წყალბადი

ვიკიპედიიდან

H	1
1,00794
1s1
წყალბადი

წყალბადი ქიმიური ელემენტი ატომური რიცხვით – 1 და ატომური მასით – 1,00794. მისი ქიმიური სიმბოლოა H. ბუნებრივი წყალბადი შედგება ორი სტაბილური ნუკლიდისაგან მასური რიცხვით 1,007825 (99,985% შენაერთში) და 2,0140 (0,015%–ში). აგრეთვე ბუნებრივ მდგომარეობაში წყალბადის შემადგენლობაში შედის რადიოაქტიური ნუკლიდის – ტრითიუმის მცირედი რაოდენობა. წყალბადს მიაკუთვნებენ ელემენტთა, როგორც პირველ ჯგუფს (ტუტე ლითონებს), ასევე მეშვიდე ჯგუფს (ჰალოგენებს).

წყალბადის ატომს გააჩნია რამოდენიმე იზოტოპი, რომლებიც იმდენად განსხვავდებიან მასით, რომ მათი ფიზიკური თვისებები (ნაწილობრივ ქიმიურიც) მნიშვნელოვნად განსხვავებულია ერთმანეთისგან. ეს განსხვავება განპირობებულია წყალბადის იზოტოპთა მასათა დიდი სხვაობით.

• პროთიუმი (ლათ. Protium, protos – პირველი), მასური რიცხვი – 1, აღინიშნება სიმბოლოთი – H, ბირთვს ეწოდება – პროტონი და აღინიშნება ლათინური ასოთი – р.
• დეიტერიუმი (ლათ. Deuterium, deutero – მეორე), მასური რიცხვი – 2, აღინიშნება სიმბოლოთი – D, ბირთვს ეწოდება – დეიტრონი და აღინიშნება ლათინური ასოთი – d.
• ტრითიუმი (ლათ. Tritum, tritos – მესამე), მასური რიცხვი – 3, აღინიშნება სიმბოლოთი – Т, ბირთვს ეწოდება – ტრითონი და აღინიშნება ლათინური ასოთი – t.

ნეიტრალურ მდგომარეობაში წყალბადის ატომის რადიუსია – 0,024 ნმ. ატომის იონიზაციის ენერგიაა – 13,595 ევ. პოლინგის შკალის მიხედვით წყალბადის ელექტროუარყოფითობაა – 2,20. თავისუფალ მდგომარეობაში – უსუნო, უგემო და უფერო ადვილად აალებადი აირია. წყალბადი ყველაზე მსუბუქი და გავრცელებული ელემენტია სამყაროში.

სექციების სია 1 აღმოჩენის ისტორია 2 ფიზიკური და ქიმიური თვისებები 3 ბიოლოგიური როლი 4 იხ. აგრეთვე

[რედაქტირება] აღმოჩენის ისტორია

ჯერ კიდევ XVI საუკუნეში, ქიმიის როგორც მეცნიერების ჩამოყალიბების ხანაში აღმოჩენილ იქნა, რომ ლითონებისა და მჟავების ურთიერთქმედებისას გამოიყოფა ადვილად აალებადი აირი. 1766 წელს ეს აირი გამოიკვლია ინგლისელმა მეცნიერმა ჰენრი კავენდიშმა. მან შეამჩნია, რომ წვის შედეგად აირიდან მიიღება წყალი, მაგრამ მეცნიერი ფლოგისტონის თეორიის მიმდევარი იყო, რამაც მას სწორი დასკვნების გამოტანაში ხელი შეუშალა.

1783 წელს, სპეციალური გაზომეტრების გამოყენებით ანტუან ლავუაზიემ და ჟან მენიემ მოახდინეს წყლის სინთეზი, ხოლო შემდეგ კი მისი ანალიზი. ცდების შედეგად მეცნიერებმა დადგინეს, რომ ჟანგბადი წყლის შემადგენლობაში შედის. 1787 წელს ლავუაზიე მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ წყალბადი წარმოადგენს ქიმიურ ელემენტს და უწოდა მას hydrogène (წყლის წარმომქმნელი; ბერძ. ὕδωρ (hudôr), „წყალი“ და γεννᾰν (gennen), „წარმოქმნა“). წყლის შედგენილობის დადგენამ საბოლოოდ დაანგრია "ფლოგისტონის თეორია", რამაც დიდი როლი ითამაშა ქიმიის განვითარებაში.

მე–18 და მე–19 საუკუნეთა მიჯნაზე დადგინდა, რომ ქიმიურ ელემენტებს შორის, წყალბადის ატომს გააჩნია ყველაზე მცირე მასა, რის გამოც ეს სიდიდე ეტალონად იქნა მიჩნეული.

[რედაქტირება] ფიზიკური და ქიმიური თვისებები

[რედაქტირება] ბიოლოგიური როლი

[რედაქტირება] იხ. აგრეთვე

• ქიმიურ ელემენტთა პერიოდული სისტემა

af:Waterstof als:Wasserstoff an:Idrochén ar:هيدروجين arz:هايدروجين ast:Hidróxenu az:Hidrogen bar:Wassastoff bat-smg:Ondėnilis be:Вадарод be-x-old:Вадарод bg:Водород bn:হাইড্রোজেন br:Hidrogen bs:Vodonik ca:Hidrogen ceb:Idroheno co:Idrogenu cs:Vodík cv:Водород cy:Hydrogen da:Brint de:Wasserstoff el:Υδρογόνο en:Hydrogen eo:Hidrogeno es:Hidrógeno et:Vesinik eu:Hidrogeno fa:هیدروژن fi:Vety fo:Hydrogen fr:Hydrogène fur:Idrogjen fy:Wetterstof ga:Hidrigin gd:Haidreagain gl:Hidróxeno gu:હાઈડ્રોજન gv:Hiddragien hak:Khîn haw:Haikokene he:מימן hi:हाइड्रोजन hr:Vodik hsb:Wodźik ht:Idwojèn hu:Hidrogén hy:Ջրածին ia:Hydrogeno id:Hidrogen io:Hidrogeno is:Vetni it:Idrogeno ja:水素 jbo:cidro jv:Hidrogen km:អ៊ីដ្រូសែន kn:ಜಲಜನಕ ko:수소 ksh:Wasserstoff ku:Hîdrojen la:Hydrogenium lb:Waasserstoff li:Waterstof lij:Idrogeno lmo:Idrògen ln:Idrojɛ́ní lt:Vandenilis lv:Ūdeņradis mi:Hauwai mk:Водород ml:ഹൈഡ്രജന്‍ mn:Устөрөгч mr:हायड्रोजन ms:Hidrogen mt:Idroġenu myv:Ведь чачтый nah:Āyōcoxqui nds:Waterstoff nds-nl:Waeterstof ne:हाइड्रोजन nl:Waterstof (element) nn:Hydrogen no:Hydrogen nov:Hidrogene oc:Idrogèn os:Донгуыр pa:ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ pap:Hidrogeno pih:Hiidrojen pl:Wodór pnt:Υδρογόνον pt:Hidrogénio qu:Yakuchaq ro:Hidrogen ru:Водород sa:हाइड्रोजन sc:Idrogeno scn:Idrògginu sh:Vodik simple:Hydrogen sk:Vodík sl:Vodik sq:Hidrogjeni sr:Водоник stq:Woaterstof su:Hidrogén sv:Väte sw:Hidrojeni ta:ஐதரசன் te:హైడ్రోజన్ tg:Ҳидроген th:ไฮโดรเจน tl:Hidroheno tr:Hidrojen ug:ھىدروگېن uk:Водень ur:آبگر uz:Vodorod vi:Hiđrô vls:Woaterstof wa:Idrodjinne war:Hidroheno wuu:氢 yi:הידראגען zh:氢 zh-classical:氫 zh-min-nan:H (goân-sò͘) zh-yue:氫