პრაზეოდიმიუმი

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
ნავიგაციაზე გადასვლა ძიებაზე გადასვლა
პრაზეოდიმიუმი
59 Pr
140,907
4f3 6s2
პრაზეოდიმიუმი, 59Pr
Praseodymium.jpg
ზოგადი თვისებები
ელემენტის ფერი მოვერცხლისფრო-თეთრი
სტანდ. ატომური
მასა
Ar, სტან.(Pr)
საყოველთაოდ
მიღებული: 140,907
პრაზეოდიმიუმი პერიოდულ სისტემაში
წყალბადი ჰელიუმი
ლითიუმი ბერილიუმი ბორი ნახშირბადი აზოტი ჟანგბადი ფთორი ნეონი
ნატრიუმი მაგნიუმი ალუმინი სიცილიუმი ფოსფორი გოგირდი ქლორი არგონი
კალიუმი კალციუმი სკანდიუმი ტიტანი ვანადიუმი ქრომი მანგანუმი რკინა კობალტი ნიკელი სპილენძი თუთია გალიუმი გერმანიუმი დარიშხანი სელენიუმი ბრომი კრიპტონი
რუბიდიუმი სტრონციუმი იტრიუმი ცირკონიუმი ნიობიუმი მოლიბდენი ტექნეციუმი რუთენიუმი როდიუმი პალადიუმი ვერცხლი კადმიუმი ინდიუმი კალა სტიბიუმი ტელური იოდი ქსენონი
ცეზიუმი ბარიუმი ლანთანი ცერიუმი პრაზეოდიმიუმი ნეოდიმიუმი პრომეთიუმი სამარიუმი ევროპიუმი გადოლიმიუმი ტერბიუმი დისპროზიუმი ჰოლმიუმი ერბიუმი თულიუმი იტერბიუმი ლუტეციუმი ჰაფნიუმი ტანტალი ვოლფრამი რენიუმი ოემიუმი ირიდიუმი პლატინა ოქრო Mercury (element) თალიუმი ტყვია ბისმუტი პოლონიუმი ასტატი რადონი
ფრანციუმი რადიუმი აქტინიუმი თორიუმი პროტაქტინიუმი ურანი (ელემენტი) ნეპტუნიუმი პლუტონიუმი ამერიციუმი კიურიუმი ბერკელიუმი კალიფორნიუმი აინშტაინიუმი ფერმიუმი მენდელევიუმი ნობელიუმი ლოურენსიუმი რეზერფორდიუმი დუბნიუმი სიბორგიუმი ბორიუმი ჰასიუმი მეიტნერიუმი დარმშტადტიუმი რენტგენიუმი კოპერნიციუმი ნიჰონიუმი ფლეროვიუმი მოსკოვიუმი ლივერმორიუმი ტენესიუმი ოგანესონი


Pr

Pa
ცერიუმიპრაზეოდიმიუმინეოდიმიუმი
ატომური ნომერი (Z) 59
ჯგუფი III ჯგუფი (ლანთანოიდები)
პერიოდი პერიოდი 6
ბლოკი f-ბლოკი
ელექტრონული კონფიგურაცია [Xe] 4f3 6s2
ელექტრონი გარსზე 2, 8, 18, 21, 8, 2
ელემენტის ატომის სქემა
Electron shell 059 Praseodymium.svg
ფიზიკური თვისებები
აგრეგეგატული მდგომ. ნსპ-ში მყარი სხეული
დნობის
ტემპერატურა
935 °C ​(1208 K, ​​1715 °F)
დუღილის
ტემპერატურა
3130 °C ​(3403 K, ​​5666 °F)
მოლური მოცულობა 20,8 სმ3/მოლი
დნობის კუთ. სითბო 6,89 კჯ/მოლი
აორთქ. კუთ. სითბო 331 კჯ/მოლი
მოლური თბოტევადობა 27,20 ჯ/(მოლი·K)
ნაჯერი ორთქლის წნევა
P (პა) 1 10 100 1 k 10 k 100 k
T (K)-ზე 1771 1973 (2227) (2571) (3054) (3779)
ატომის თვისებები
ჟანგვის ხარისხი 0, +1, +2, +3, +4, +5 (a mildly basic oxide)
ელექტროდული პოტენციალი Pr←Pr3+ −2,35
ელექტრო­უარყოფითობა პოლინგის სკალა: 1,13
იონიზაციის ენერგია
  • 1: 527 კჯ/მოლ
  • 2: 1020 კჯ/მოლ
  • 3: 2086 კჯ/მოლ
ატომის რადიუსი ემპირიული: 182 პმ
კოვალენტური რადიუსი (rcov) 203±7 პმ
იონური
რადიუსი
(rion)
(+4e) 90 101.(+3e) პმ
მოლური მოცულობა 20,8 სმ3/მოლ
Praseodymium spectrum visible.png
პრაზეოდიმიუმის სპექტრალური ზოლები
სხვა თვისებები
მესრის სტრუქტურა ჰექსაგონალური
Hexagonal.svg
მესრის პერიოდი 3,673 Å
ბგერის სიჩქარე thin rod 2280 მ/წმ (at 20 °C)
თერმული გაფართოება 6.7 µმ/(მ·K)
ხვედრითი თბოტევადობა 12.5 /(K·მოლ)
ელექტრული წინაღობა 700 Ω·m
მაგნეტიზმი პარამაგნეტიკი
მაგნიტური მგრძნობელობა +5010.0×10−6 სმ3/მოლ
იუნგას მოდული 37.3 გპა
წანაცვლების მოდული 14.8 გპა
დრეკადობის მოდული 28.8 გპა
პუასონის კოეფიციენტი 0.281
მოოსის მეთოდი 2,5
ვიკერსის მეთოდი 250–745 მპა
ბრინელის მეთოდი 250–640 მპა
CAS ნომერი 7440-10-0
ისტორია
აღმოჩენილია Carl Auer von Welsbach (1885)
პრაზეოდიმიუმის მთავარი იზოტოპები
იზო­ტოპი გავრცე­ლება­დობა ნახევ.
დაშლა
(t1/2)
რადიო.
დაშლა
პრო­დუქტი
141Pr 100% სტაბილური
142Pr syn 19.12 h β 142Nd
ε 142Ce
143Pr syn 13.57 d β 143Nd

პრაზეოდიმიუმი (ბერძ. πράσιος — „ღია-მწვანე“ და δίδυμος — „ტყუპისცალი“) — ლანთანოიდების ჯგუფის მოვერცხლისფრო ქიმიური ელემენტია. მიეკუთვნება იშვიათმიწა ჯგუფის ლითონებს.

ისტორია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

პრაზეოდიმიუმი აღმოჩენილ იქნა 1885 წელს ავსტრიელი ქიმიკოსის კ. აუერომ ფონ ველსბახის მიერ. მან დაადგინა, რომ 1839 წელს შვედი ქიმიკოსის კარლ გუსტავ მოსანდერის მიერ აღმოჩენილი ელემენტი დიდიმი (დიდიმიუმი) წარმოადგენს ორი ფიზიკური და ქიმიური თვისებებით ახლოს მდებარე ანალოგოური ელემენტის ნარევს, რომლებსაც მან მისცა სახელწოდებები ნეოდიმი (ნეოდიმიუმი) და პრაზეოდიმიუმი.

იზოტოპები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

დედამიწის ქერქში პრაზეოდიმიუმის შემცველობა მიახლოებით 9 გრ/ტ, ოკეანის წყალში 2,6×10−6მგ/ლ[1].

სტანდარტული ატომური მასა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

პრაზეოდიმიუმის სტანდარტული ატომური მასად მიღებულია — 140,907, რომელიც როგორც წესი იანგარიშება ბუნებაში არსებულ ყველა სტაბილურ იზოტოპტთა საშუალო შეწონილი მასით, მათი დედამიწის ქერქსა და ატმოსფეროში გავრცელების პროპორციულად. ბუნებაში არსებობს პრაზეოდიმიუმის მხოლოდ ერთი სტაბილური იზოტოპი (141Pr), რომლის ატომური მასაც შეადგენს 140,9076528.

მიღება[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

პრაზეოდიმიუმს მიიღებენ სხვა იშვიათმიწა ელემენტებთან ნარევში. ექსტრაქციონულ და ქრომატოგრაფიული გაყოფისას და დანაწილებული კრისტალიზაციისას პრაზეოდიმიუმი კონცენტრირდება მჩატე ლანთანოიდებთან ერთად და გამოიყოფა ნეოდიმიუმთან ერთად. შემდგომ პრაზეოდიმიუმს გამოჰყოფენ ნეოდიმიუმისაგან და გადაჰყავთ სუფთა ლითონში მეტალოთერმული ან ელექტროლიზით 850oC-ზე.

ღირებულება[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

პრაზეოდიმიუმზე ფასები მიახლოებით შეესაბამება ნეოდიმიუმის ფასებს და შეადგენს საშუალოდ მიალოებით 170 დოლარს ერთ კილოგრამზე.

გამოყენება[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

პრაზეოდიმიუმის იონები გამოიყენება 1,05 მკმ სიგრძის ტალღების (ინფრაწითელი გამოსხივება) ლაზერული გამოსხივების აგზნებისათვის. პრაზეოდიმიუმის ფტორიდი გამოიყენება როგორც ლაზერული მასალა. პრაზეოდიმიუმის ოქსიდი გამოიყენება მინის ხარშვისას, რომელსაც მისი დამატება აძლევს ღია-მწვანე ელფერს.

პრაზეოდიმიუმის მონოტელურიდი გამოიყენება მცირე (ჯერჯერობით) რაოდენობით ზოგიერთი თერმოელექტრული მასალის, შენადნობების (იშვიათმიწა ელემენტების ბაზისზე, თერმო-ე.მ.ძ კოეფიციენტი 52-55 მკვ.კ) თვისებების რეგულირებისათვის (ე.მ.ძ., წინაღობა, სიმტკიცე).

პრაზეოდიმიუმის მარილები გამოიყენება, როგორც დამძრავი რეაგენტი[2].

პრაზეოდიმიუმის შენადნობები გერმანიუმთან და სილიციუმთან გამოიყენება როგორც ზეგამტარი მასალა. პრაზეოდიმიუმი გამოიყენება მაგნიტის გულების და კათოდების ეფექტიანობის მოსამატებლად (ელექტროვაკუუმის ტექნიკაში).

პრაზეოდიმიუმი წარმოადგენს მიშმატელის კომპონენტს, ფოლადის მალეგირებელ მინარევს. შედის მაგნიუმისა კობალტის და ნიკელის შენადნობების შემადგენლობაში.

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

Commons-logo.svg
ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:

სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  1. J.P. Riley and Skirrow G. Chemical Oceanography V. I, 1965
  2. Shift Reagents in NMR Spectroscopy