რუმინეთი

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება
România
რუმინეთი
რუმინეთის
დროშა გერბი
ჰიმნი: Deșteaptă-te, române!
რუმინეთის მდებარეობა ევროპაში
რუმინეთის მდებარეობა ევროპაში
დედაქალაქი
და უდიდესი ქალაქი
ბუქარესტი
44°25′ ჩ. გ. 26°06′ ა. გ. / 44.417° ჩ. გ. 26.100° ა. გ. / 44.417; 26.100
ოფიციალური ენა რუმინული[1]
ეთნიკური ჯგუფები (2011[2])
ეთნოქორონიმი რუმინელი
მთავრობა უნიტარული ნახევრად
საპრეზიდენტო
რესპუბლიკა
 -  პრეზიდენტი კლაუს იოჰანისი
 -  პრემიერ-მინისტრი დაჩიან ჩოლოში
 -  სენატის პრეზიდენტი კელინ პოპესკუ-ტერიჩანუ
 -  დეპუტატთა პალატის პრეზიდენტი ვალერიუ ზგონეა
საკანონმდებლო ორგანო პარლამენტი
 -  ზედა პალატა სენატი
 -  ქვედა პალატა დეპუტატთა პალატა
ფორმირება
 -  გაერთიანებული სამთავრო [ა] 24 იანვარი, 1859 
 -  დამოუკიდებლობა
ოსმალეთის იმპერიისგან
1877/1878 [ბ] 
 -  რუმინეთის სამეფო 14 მარტი, 1881 
 -  დიდი კავშირი [გ] 1 დეკემბერი, 1918 
 -  რუმინეთის სახალხო რესპუბლიკის გამოცხადება 30 დეკემბერი, 1947 
 -  რუმინეთის რევოლუცია 16–27 დეკემბერი, 1989 
 -  ამჟამინდელი რესპუბლიკა 21 ნოემბერი, 1991 
 -  ევროკავშირში გაწევრიანება 1 იანვარი, 2007 
ფართობი
 -  სულ 238 391 კმ2 (83-ე)
 -  წყალი (%) 3
მოსახლეობა
 -  2011 აღწერა 20 121 641[2] (58-ე)
 -  სიმჭიდროვე 84,4 კაცი/კმ2 (118-ე)
მშპ (მუპ) 2013 შეფასება
 -  სულ $285.131 მილიარდი[3]
 -  ერთ სულ მოსახლეზე $13 395[4]
მშპ (ნომინალი) 2013 შეფასება
 -  სულ $189.659 მილიარდი[5]
 -  ერთ სულ მოსახლეზე $8 910[6]
ჯინი (2011) Steady2.svg 33.2[7]
საშუალო
აგი (2013) Increase2.svg 0.785[8]
მაღალი · 54-ე
ვალუტა რუმინული ლეი (RON)
სასაათო სარტყელი UTC+02:00 (UTC+2)
 -  ზაფხული (DST) UTC+03:00 (UTC+3)
მოძრაობა მარჯვენა
სატელეფონო კოდი +40
ISO 3166 კოდი RO
ინტერნეტ-დომენი .ro [დ]
ა. ^  ალექსანდრუ იოან კუზას ორმაგი არჩევნები მოლდოვასა და ვლახეთში (შესაბამისად, 1859 წლის 5 და 24 იანვარს).
ბ. ^  დამოუკიდებლობა გამოაცხადა 1877 წლის 9 მაისს, საერთაშორისო აღიარება მოიპოვა 1878 წელს.
გ. ^  1918 წლის ბესარაბიის, ბუკოვინისა და ტრანსილვანიის რუმინეთთან შეერთება.
დ. ^  ევროკავშირის სხვა წევრ სახელმწიფოებთან ერთად, აგრეთვე გამოიყენება დომენი .eu.

რუმინეთი (რუმ. România) — ქვეყანა სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპაში, რომელიც ესაზღვრება შავ ზღვას. რუმინეთის მოსაზღვრე ქვეყნებია: დასავლეთიდან უნგრეთი და სერბეთი, აღმოსავლეთიდან უკრაინა და მოლდოვეთი, ხოლო სამხრეთით ბულგარეთი. მისი ფართობია 238 391 კმ², რუმინეთი არის ევროპის კავშირის სიდიდით VIII ქვეყანა, ხოლო 20 121 641 მოსახლით მეშვიდე. მისი დედაქალაქი და ასევე უდიდესი ქალაქი არის ბუქარესტი, რომელიც არის ევრო კავშირის სიდიდით მეექვსე ქალაქი.

სახელწოდება[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  • ოფიციალური: რუმინეთი (ადრე რუმინეთის რესპუბლიკა ერქვა).
  • ეროვნული: Romania, ადრე Republica Romania.
  • ეტიმოლოგია: სახელი წარმოსდგება რომისაგან, რომის იმპერიისაგან.

ისტორია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

Searchtool-80%.png მთავარი სტატია : რუმინეთის ისტორია.

1940-იანი წლებიდან რუმინეთს კომუნისტური ხელისუფლება მართავდა. 1960-იან წლებში დაიწყო მოძრაობა სსრ კავშირის გავლენის სფეროდან გამოსვლისათვის. 1989 წლის სახალხო აჯანყების შედეგად ნიკოლაე ჩაუშესკუს კომუნისტური ხელისუფლება დამხობილ იქნა. 1990 და 1992 წელს ჩატარდა პირველი დემოკრატიული არჩევნები, მაგრამ ხელისუფლებაში ისევ ყოფილი კომუნისტები დარჩნენ. 2003 ოქტომბერში რუმინეთის მოსახლეობამ რეფერენდუმზე მხარი დაუჭირა ქვეყნის კონსტიტუციის ევროპულ სტანდარტებთან შესაბამისობაში მოყვანას, რაც უპირველეს ყოვლისა ეროვნულ უმცირესობათა (უნგრელები, ბოშები) უფლებების დაცვას ეხება. რუმინეთმა 2002 წელს პრაღის სამიტზე მიიღო მიწვევა ნატოსაგან, ხოლო ეკონომიკური რეფორმების წარმატების შემთხვევაში შესაძლებელია მისი ევროკავშირში გაწევრიანება 2007 წლისათვის.

გეოგრაფია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

Romania-CIA WFB Map.png

ქვეყანა მდებარეობს ბალკანეთის ნახევარკუნძულის ჩრდილოეთ ნაწილში. მისი მოსაზღვრე სახელმწიფოებია: უნგრეთი, უკრაინა, მოლდოვა, ბულგარეთი, სერბეთი. ფართობი - 238 319 კვ. კმ.

სახელმწიფო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  • სახელმწიფო სისტემა: განვითარებადი დემოკრატია.
  • სახელმწიფოს მეთაური: პრეზიდენტი კლაუს იოჰანისი.
  • მთავრობის მეთაური: პრემიერ-მინისტრი დაჩიან ჩოლოში.
  • საკანონმდებლო ორგანო: ორპალატიანი პარლამენტი (140+345 წევრი).
  • ადმინისტრაციული დაყოფა: 41 ოლქი (judet) და 1 მუნიციპალიტეტი (municipiu).

დემოგრაფია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

რუმინეთის განვითარების რეგიონები ფართი (კმ²) მოსახლეობა (2011)[9] რეგიონების ყველაზე ხალხმრავალი ცენტრები[10]
ჩრდილო-დასავლეთი 34 159 2 600 132 კლუჟ-ნაპოკა (411 379)
ცენტრი 34 082 2 360 805 ბრაშოვი (369 896)
ჩრდილო-აღმოსავლეთი 36 850 3 302 217 იასი (382 484)
სამხრეთ-აღმოსავლეთი 35 762 2 545 923 კონსტანცა (425 916)
სამხრეთი 34 489 3 136 446 პლოეშტი (276 279)
ბუქარესტ-ილფოვი 1 811 2 272 163 ბუქარესტი (2 272 163)
სამხრეთ-დასავლეთი 29 212 2 075 642 კრაიოვა (285 098)
დასავლეთი 32 028 1 828 313 ტიმიშოარა (384 809)

ეკონომიკა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ცხრილში მოცემულია რუმინეთის მთლიანი შიდა პროდუქტისა და მსყიდველობითი უნარის პარიტეტის ცვლილება 2007-2014 წლებში, დათვლილია საერთაშორისო სავალუტო ფონდის მიერ 2013 წლის ოქტომბრის მონაცემებით:[11]

წელი მშპ
მილიარდი აშშ დოლარი
მშპ-ს პროცენტული ცვლილება
2007 246 750 Increase2.svg 6.317
2008 270 056 Increase2.svg 7.349
2009 254 240 Decrease2.svg 6.576
2010 254 361 Decrease2.svg 1.149
2011 264 953 Increase2.svg 2.158
2012 271 441 Increase2.svg 0.689
2013 (est.) 280 658 Increase2.svg 1.997
2014 (est.) 291 401 Increase2.svg 2.156

მემკვიდრეობა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ბიერტანის ციხე-სიმაგრე და ეკლესია

ბიერტანის ციხე-სიმაგრე, მოლდავეთისა და ბუკოვინის ეკლესიები, დუნაის დელტა, ჰორეზუს მონასტერი, სიგიშოარის ისტორიული ცენტრი, ტრანსილვანიის სოფლები ფორტიფიცირებული ეკლესიებით, მარამურეშის ხის ეკლესიები.

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

Commons-logo.svg
ვიკისაწყობში? არის გვერდი თემაზე:

სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  1. Constitution of Romania. Cdep.ro. წაკითხვის თარიღი: 2 October 2013.
  2. 2.0 2.1 2.2 Romanian 2011 census (final results). INSSE. წაკითხვის თარიღი: 28 August 2012. (რუმინული)
  3. GDP, PPP (current international $) | Data | Table. International Monetary Fund. წაკითხვის თარიღი: 13 June 2014.
  4. GDP per capita, PPP (current international $) | Data | Table. International Monetary Fund. წაკითხვის თარიღი: 13 June 2014.
  5. GDP (current international $) | Data | Table. International Monetary Fund. წაკითხვის თარიღი: 13 June 2014.
  6. GDP per capita (current international $) | Data | Table. International Monetary Fund. წაკითხვის თარიღი: 13 June 2014.
  7. Gini coefficient of equivalised disposable income (source: SILC). Eurostat Data Explorer. წაკითხვის თარიღი: 13 August 2013.
  8. 2014 Human Development Report Summary გვ. 21–25. United Nations Development Programme (2014). წაკითხვის თარიღი: 27 July 2014.
  9. 2011 Regions Population. სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი (რუმინეთი) (4 July 2013). წაკითხვის თარიღი: 9 July 2013.
  10. Population at 20 October 2011 Romanian. სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი (რუმინეთი) (5 July 2013). წაკითხვის თარიღი: 5 July 2013.
  11. [1], საერთაშორისო სავალუტო ფონდი მსოფლიოს ეკონომიკური მონაცემები, ოქტომბერი 2013