ქაბული (სპარს. کابل Kâb'l) — ავღანეთის დედაქალაქი და უდიდესი აგლომერაცია დაახლოებით 2-4 მილიონი მოსახლეობით. ის ქვეყნის ეკონომიკური და კულტურული ცენტრია სტრატეგიული მდებარეობით მდ. ქაბულის ვიწრო ხეობაში, მაღალმთიან რაიონში ხიბერის უღელტეხილამდე. ქაბული ტაჯიკეთის საზღვართან დაკავშირებულია გვირაბით ჰინდუ კუშის მთებს ქვეშ. ის დაახლოებით 1800 მეტრი სიმაღლეზეა ზღვის დონიდან. ქაბულის მთავარ პროდუქციას სამხედრო ამუნიცია და დანადგარები, ტანსაცმელი, ავეჯი, ჭარხლის შაქარი წარმოადგენს, თუმცა განუწყვეტელმა ომებმა 1979 წლიდან ეკონომიკური პროდუქტიულობა საგრძნობლად შეამცირა. ქაბული დღემდე ყველაზე დანაღმულ ქალაქად რჩება მსოფლიოში. ქაბულის მოსახლეობა მრავალეთნიკური და კულტურულად მრავალფეროვანია, რომელთა ძირითად ნაწილს პაშტუნები, ტაჯიკები და ხაზარები შეადგენენ. ომებისა და ნგრევის პერიოდის შემდეგ ქაბული ცდილობს ჩვეული ცხოვრების რიტმის აღდგენას, თუმცა ის დღემდე საკმაოდ ქაოტურად ქალაქად რჩება. აღწერის ჩატარების სიძნელის გამო ქალაქის ზუსტი მოსახლეობის დადგენა ჯერჯერობით ვერ ხერხდება.
პირველად იხსენიებს პტოლემე (II საუკუნე). ქაბული შედიოდა ქუშანის სამეფოს შემადგენლობაში, შემდეგ – ეფტალიტების ტომობრივ გაერთიანებაში. არაბთა დაპყრობითი ომების პერიოდში ქაბული ნომინალურად ემორჩილებოდა ხალიფა მუავია I-ს (661-680 წწ.). IX საუკუნეში დაიპყრეს საფარიდებმა; შემდეგ დაეუფლნენ სამანიდები, ღაზნევიდები, თემურიდები. XIII საუკუნეში დაანგრია ჩინგიზ-ყაენმა. ბაბურის დროს ქაბული გახდა დიდ მოგოლთა სახელმწიფოს დედაქალაქი. 1747 წლიდან იყო დურანის სახელმწიფოს შემადგენლობაში. 1773 წლიდან – მისი დედაქალაქი. 1839 წელს ქაბული მიიტაცეს ინგლისის ჯარებმა. 1919 წლის თებერვალში ამირა ამანულა-ხანმა ქაბულში გამოაცხადა ავღანეთის დამოუკიდებლობა.
|
|
|
| ცენტრალური აზია |
სამხრეთი აზია |
სამხრეთ-აღმოსავლეთი აზია |
სამხრეთ-დასავლეთი აზია |
|
ასტანა, ყაზახეთი 5
ბიშკეკი, ყირგიზეთი
დუშანბე, ტაჯიკეთი
აშხაბადი, თურქმენეთი
ტაშკენტი, უზბეკეთი
პეკინი, ჩინეთი
ტოკიო, იაპონია
ფხენიანი, ჩრდილოეთი კორეა
სეული, სამხრეთი კორეა
ულან-ბატორი, მონღოლეთი 1
ტაიბეი, ტაივანი
|
|
ნაიფიიდო, მიანმარი
პნომპენი, კამბოჯა
დილი, აღმოსავლეთი ტიმორი
ჯაკარტა, ინდონეზია
ვიენტიანი, ლაოსი
კუალა-ლუმპური, მალაიზია 3
პუტრაჯაია, მალაიზია 4
პორტ-მორსბი, პაპუა-ახალი გვინეა7
მანილა, ფილიპინები
სინგაპური, სინგაპური
ბანგკოკი, ტაილანდი
ჰანოი, ვიეტნამი
|
ერევანი, სომხეთი 6
ბაქო, აზერბაიჯანი 5
მანამა, ბაჰრეინი
ნიქოზია, კვიპროსი 6
კაირო, ეგვიპტე 5
თბილისი, საქართველო 5
ანკარა, თურქეთი 5
თეირანი, ირანი
ბაღდადი, ერაყი
იერუსალიმი, ისრაელი 6
ამანი, იორდანია
ელ-ქუვეითი, ქუვეითი
ბეირუთი, ლიბანი
მასკატი, ომანი
დოჰა, კატარი
ერ-რიადი, საუდის არაბეთი
დამასკი, სირია
აბუ-ზაბი, არაბთა გაერთიანებული საამიროები
სანა, იემენი
|
|
|
1 ხშირად ცენტრალური აზიის ნაწილად თვლიან. 2 სრული სახელია შრი-ჯაიავარდენეპურა-კოტე.
3 ოფიციალური. 4 ადმინისტრაციული. 5 ტრანსკონტინენტული ქვეყანა. 6 მთლიანად სამხრეთ-დასავლეთ აზიაშია, მაგრამ გააჩნია სოციალურ-პოლიტიკური კავშირები ევროპასთან. 7 მთლიანად მელანეზიაშია, მაგრამ გააჩნია სოციალურ-პოლიტიკური კავშირები სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიასთან.
|
|
