — № 1. — გვ. 107-108.
  4. G. Münzenberg et al. Element 107. — 1989. — Т. 333. — № 2. — გვ. 163-175.
  5. The new isotopes 258105, 257105, 254Lr and 253Lr. — 1985. — Т. 322. — № 4. — გვ. 557-566.
  6. 6.0 6.1 6.2 R. C. Barber et al. Discovery of the transfermium elements. — 1993. — Т. 65. — № 8. — გვ. 1757-1814.
  7. Responses on the Report 'Discovery of the transfermium elements'. — 1993. — Т. 65. — № 8. — გვ. 1815-1824.
  8. Commission on Nomenclature of Inorganic Chemistry Names and symbols of transfermium elements (IUPAC Recommendations 1994). — 1994. — Т. 66. — № 12. — გვ. 2419-2421.
  9. Commission on Nomenclature of Inorganic Chemistry Names and symbols of transfermium elements (IUPAC Recommendations 1997). — 1997. — Т. 69. — № 12. — გვ. 2471-2473.
  10. Nudat 2.3