ვარლამი (ერისთავი)

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
Jump to navigation Jump to search
Disambig-dark.svg სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ ერისთავი (მრავალმნიშვნელოვანი).
მაღალყოვლადუსამღვდელოესობა, მიტროპოლიტი
ვარლამი (ერისთავი)Varlaam (Eristavi).jpg
ქართლ-კახეთის მიტროპოლიტი, საქართველოს ეგზარქოსი
ეკლესია: საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესია
რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესია
 
განათლება: თბილისის სასულიერო სემინარია
დაბადების სახელი: ბიძინა დავითის ძე ერისთავი
დაბადება: 8 აგვისტო, 1763
ქსნის საერისთავო
გარდაცვალება: 18 დეკემბერი, 1830(1830-12-18)
მოსკოვი
დაკრძალულია: დანილოვის მონასტერი

მიტროპოლიტი ვარლამი (ერისკაცობაში — ბიძინა დავითის ძე ერისთავი[1]; დ. 8 აგვისტო, 1763, ქსნის საერისთავო — გ. 30 დეკემბერი [ძვ. სტ. 18 დეკემბერი], 1830, მოსკოვი) — საქართველოს და რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიების მღვდელმთავარი. ქართლ-კახეთის მიტროპოლიტი, საქართველოს ეგზარქოსი 1811–1817 წლებში. დავით ქსნის ერისთავის ძე.

ბიოგრაფია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ბიძინა ერისთავი დაიბადა ქსნის ერისთავების ოჯახში. იყო დავით ერისთავისა და თინთინ მაჩაბელის შვილი[2]. დაწყებითი განათლება ოჯახში მიიღო. 1784 წელს დაამთავრა თბილისის სასულიერო სემინარია. სწავლის დროს მას მფარველობდა მაშინდელი საქართველოს პატრიარქი ანტონ I ბაგრატიონი, რომლის ძალისხმევითაც მან შეისწავლა სასულიერო და საერო ლიტერატურა. ის ასევე სარგებლობდა კარგი ავტორიტეტით ქართლ-კახეთის მეფის ერეკლე მეორის კარზეც. ანტონ I-ის გარდაცვალების შემდეგ გადაწყვეტილი იყო მისი პატრიარქის ხარისხში აყვანა, თუმცა მეფის მემკვიდრე გიორგი XII-ის შუამდგომლობით პატრიარქად ერაკლი მეორის ვაჟი ანტონ II დანიშნეს. ეგზარქოსობამდე განაგებდა ახტალის ეპარქიას.

1794 წელს გაემგზავრა რუსეთში და დაემკვიდრა სანქტ-პეტერბურგის ალექსანდრე ნეველის მონასტერში. 1801 წლიდან იყო სანქტ-პეტერბურგის მიტროპოლიტის ამბროსის (პოდობაევი) მრჩეველი. 1801 წლის 23 იანვრიდან იყო რუსეთის წმინდა სინოდის წევრი, რომლის დროსაც ააღორძინა არჩილ მეფის მიერ მოსკოვში დაარსებული ტიპოგრაფია. გამოუშვა ოცამდე წიგნი. 1803 წლის 13 თებრვალს დაჯილდოვდა წმინდა ანას I ხარისხის ორდენით[3]. 1808 წელს დააბრუნეს საქართველოში.

1811 წელს ანტონ II-ის რუსეთში გაწვევის გამო დაინიშნა აღმოსავლეთ საქართველოს ეკლესიის მმართველად. იმავე წლის 30 ივნისს კავკასიაში რუსეთის ხელისუფალთა დავალებით ვარლამმა შეადგინა აღმოსავლეთ საქართველოს ეკლესიის რეორგანიზაციის პროექტი, რომელიც სასულიერო დიკასტერიის დაარსებას, საქართველოს საეგზარქოსოს შექმნას და რუსეთის წმინდა სინოდისადმი მის დაქვემდებარებას ითვალისწინებდა[4]. 1811 წლის 8 ივლისს პროექტი მცირე ცვლილებით დაამტკიცა იმპერატორმა ალექსანდრე I-მა. ვარლამი დაინიშნა მცხეთის მიტროპოლიტად და საქართველოს პირველ ეგზარქოსად. მისი ეგზარქოსობის დროს აშენდა ქაშვეთის ეკლესიის კარიბჭე, ჯვრის ამაღლების ეკლესია და სიონის ახალი სამრეკლო. 1814 წლის 30 აგვისტოს საქართველო-იმერეთის სინოდის კანტორის დაარსებასთან დაკავშირებით და დასავლეთ საქართველოს ეკლესიის (აფხაზეთის საკათალიკოსო) საეგზარქოსოსთან მიერთების გამო, ეწოდა საქართველოსა და იმერეთის ეგზარქოსი. მაგრამ ახალი საეკლესიო კანონების გატარების დროს ვარლამმა ვერ შეძლო დასავლეთ საქართველოს მაღალი სამღვდელო წრეების წინააღმდეგობათა დაძლევა. 1817 წლის 14 მაისს რუსეთის სინოდმა იგი შეცვალა და მის მაგივრად თეოფილაქტე (რუსანოვი) დაინიშნა.

1817 წლის 14 მაისს ვარლამი პეტერბურგში, წმინდა სინოდში გაიწვიეს[5], რომლის წევრიც 1825 წლის 5 თებერვლამდე იყო. 1825 წლის 20 მარტიდან განაგებდა მოსკოვის დანილოვის მონასტერს.

მიტროპოლიტი ვარლამი გარდაიცვალა 1830 წლის 18 (30) დეკემბერს, დაკრძალულია დანილოვის მონასტერში.

ბიბლიოგრაფია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ვარლამი ცნობილი იყო მჭევრმეტყველებით. მისი ქადაგებანი ქვეყნდებოდა ქართულ და რუსულ ენაზე. რუსულად გამოაქვეყნა „ქართული ენის მოკლე გრამატიკა“, 1805 წელს მოსკოვში გამართა ქართული სტამბა და 1821 და 1824 წელს დაბეჭდა „სადღესასწაულო“ (რუსულად)[6][7], 1825 წელს — „განმარტება სახარებისა“. წერდა ლექსებსაც, რომლებიც დაცულია ხელნაწერების სახით (S-1512, 3723, 1164).

ლიტერატურა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  • Ист.: Акты, собр. Кавказской археографической комиссией. Тифлис, 1870. Т. 4: 1890-1811.
  • Лит.: Кирион (Садзагелов), еп. Краткий очерк истории Грузинской Церкви и Экзархата за XIX ст. Тифлис, 1901;
  • ლეკიშვილი ს. ჟართული სტამბის მოღვაწენი / მწიგნობარი. №81. თბილისი, 1982.

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  1. ქსნის ერისთავები - ბიძინა (ბერობაში-ვარლამ) დავითის ძე. (1763-18.12.1830, მოსკოვი). პირველი ეგზარხოსი 1811-1817 წლებში. მიტროპოლიტი.
  2. Князья Эриставы (Эристави-Арагвские) // Дворянские роды Российской империи. Том 4. Князья, გვ.270
  3. Придворный месяцеслов на лето от Рождества Христова 1824. Часть III.
  4. Свод законов Российской империи — закон 24.696
  5. Свод законов Российской империи — закон 26.858
  6. Толкование евангелий на господские и богородичные праздники с нравоучительными беседами.
  7. Толкование евангелий на господские и богородичные праздники с нравоучительными беседами.
წინამორბედი:
დაარსდა
საქართველოს ეგზარქოსი
1811 - 1817
შემდეგი:
თეოფილაქტე