ჩეხეთი

თავისუფალი ქართულენოვანი ენციკლოპედია ვიკიპედიიდან
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება
ჩეხეთის რესპუბლიკა
Česká republika
ჩეხეთი
ჩეხეთის
დროშა გერბი
დევიზი: "Pravda vítězí"
ჰიმნი: Kde domov můj
დედაქალაქი
(და უდიდესი ქალაქი)
პრაღა
50°05′ ჩ. გ. 14°28′ ა. გ. / 50.083° ჩ. გ. 14.467° ა. გ. / 50.083; 14.467
ოფიციალური ენა ჩეხური
მთავრობა საპარლამენტო რესპუბლიკა
 -  პრეზიდენტი ვაცლავ კლაუსი
 -  პრ.-მინისტრი პეტრ ნეჩასი
ფართობი
 -  სულ 78,866 კმ2 (117-ე)
 -  წყალი (%) 2.0
მოსახლეობა
 -  2011 შეფასებით 10,562,214 
 -  2001 აღწერა 10,230,060 
 -  სიმჭიდროვე 134 ად კაცი/კმ2 (84-ე)
მშპ (მუპ) 2011 შეფასებით
 -  სულ $284.952 მილიარდი[1] (41-ე)
 -  ერთ მოსახლეზე $27,062[1] (33-ე)
აგი (2010) 0.865[2] (მაღალი) (27-ე)
ვალუტა ჩეხური კრონა (CZK)
დროის სარტყელი CET (UTC +1)
 -  ზაფხულის (DST) CET (UTC +2) (UTC)
ქვეყნის კოდი CZE
Internet TLD .cz1
სატელეფონო კოდი 420

1ასევე .eu, როგორც ევროპის კავშირის წევრი.

ჩეხეთის რესპუბლიკა (ჩეხ. Česká republika; მოკლე სახელი ჩეხეთი, Česko) — ზღვაზე გასასვლელის არმქონე ქვეყანა ცენტრალურ ევროპაში. ჩრდილოეთით ესაზღვრება პოლონეთი, დასავლეთით — გერმანია, სამხრეთით — ავსტრია და აღმოსავლეთით — სლოვაკეთი. ქვეყნის უდიდესი ქალაქი და დედაქალაქია პრაღა, რომლის მოსახლეობა დაახლოებით 1,3 მილიონს ადამიანს შეადგენს.

ჩეხეთი პლურალისტური, მრავალპარტიული საპარლამენტო ქვეყანაა, რომელიც ევროკავშირისა და ნატოს წევრია.

სახელწოდება[რედაქტირება]

  • ოფიციალური: ჩეხეთის რესპუბლიკა.
  • ეროვნული: Čechy; Česká republika.
  • ეტიმოლოგია: წარმოსდგება ძირითად მოსახლეთა ეთნონიმისაგან. ლათინური სახელი Bohemia, ისევე როგორც გერმანული Böhmen ეწოდა კულტური ტომების ბოიების მიხედვით, რომლებიც აქ ძვ. წ. II საუკუნიდან ცხოვრობდნენ.

გეოგრაფია[რედაქტირება]

Czech Republic-CIA WFB Map KA.png

ქვეყანა მდებარეობს ცენტრალურ ევროპაში. მისი მოსაზღვრე სახელმწიფოებია: პოლონეთი, სლოვაკეთი, ავსტრია, გერმანია. ფართობი - 78 866 კმ².

სახელმწიფო[რედაქტირება]

დემოგრაფია[რედაქტირება]

ადმინისტრაციული დაყოფა[რედაქტირება]

საავტომობილო
ნომრების ინდექსები
რეგიონის სახელი
ქართულად
რეგიონის სახელი
ჩეხურად
ადმინისტრაციული
ცენტრი
მოსახლეობა
(2004 წელს)
მოსახლეობა
(2010 წელს)
A Prague CoA CZ.svg პრაღა Hlavní město Praha n/a 1,170,571 1,251,072
S Central Bohemian Region CoA CZ.svg ცენტრალური ბოჰემიის მხარე Středočeský kraj პრაღა 1,144,071 1,256,850
C South Bohemian Region CoA CZ.svg სამხრეთ ბოჰემიის მხარე Jihočeský kraj ჩესკე-ბუდეიოვიცე 625,712 637,723
P Plzen Region CoA CZ.svg პლზენის მხარე Plzeňský kraj პლზენი 549,618 571,831
K Karlovy Vary Region CoA CZ.svg კარლოვი-ვარის მხარე Karlovarský kraj კარლოვი-ვარი 304,588 307,380
U Usti nad Labem Region CoA CZ.svg უსტეცის მხარე Ústecký kraj უსტი-ნად-ლაბემი 822,133 835,814
L Liberec Region CoA CZ.svg ლიბერეცის მხარე Liberecký kraj ლიბერეცი 427,563 439,458
H Hradec Kralove Region CoA CZ.svg ჰრადეც-კრალოვეს მხარე Královéhradecký kraj ჰრადეც-კრალოვე 547,296 554,370
E Pardubice Region CoA CZ.svg პარდუბიცეს მხარე Pardubický kraj პარდუბიცე 505,285 516,777
M Olomouc Region CoA CZ.svg ოლომოუცის მხარე Olomoucký kraj ოლომოუცი 635,126 641,555
T Moravian-Silesian Region CoA CZ.svg მორავია-სილეზიის მხარე Moravskoslezský kraj ოსტრავა 1,257,554 1,244,837
B South Moravian Region CoA CZ.svg სამხრეთ მორავიის მხარე Jihomoravský kraj ბრნო 1,123,201 1,152,819
Z Zlin Region CoA CZ.svg ზლინის მხარე Zlínský kraj ზლინი 590,706 590,527
J Vysocina Region CoA CZ.svg ვისოჩინის მხარე Kraj Vysočina იიჰლავა 517,153 514,805

ეკონომიკა[რედაქტირება]

ჩეხეთის რესპუბლიკის 2013 წლის ექსპორტის გრაფიკული გამოსახულება.

ისტორია[რედაქტირება]

1993 წელს ყოფილი ჩეხოსლოვაკია „ხავერდოვანი რევოლუციის“ გზით მშვიდობიანად გაიყო ორ დამოუკიდებელ სახელმწიფოდ —ჩეხეთის რესპუბლიკად და სლოვაკეთის რესპუბლიკად. 2003 წლამდე ქვეყნის პრეზიდენტი იყო ყოფილი დისიდენტი და დრამატურგი ვაცლავ ჰაველი. 1999 წელს ქვეყანა ნატოში შევიდა, ხოლო 2004 წელს ევროკავშირის სრულუფლებიანი წევრი გახდა. დასავლეთის კრიტიკის ობიექტად დღემდე რჩება ბოშური უმცირესობის საკითხი, რომელთა შორის ძალიან მაღალია სიღარიბისა და უმუშევრობის დონე და დაბალია განათლების დონე.

მემკვიდრეობა[რედაქტირება]

კარლის ხიდი
  • პრაღა — ისტორიული ცენტრი (XIII — XVII სს.), კარლის ხიდი (XIV ს.), პრაღის სასახლე (XV ს.), წმ. ვიტის ტაძარი (XIV ს.), რატუშა XIV ს.;
  • ბრნო — წმინდა პეტრესა და პავლეს ტაძარი (XV ს.), რატუშა (XVI ს.);
  • პლზენი — წმინდა ბართლომეს ეკლესია (XIII ს.), რატუშა (XVI ს.);
  • ჩესკი-კრუმლოვი — ისტორიული ცენტრი;
  • კუტნა-ჰორა — შუა საუკუნეების ვერცხლის ქალაქი;
  • ტელჩი — ძველი ქალაქი .

ცნობილი ჩეხები[რედაქტირება]

ჩეხეთთან არის დაკავშირებული მადლენ ოლბრაიტის (აშშ-ს სახელმწიფო მდივანი), ზიგმუნდ ფროიდის, ფრანც კაფკას, ვილჰელმ სტეინიცის (მოჭადრაკე) სახელები.

კულტურა[რედაქტირება]

მუსიკა[რედაქტირება]

მუსიკა ჩეხეთის რესპიბლიკაში უკვე 1 000 წელზე მეტია არსებობს, რომელიც მოდის მე-10 საუკუნის ბოლოდან. ტრადიციური ფოლკლორული მუსიკა ბოჰემიის, მორავიის და სილესიასი ითვლება უმაღლესი კულტურის კლასიკურ მუსიკად. ცნობილი ჩეხი კომპოზიტორები არიან: ადამ მიჩნა, ჟან დისმასი ზელენკა, იოსეფ მისლივეჩეკი, ბედრიხ სმეტანა, ლეოს იანაჩეკი, ანტონინ დვორაკი, იოსეფ სუკი, ბოჰუსლავ მატინუ, ერვინ შულჰოფი და პეტრ ებენი. ყველაზე ცნობილი მუსიკალური ფესტივალია - გაზაფხული პრაღაში, რომელიც 1946 წლიდან მოყოლებული ტარდება.

თეატრი[რედაქტირება]

ჩეხეთის რესპუბლიკის თეატრს მდიდარი ტრადიციები აქვს მოყოლებული შუა საუკუნეებიდან. მე-19 საუკუნეში, ქვეყნის გამოღვიძებისთვის მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა თეატრმა და ასევე შემდგომ პერიოდში, სადაც მე-20 საუკუნეში გახდა მოდერნიზირებული ევრობული თეატრის ნაწილი.

სპორტი[რედაქტირება]

სპორტული ცხოვრება არის ბევრი ჩეხი მცხოვრების ნაწილი, რომელიც ძირითადად ქომაგობაში გამოიხატება. ორი ძირითადი სპორტი არის გამორჩეული ჩეხეთის რესპუბლიკაში - ფეხბურთი და ყინულის ჰოკეი, სადაც ორივე მათგანს ააქვს უმაღლესი და ამავე დროს თანაბარი დასწრება სტადიონებზე, ასევე მედიის ერთნაირი ყურადრება. ჩოგბურთი ასევე დიდი ყურადღების ცენტრშია ჩეხეთის რესპუბლიკაში. ასევე ბევრი სხვა სპორტის სახეობაა ჩეხეთში ნორმალურ დონეზე განვითარებული: კალათბურთი, ფრენბურთი, ხელბურთი. ჩეხეთის ყინულის ჰოკეის ნაკრებმა მოიგო ოქროს მედალი 1998 წლის ზამთრის ოლიმპიადაზე, ასევე ნაკრებმა შეძლო 6 მსოფლიო ჩემპონობის მოგება, მათ შორის 1999-2001 წლებში გადაბმულად.

სპორტი ერთერთ პატრიოტიზმის ნიშანია ჩეხეთში, სადაც ღონისძიების დაწყებამდე რამდენიმე დღით ან კვირით ადრე ემზადებიან. ივენთებში იგულისხმება: მსოფლიო ჩემპიონატი ყინულის ჰოკეიშო, ოლიმპიური თამაშები ყინულის ჰოკეიში, უეფას ჩემპიონთა თასი, ფიფას მსოფლიო ჩემპიონატი. ყურადღება ძირითადად მაინც გადანაწილებულია ყინულის ჰოკეიზე და ფეხბურთზე, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც ნაკრები ფეხბურთში მის მეტოქე გერმანიას ან ჰოლანდიის ნაკრებს ხვდება, ასევე რუსეთის, ფინეთის, შვედეთის, ამერიკის ან კანადის ნაკრებს ხვდება ყინულის ჰოკეიში, ასევე სლოვაკეთის ნაკრებთან ორივე სპორტში. თამაშები კი გერმანიასა და რუსეთს შორის, დამატებით მეტოქეობის ელემენტებს ასევე ისტორიული პოლიტიკური მხარეებითაც ატარებს.

ლიტერატურა[რედაქტირება]

  • Hochman, Jiří. Historical dictionary of the Czech State (1998)

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება]

Commons-logo.svg
ვიკისაწყობში? არის გვერდი თემაზე:

სქოლიოო[რედაქტირება]

  1. 1.0 1.1 Czech Republic. International Monetary Fund. წაკითხვის თარიღი: 18 April 2012.
  2. Human Development Report 2011. United Nations (2011). წაკითხვის თარიღი: 5 November 2011.