ჰოლმიუმი

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
ნავიგაციაზე გადასვლა ძიებაზე გადასვლა
ჰოლმიუმი
67 Ho
164.93
4f11 6s2
ჰოლმიუმი, 67Ho
Holmium2.jpg
ზოგადი თვისებები
ელემენტის ფერი უფერული
სტანდ. ატომური
მასა
Ar, სტან.(Ho)
საყოველთაოდ
მიღებული: 164.93
ჰოლმიუმი პერიოდულ სისტემაში
წყალბადი ჰელიუმი
ლითიუმი ბერილიუმი ბორი ნახშირბადი აზოტი ჟანგბადი ფთორი ნეონი
ნატრიუმი მაგნიუმი ალუმინი სიცილიუმი ფოსფორი გოგირდი ქლორი არგონი
კალიუმი კალციუმი სკანდიუმი ტიტანი ვანადიუმი ქრომი მანგანუმი რკინა კობალტი ნიკელი სპილენძი თუთია გალიუმი გერმანიუმი დარიშხანი სელენიუმი ბრომი კრიპტონი
რუბიდიუმი სტრონციუმი იტრიუმი ცირკონიუმი ნიობიუმი მოლიბდენი ტექნეციუმი რუთენიუმი როდიუმი პალადიუმი ვერცხლი კადმიუმი ინდიუმი კალა სტიბიუმი ტელური იოდი ქსენონი
ცეზიუმი ბარიუმი ლანთანი ცერიუმი პრაზეოდიმიუმი ნეოდიმიუმი პრომეთიუმი სამარიუმი ევროპიუმი გადოლინიუმი ტერბიუმი დისპროზიუმი ჰოლმიუმი ერბიუმი თულიუმი იტერბიუმი ლუტეციუმი ჰაფნიუმი ტანტალი ვოლფრამი რენიუმი ოემიუმი ირიდიუმი პლატინა ოქრო Mercury (element) თალიუმი ტყვია ბისმუტი პოლონიუმი ასტატი რადონი
ფრანციუმი რადიუმი აქტინიუმი თორიუმი პროტაქტინიუმი ურანი (ელემენტი) ნეპტუნიუმი პლუტონიუმი ამერიციუმი კიურიუმი ბერკელიუმი კალიფორნიუმი აინშტაინიუმი ფერმიუმი მენდელევიუმი ნობელიუმი ლოურენსიუმი რეზერფორდიუმი დუბნიუმი სიბორგიუმი ბორიუმი ჰასიუმი მეიტნერიუმი დარმშტადტიუმი რენტგენიუმი კოპერნიციუმი ნიჰონიუმი ფლეროვიუმი მოსკოვიუმი ლივერმორიუმი ტენესიუმი ოგანესონი


Ho

Es
დისპოზიუმიჰოლმიუმიერბიუმი
ატომური ნომერი (Z) 67
ჯგუფი III ჯგუფი (ლანთანოიდები)
პერიოდი პერიოდი 6
ბლოკი f-ბლოკი
ელექტრონული კონფიგურაცია [Xe] 4f11 6s2
ელექტრონი გარსზე 2, 8, 18, 29, 8, 2
ელემენტის ატომის სქემა
Electron shell 067 Holmium.svg
ფიზიკური თვისებები
აგრეგეგატული მდგომ. ნსპ-ში მყარი სხეული
დნობის
ტემპერატურა
1461 °C ​(1734 K, ​​2662 °F)
დუღილის
ტემპერატურა
2600 °C ​(2873 K, ​4712 °F)
სიმკვრივე (ო.ტ.) 8.79 გრ/სმ3
სიმკვრივე (ლ.წ.) 8.34 გრ/სმ3
დნობის კუთ. სითბო 17.0 კჯ/მოლი
აორთქ. კუთ. სითბო 251 კჯ/მოლი
მოლური თბოტევადობა 27.15 ჯ/(მოლი·K)
ნაჯერი ორთქლის წნევა
P (პა) 1 10 100 1 k 10 k 100 k
T (K)-ზე 1432 1584 (1775) (2040) (2410) (2964)
ატომის თვისებები
ჟანგვის ხარისხი 0, +1, +2, +3 (a basic oxide)
ელექტრო­უარყოფითობა პოლინგის სკალა: 1.23
იონიზაციის ენერგია
  • 1: 581.0 კჯ/მოლ
  • 2: 1140 კჯ/მოლ
  • 3: 2204 კჯ/მოლ
ატომის რადიუსი ემპირიული: 176 პმ
კოვალენტური რადიუსი (rcov) 192±7 პმ
მოლური მოცულობა 18.7 სმ3/მოლი
Holmium spectrum visible.png
ჰოლმიუმის სპექტრალური ზოლები
სხვა თვისებები
მესრის სტრუქტურა ჰექსაგონალური
Hexagonal.svg
მესრის პერიოდი 3.577 Å
ბგერის სიჩქარე thin rod 2760 მ/წმ (at 20 °C)
თერმული გაფართოება 11.2 µმ/(მ·K)
თბოგამტარობა 16.2 ვტ/(·K)
ელექტრული წინაღობა 814 Ω·m
მაგნეტიზმი პარამაგნეტიკი
იუნგას მოდული 64.8 გპა
წანაცვლების მოდული 26.3 გპა
დრეკადობის მოდული 40.2 გპა
პუასონის კოეფიციენტი 0.231
ვიკერსის მეთოდი 410–600 მპა
ბრინელის მეთოდი 500–1250 მპა
CAS ნომერი 7440-60-0
ისტორია
აღმოჩენილია Jacques-Louis Soret and Marc Delafontaine (1878)
ჰოლმიუმის მთავარი იზოტოპები
იზო­ტოპი გავრცე­ლება­დობა ნახევ.
დაშლა
(t1/2)
რადიო.
დაშლა
პრო­დუქტი
163Ho syn 4570 y ε 163Dy
164Ho syn 29 min ε 164Dy
165Ho 100% სტაბილური
166Ho syn 26.763 h β 166Er
167Ho syn 3.1 h β 167Er

ჰოლმიუმი (ლათ. Holmium) — ელემენტთა პერიოდული სისტემის III ჯგუფის ქიმიური ელემენტი; მიეკუთვნება ლანთანოიდების ჯგუფს, რომლის ატომური ნომერია 67, ატომური მასა 164,9304; tდნ 1461°C, tდუღ 2707 °C, სიმკვრივე 8803 კგ/მ³, რბილი მოვერცხლისფრო ლითონი, აღინიშნება სიმბოლოთი Ho.

ისტორია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

1879 წელს შვეიცარიელმა ქიმიკოსმა და ფიზიკოსმა ჯ. ლ. სორემ "ერბიუმის მიწის" სპექტრალური ანალიზის მეთოდით აღმოაჩინა ახალი ელემენტი.

სახელწოდების წარმომავლობა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ელემენტს სახელწოდება მისცა შვედმა ქიმიკოსმა პ. ტ. კლევემ სტოკჰოლმის პატივსაცემად (მისი ძველი ლათინური სახელწოდება Holmia), ის მინერალი საიდანაც კლევემ გამოჰყო 1879 წელს ახალი ელემენტის ოქსიდი, ნაპოვნი იყო შვედეთის დედაქალაქთან ახლოს.

ბუნებაში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

დედამიწის ქერქში ჰოლმიუმის შემცველობა მასის მიხედვით არის 1,3×10−4 %, ზღვის წყალში 2,2×10−7 %. სხვა იშვიათმიწა ლითონებთან ერთად შეიცავს მინერალები მონაციტი, ბასტენეზიტი, ევქსენიტი, აპატიტი და გადოლინიტი.

კოსმოსურ ობიექტებს შორის ჰომიუმის ანომალურად მაღალი შემცველობით გამოირჩევა პშიბილსკის ვარსკვლავი.

საბადოები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ჰოლმიუმი შედის ლანთანოიდების შემადგენლობაში, რომლებიც გვხვდება აშშ-ში, ყაზახეთში, რუსეთში, უკრაინაში, ავსტრალიაში, ბრაზილიაში, ინდოეთში, სკანდინავიაში.

მიღება[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

მიიღებენ ჰოლმიუმის ფტორიდის HoF3-ის აღდგენით კალციუმით.

ღირებულება[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

99-99,99 % სიწმინდის ჰოლმიუმის ოქსიდის ფასები 2006 წელს შეადგინა 120—191 დოლარი 1 კგ.

ქიმიური თვისებები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ჰოლმიუმი ნელა იჟანგება ჰაერზე, Ho2O3-ის წარმოქმნით. ურთიერთქმედებს მჟავეებთან (HF-ის გარდა), და წარმოქმნის მარილებს Ho3+. გახურებისას რეაგირებს ქლორთან, ბრომთან, აზოტთან და წყალბადთან. მდგრადია ფთორის ზემოქმედების მიმართ.

გამოყენება[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ჰოლმიუმი მონოიზოტოპური ელემენტია (ჰოლმიუმ-165).

ზეძლიერი მაგნიტური ველების მიღება[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ზეწმინდა ჰოლმიუმი გამოიყენება ზეგამტარი მაგნიტების პოლუსის ბუნიკების დასამზადებლად ზემძლავრი მაგნიტური ველების მიღებისათვის. ამ მხრივ მნიშვნელოვანია ასევე ჰოლმიუმ-ერბიუმის შენადნობი.

იზოტოპები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ჰომიუმის რადიოაქტიური იზოტოპი — ჰოლმიუმ-166 გამოიყენება ანალიტიკურ ქიმიაში როგორც რადიოაქტიური ინდიკატორი.

მეტალურგია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ჰოლმიუმის დამატება ალუმინის შენადნობებში მკვეთრად ამცირებს მათში აირების შემცველობას.

ლაზერული მასალები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ჰოლმიუმის იონები გამოიყენება ლაზერული გამოსხივების გენერაციისათვის სპექტრის ინფრაწითელ სეგმენტში, ტალღების სიგრძე — 2,05 მკ.

თერმოელექტრული მასალები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ჰოლმიუმის მონოტელურიდის თერმო-ე.მ.ძ შეადგენს 40 მკვ/К.

ბირთვული ენერგეტიკა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ჰოლმიუმის ბორატი გამოიყენება ატომურ ტექნიკაში.

ლიტერატურა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

Commons-logo.svg
ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:

სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]