ჩეხეთი

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება
ჩეხეთის რესპუბლიკა
Česká republika
ჩეხეთი
ჩეხეთის
დროშა გერბი
დევიზი: "Pravda vítězí"
ჰიმნი: Kde domov můj
დედაქალაქი
(და უდიდესი ქალაქი)
პრაღა
50°05′ ჩ. გ. 14°28′ ა. გ. / 50.083° ჩ. გ. 14.467° ა. გ. / 50.083; 14.467
ოფიციალური ენა ჩეხური
მთავრობა საპარლამენტო რესპუბლიკა
 -  პრეზიდენტი ვაცლავ კლაუსი
 -  პრ.-მინისტრი პეტრ ნეჩასი
ფართობი
 -  სულ 78 866 კმ2 (117-ე)
 -  წყალი (%) 2.0
მოსახლეობა
 -  2011 შეფასებით 10 562 214 
 -  2001 აღწერა 10 230 060 
 -  სიმჭიდროვე 134 ად კაცი/კმ2 (84-ე)
მშპ (მუპ) 2011 შეფასებით
 -  სულ $284.952 მილიარდი[1] (41-ე)
 -  ერთ მოსახლეზე $27 062[1] (33-ე)
აგი (2010) 0.865[2] (მაღალი) (27-ე)
ვალუტა ჩეხური კრონა (CZK)
დროის სარტყელი UTC+01:00
 -  ზაფხულის (DST) UTC+02:00 (UTC)
ქვეყნის კოდი CZE
Internet TLD .cz1
სატელეფონო კოდი 420

1ასევე .eu, როგორც ევროპის კავშირის წევრი.

ჩეხეთის რესპუბლიკა (ჩეხ. Česká republika; მოკლე სახელი ჩეხეთი, Česko) — ზღვაზე გასასვლელის არმქონე სახელმწიფო ცენტრალურ ევროპაში. ჩრდილოეთით ესაზღვრება პოლონეთი, დასავლეთით — გერმანია, სამხრეთით — ავსტრია და აღმოსავლეთით — სლოვაკეთი. ქვეყნის უდიდესი ქალაქი და დედაქალაქია პრაღა, რომლის მოსახლეობა დაახლოებით 1,3 მილიონს ადამიანს შეადგენს.

ჩეხეთი პლურალისტური, მრავალპარტიული საპარლამენტო ქვეყანაა, რომელიც ევროკავშირისა და ნატოს წევრია.

სახელწოდება[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  • ოფიციალური: ჩეხეთის რესპუბლიკა.
  • ეროვნული: Čechy; Česká republika.
  • ეტიმოლოგია: წარმოსდგება ძირითად მოსახლეთა ეთნონიმისაგან. ლათინური სახელი Bohemia, ისევე როგორც გერმანული Böhmen ეწოდა კულტური ტომების ბოიების მიხედვით, რომლებიც აქ ძვ. წ. II საუკუნიდან ცხოვრობდნენ.

ისტორია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

1993 წელს ყოფილი ჩეხოსლოვაკია „ხავერდოვანი რევოლუციის“ გზით მშვიდობიანად გაიყო ორ დამოუკიდებელ სახელმწიფოდ —ჩეხეთის რესპუბლიკად და სლოვაკეთის რესპუბლიკად. 2003 წლამდე ქვეყნის პრეზიდენტი იყო ყოფილი დისიდენტი და დრამატურგი ვაცლავ ჰაველი. 1999 წელს ქვეყანა ნატოში შევიდა, ხოლო 2004 წელს ევროკავშირის სრულუფლებიანი წევრი გახდა. დასავლეთის კრიტიკის ობიექტად დღემდე რჩება ბოშური უმცირესობის საკითხი, რომელთა შორის ძალიან მაღალია სიღარიბისა და უმუშევრობის დონე და დაბალია განათლების დონე.

გეოგრაფია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

Czech Republic-CIA WFB Map KA.png

ქვეყანა მდებარეობს ცენტრალურ ევროპაში. მისი მოსაზღვრე სახელმწიფოებია: პოლონეთი, სლოვაკეთი, ავსტრია, გერმანია. ფართობი - 78 866 კმ².

სახელმწიფო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ადმინისტრაციული დაყოფა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

საავტომობილო
ნომრების ინდექსები
რეგიონის სახელი
ქართულად
რეგიონის სახელი
ჩეხურად
ადმინისტრაციული
ცენტრი
მოსახლეობა
(2004 წელს)
მოსახლეობა
(2010 წელს)
A Prague CoA CZ.svg პრაღა Hlavní město Praha n/a 1 170 571 1 251 072
S Central Bohemian Region CoA CZ.svg ცენტრალური ბოჰემიის მხარე Středočeský kraj პრაღა 1 144 071 1 256 850
C South Bohemian Region CoA CZ.svg სამხრეთ ბოჰემიის მხარე Jihočeský kraj ჩესკე-ბუდეიოვიცე 625 712 637 723
P Plzen Region CoA CZ.svg პლზენის მხარე Plzeňský kraj პლზენი 549 618 571 831
K Karlovy Vary Region CoA CZ.svg კარლოვი-ვარის მხარე Karlovarský kraj კარლოვი-ვარი 304 588 307 380
U Usti nad Labem Region CoA CZ.svg უსტეცის მხარე Ústecký kraj უსტი-ნად-ლაბემი 822 133 835 814
L Liberec Region CoA CZ.svg ლიბერეცის მხარე Liberecký kraj ლიბერეცი 427 563 439 458
H Hradec Kralove Region CoA CZ.svg ჰრადეც-კრალოვეს მხარე Královéhradecký kraj ჰრადეც-კრალოვე 547 296 554 370
E Pardubice Region CoA CZ.svg პარდუბიცეს მხარე Pardubický kraj პარდუბიცე 505 285 516 777
M Olomouc Region CoA CZ.svg ოლომოუცის მხარე Olomoucký kraj ოლომოუცი 635 126 641 555
T Moravian-Silesian Region CoA CZ.svg მორავია-სილეზიის მხარე Moravskoslezský kraj ოსტრავა 1 257 554 1 244 837
B South Moravian Region CoA CZ.svg სამხრეთ მორავიის მხარე Jihomoravský kraj ბრნო 1 123 201 1 152 819
Z Zlin Region CoA CZ.svg ზლინის მხარე Zlínský kraj ზლინი 590 706 590 527
J Vysocina Region CoA CZ.svg ვისოჩინის მხარე Kraj Vysočina იიჰლავა 517 153 514 805

დემოგრაფია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ეკონომიკა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ჩეხეთის რესპუბლიკის 2013 წლის ექსპორტის გრაფიკული გამოსახულება.

კულტურა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

მუსიკა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

მუსიკა ჩეხეთის რესპიბლიკაში უკვე 1000 წელზე მეტია არსებობს, რომელიც მოდის X საუკუნის ბოლოდან. ტრადიციური ფოლკლორული მუსიკა ბოჰემიის, მორავიის და სილესიასი ითვლება უმაღლესი კულტურის კლასიკურ მუსიკად. ცნობილი ჩეხი კომპოზიტორები არიან: ადამ მიჩნა, ჟან დისმასი ზელენკა, იოსეფ მისლივეჩეკი, ბედრიხ სმეტანა, ლეოს იანაჩეკი, ანტონინ დვორაკი, იოსეფ სუკი, ბოჰუსლავ მატინუ, ერვინ შულჰოფი და პეტრ ებენი. ყველაზე ცნობილი მუსიკალური ფესტივალია - გაზაფხული პრაღაში, რომელიც 1946 წლიდან მოყოლებული ტარდება.

თეატრი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ჩეხეთის რესპუბლიკის თეატრს მდიდარი ტრადიციები აქვს მოყოლებული შუა საუკუნეებიდან. XIX საუკუნეში, ქვეყნის გამოღვიძებისთვის მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა თეატრმა და ასევე შემდგომ პერიოდში, სადაც XX საუკუნეში გახდა მოდერნიზირებული ევრობული თეატრის ნაწილი.

სპორტი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სპორტული ცხოვრება არის ბევრი ჩეხი მცხოვრების ნაწილი, რომელიც ძირითადად ქომაგობაში გამოიხატება. ორი ძირითადი სპორტი არის გამორჩეული ჩეხეთის რესპუბლიკაში - ფეხბურთი და ყინულის ჰოკეი, სადაც ორივე მათგანს ააქვს უმაღლესი და ამავე დროს თანაბარი დასწრება სტადიონებზე, ასევე მედიის ერთნაირი ყურადრება. ჩოგბურთი ასევე დიდი ყურადღების ცენტრშია ჩეხეთის რესპუბლიკაში. ასევე ბევრი სხვა სპორტის სახეობაა ჩეხეთში ნორმალურ დონეზე განვითარებული: კალათბურთი, ფრენბურთი, ხელბურთი. ჩეხეთის ყინულის ჰოკეის ნაკრებმა მოიგო ოქროს მედალი 1998 წლის ზამთრის ოლიმპიადაზე, ასევე ნაკრებმა შეძლო 6 მსოფლიო ჩემპონობის მოგება, მათ შორის 1999-2001 წლებში გადაბმულად.

სპორტი ერთ-ერთ პატრიოტიზმის ნიშანია ჩეხეთში, სადაც ღონისძიების დაწყებამდე რამდენიმე დღით ან კვირით ადრე ემზადებიან. ივენთებში იგულისხმება: მსოფლიო ჩემპიონატი ყინულის ჰოკეიშო, ოლიმპიური თამაშები ყინულის ჰოკეიში, უეფას ჩემპიონთა თასი, ფიფას მსოფლიო ჩემპიონატი. ყურადღება ძირითადად მაინც გადანაწილებულია ყინულის ჰოკეიზე და ფეხბურთზე, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც ნაკრები ფეხბურთში მის მეტოქე გერმანიას ან ჰოლანდიის ნაკრებს ხვდება, ასევე რუსეთის, ფინეთის, შვედეთის, ამერიკის ან კანადის ნაკრებს ხვდება ყინულის ჰოკეიში, ასევე სლოვაკეთის ნაკრებთან ორივე სპორტში. თამაშები კი გერმანიასა და რუსეთს შორის, დამატებით მეტოქეობის ელემენტებს ასევე ისტორიული პოლიტიკური მხარეებითაც ატარებს.

მემკვიდრეობა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

კარლის ხიდი
  • პრაღა — ისტორიული ცენტრი (XIII — XVII სს.), კარლის ხიდი (XIV ს.), პრაღის სასახლე (XV ს.), წმ. ვიტის ტაძარი (XIV ს.), რატუშა XIV ს.;
  • ბრნო — წმინდა პეტრესა და პავლეს ტაძარი (XV ს.), რატუშა (XVI ს.);
  • პლზენი — წმინდა ბართლომეს ეკლესია (XIII ს.), რატუშა (XVI ს.);
  • ჩესკი-კრუმლოვი — ისტორიული ცენტრი;
  • კუტნა-ჰორა — შუა საუკუნეების ვერცხლის ქალაქი;
  • ტელჩი — ძველი ქალაქი.

ცნობილი ჩეხები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ჩეხეთთან არის დაკავშირებული მადლენ ოლბრაიტის (აშშ-ს სახელმწიფო მდივანი), ზიგმუნდ ფროიდის, ფრანც კაფკას, ვილჰელმ სტეინიცის (მოჭადრაკე) სახელები.

გალერეა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ლიტერატურა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  • Hochman, Jiří. Historical dictionary of the Czech State (1998)

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

Commons-logo.svg
ვიკისაწყობში? არის გვერდი თემაზე:

სქოლიოო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  1. 1.0 1.1 Czech Republic. International Monetary Fund. წაკითხვის თარიღი: 18 April 2012.
  2. Human Development Report 2011. United Nations (2011). წაკითხვის თარიღი: 5 November 2011.