ნეპტუნიუმი

თავისუფალი ქართულენოვანი ენციკლოპედია ვიკიპედიიდან
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება
ნეპტუნიუმი / Neptunium (Np) Np-TableImage.png
ელემენტის რიგითი ნომერი 93
მარტივი ნივთიერების გამოსახულება
ნეპტუნიუმ-237-ის ბურთულა

მოვერცხლისფრო-თეთრი რბილი ლითონი
ატომის თვისებები
ატომური მასა
(მოლური მასა)
237,048 მ. ა. ე. (/მოლი)
ატომის რადიუსი 130 პმ
იონიზაციის ენერგია
(პირველი ელექტრონი)
1): 0,0 (0,00) 2): 3): კჯ/მოლი (ევ)
ელექტრონული კონფიგურაცია [Rn] 5f4 6d1 7s2
ქიმიური თვისებები
კოვალენტური რადიუსი პმ
იონური რადიუსი (+4e) 95 (+3e) 110 პმ
ელექტროუარყოფითობა
(პოლინგის თანახმად)
1,36
ელექტროდული პოტენციალი Np←Np4+ −1,30 ვ
Np←Np3+ −1,79 ვ
Np←Np2+ −0,3 ვ
ჟანგვის ხარისხი 7, 6, 5, 4, 3
მარტივი ნივთიერებების თერმოდინამიკური თვისებები
ნივთიერების სიმკვრივე 20,25 /სმ³
ხვედრითი თბოტევადობა 29,62[1] /(·მოლი)
თბოგამტარობა (6,3) ვტ/(·კ)
დნობის ტემპერატურა 913
დნობის სითბო (9,6) კჯ/მოლი
დუღილის ტემპერატურა 4175
აორთქლების სითბო 336 კჯ/მოლი
მოლური მოცულობა 21,1 სმ³/მოლი
მარტივი ნივთიერების კრისტალური მესერი
მესრის სტრუქტურა ორთორომბული
მესრის პერიოდი 4,887[2] Å
შეფარდება n/
დებაის ტემპერატურა


Np 93
237,048
[Rn] 5f4 6d1 7s2
ნეპტუნიუმი
ნეპტუნიუმის ატომის სქემა

ნეპტუნი — პერიოდული სისტემის ქიმიური ელემენტი ატომური ნომერია; აღინიშნება სიმბოლოთი Np, მიეკუთვნება აქტინოიდების ჯგუფს. ის პირველი ტრანსურანული ელემენტია, დედამიწაზე ის არ გვხვდება, და ხელოვნურად იქნა მიღებული ურანისაგან ბირთვული რეაქციის საშუალებით.

ისტორია[რედაქტირება]

ატომის ბირთვის დაშლის თეორიის მიღებამდე, რომელმაც დაასაბუთა სინთეზირებული ხოლო მოგვიანებით რეალურად ასეთი ელემენტის არსებობა, სამჯერ იქნა განცხადებული 93-ე ელემენტის აღმოჩენა რომელიც აღმოჩნდა შეცდომა: აუსონიუმი (Ausonium) იტალიაში (ენრიკო ფერმი) და ბოჰემიუმი (Bohemium) ჩეხოსლოვაკიაში 1934 წ. და სექვანიუმი (Sequanium) რუმინეთში 1939 წ.

ნეპტუნიუმი პირველად მიღებულ იქნა ედვინ მატისონ მაკმილანის და ფილიპ ჰაუგე აბელსონის მიერ 1940 წელს.

სინთეზის რეაქცია: 238U(n,γ)239U(β)239Np.

სახელწოდების წარმომავლობა[რედაქტირება]

ნეპტუნიუმის სახელი მოდის პლანეტა ნეპტუნის სახელწოდებიდან.

ბუნებაში[რედაქტირება]

ნეპტუნიუმის ბუნებრივ წყაროებს არავითარი პრაკტიკული მნიშვნელობა არ ააქვს. ნეპტუნიუმს მიიღებენ ურანის დიდი ხნით დასხივების პროდუქტებიდან ბირთვულ რეაქტორებში როგორც პლუტონიუმის მიღების თანაური პროდუქტი.

მიღება[რედაქტირება]

ნეპტუნიუმს ღებულობენ ნეპტუნიუმის ფტორიდის აღდგენით ბარიუმის ორთქლით 1600 К ტემპერატურაზე:

\mathsf{NpF_4 + 2Ba \ \xrightarrow{\ }\ Np + 2BaF_2 }

თვისებები[რედაქტირება]

ელემენტალური ნეპტუნიუმი — ჭედადი, შედარებით რბილი ლითონია მოვერცხლისფრო ბზინვარებით.

ნაერთებში ავლენს +2-დან +7-მდე ჟანგვის ხარისხს. ხსნარებში ნეპტუნიუმი წარმოქმნის იონებს Np3+, Np4+, NpO2+, NpO22+ და NpO53−.


ნეპტუნიუმის იონებს აქვთ მიდრეკილებაჰიდროლიზისაკენ დაკომპლექსწარმოქმნისკენ.

იზოტოპები[რედაქტირება]

ნეპტუნიუმის ზოგიერთი იზოტოპის რადიოაქტიური თვისებები:

მასური რიცხვი ნახევარდაშლის პერიოდი დაშლის ტიპი
231 50 წთ. α
232 13 წთ. ელექტრ. მიტაცება
233 35 წთ α (1 %), ელექტრონ. მიტაცებაт (99 %)
234 4,4 დღე α (1 %), ელექტრონ. მიტაცება (99 %)
235 410 დღე β+ (1 %), ელექტრონ. მიტაცება (99 %)
236 5000 წელი α
237 2,20×106 წელი α
238 2,1 დღე β
239 2,33 დღე β
240 7,3 წთ. β
241 16 წთ. β

გამოყენება[რედაქტირება]

გამოიყენება პლუტონიუმის მისაღებად.

ფიზიოლოგიური ქმედება[რედაქტირება]

რადიოაქტიური დაშლისას ნეპტუნიუმი უშვებს მაღალენერგეტიკულ α-ნაწილაკებს და საშუალო ენერგიის β-ნაწილაკებს. ნეპტუნიუმის ფიზიოლოგიური ქმედება დამოკიდებულია მის ვალენტურ მდგომარეობაზე და ორგანიზმში მოხვედრის გზაზე. ნეპტუნიუმის 60—80 % გროვდება ძვლებში, ხოლო ნეპტუნიუმის ორგანიზმიდან რადიობიოლოგიური ნახევრადგამოყვანის პერიოდი შეადგენს 200 წელს. ეს იწვევს ძვლოვანი ქსოვილის სერიოზულ რადიაციულ დაზიანებას.

ნეპტუნიუმის რადიოაქტიურობა უფრო დაბალია ვიდრე პლუტონიუმისა, ნაკლები კუთრი აქტივობის გამო.

ორგანიზმში ნეპტუნიუმის იზოტოპების ზღვრული დასაშვები რაოდენობაა: 237Np — 0,06 მკკიური (100 მკგ), 238Np, 239Np — 25 მკკიური (10−4 მკგ).

237Np-სათვის ზღვრული დასაშვები კონცენტრაცია სამუშაო შენობების ჰაერში არის 2,6×10−3 ბკ/მ³.

იხ. ასევე[რედაქტირება]

სქოლიო[რედაქტირება]

  1. რედკოლ.:კნუნიანცი (მთ. რედ.) ქიმიური ენციკლოპედია: 5 ტომად. — მოსკოვი: დიდი საბჭოთა ენციკლოპედია, 1992. — ტომი: 3. — გვ. 639. — 50 000 ეგზ. — ISBN 5-85270-039-8
  2. [http://www.webelements.com/neptunium/crystal_structure.html WebElements Periodic Table of the Elements | Neptunium | crystal structures
Commons-logo.svg
ვიკისაწყობში? არის გვერდი თემაზე:

ბმულები[რედაქტირება]