კარლ V ჰაბსბურგი
კარლ V ჰაბსბურგი (ლათ. Carolus V, ჰოლ. Karel V, ფრანგ. Charles V, გერმ. Karl V) (დ. 24 თებერვალი 1500 გენტი - გ. 21 სექტემბერი 1558 ესტრემადურა ესპანეთი) — 1519 წლიდან საღვთო რომის იმპერატორი, ხოლო 1516 წლიდან ესპანეთის მეფე, როგორც კარლ I. 1556 წელს ის ნებაყოფლობით გადადგა ტახტიდან და საღვთო რომის იმპერიაში უმცროსი ძმა, ფერდინანდ I გახდა მემკვიდრე, ხოლო ესპანეთში — შვილი ფილიპე II.
კარლი იყო ფილიპე I კასტილიელისა (ლამაზი) და იოანა კასტილიელის უფროსი ვაჟი. ასევე, იყო იზაბელა კასტილიელის შვილიშვილი. როგორც სამი მონარქიის მემკვიდრე (ჰაბსბურგების, ბურგუნდიული ნიდერლანდებისა და კასტილია—არაგონის), კარლი მართავდა ცენტრალურ, სამხრეთ და დასავლეთ ევროპას; ასევე ესპანურ კოლონიებს ამერიკასა და აზიაში. როგორც კასტილიის, არაგონიისა და ლეონის პროვინციის ერთპიროვნული მმართველი, ის გახდა ესპანეთის პირველი მეფე. 1519 წელს, კარლი გახდა საღვთო რომის იმპერატორი და ავსტრიის ერცჰერცოგი. კარლის გავლენის ქვეშ მოექცა ევროპის, ამერიკისა და შორეული აღმოსავლეთის მიწები, საერთო ჯამში დაახლოებით ოთხ მილიონი კვადრატული კილომეტრის ფართობით.
გამეფებიდან მალევე კარლმა წამოიწყო იტალიური ომები საფრანგეთის წინააღმდეგ. უდიდესი ხარჯების მიუხედავად, საომარი მოქმედებები წარმატებული აღმოჩნდა. 1525 წელს, პავიას ბრძოლის შემდეგ, კარლის ჯარებმა დაიმორჩილეს მილანი და ფრანშ-კონტე, რომლებიც ფრანგული ძალების ერთ-ერთი მთავარი დასაყრდენი იყო. კარლის მეტოქემ სულეიმან I-მა1526 წელს მოახერხა უნგრეთის დაპყრობა და ქრისტიანთა დამარცხება. თუმცა, 1529 წელს, ოტომანთა მცდელობა აეღოთ ვენა მარცხით დასრულდა.
კარლის მმართველობის პერიოდში, ახლადაღმოჩენილ კონტინენტზე (ამერიკა), ესპანეთმა მოახერხა მექსიკისა და პერუს ტერიტორიების დაპყრობა და ტერიტორიების გაფართოება. კარლი უშუალოდ უწევდა მეთვალყურეობას კოლონიზაციის პროცესს. მან ასევე უზრუნველჰყო ფერნანდო მაგელანის ხუთი გემით მომარაგება, რომელთაც პირველებმა შემოუარეს დედამიწას. ამ საზღვაო ექსპედიციისას მოხდა ესპანეთის კოლონიის დაარსება კუნძულ ფილიპინებზეც.
ომებით დაღლილი და მშვიდობასმოწყურებული კარლი, 1556 წელს გადადგა. საღვთო რომის იმპერიაში გამეფდა მისი უმცროსი ძმა ფერდინანდ I, ხოლო ესპანეთში შვილი, ფილიპე II. ეს ორი იმპერია XVIII საუკუნემდე მოკავშირეებად დარჩნენ.
1558 წლის 21 სექტემბერს კარლ V მალარიით გარდაიცვალა. გარდაცვალებიდან 26 წლის შემდეგ მისი ნეშტი გადაასვენეს ესკორიალის სამეფო პანთეონში.
ლიტერატურა [რედაქტირება]
- ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, გვ. 407, თბ., 1980 წელი.
- (ინგლისური) Alain Saint-Saëns (Ed.), Young Charles V. University Press of the South: New Orleans, 2000
- (გერმანული) Norbert Conrads: Die Abdankung Kaiser Karls V. Abschiedsvorlesung, Universität Stuttgart, 2003 (text)
- (გერმანული) Stephan Diller, Joachim Andraschke, Martin Brecht: Kaiser Karl V. und seine Zeit. Ausstellungskatalog. Universitäts-Verlag, Bamberg 2000, ISBN 3-933463-06-8
რესურსები ინტერნეტში [რედაქტირება]
- Genealogy history of Charles V and his ancestors
- Luminarium Encyclopedia biography of Charles V, Holy Roman Emperor
- Answers.com biographies of Charles V, Holy Roman Emperor
- New Advent biography of Charles V, Holy Roman Emperor
|
|||||||||||||||||||||||||
|
||||||||
გერულფ I · გერულფ II · დიტრიხ I · დიტრიხ II · არნულფ · დიტრიხ III · დიტრიხ IV · ფლორენს I · დიტრიხ V · ფლორენს II · დიტრიხ VI · ფლორენს III · დიტრიხ VII · ადა · ვილჰელმ I · ფლორენს IV · ვილჰელმ II · ფლორენს V · იოჰან I · იოჰან II · ვილჰელმ III · ვილჰელმ IV · მარგარეტე ბავარიელი · ვილჰელმ · ალბრეხტ I · ვილჰელმ VI · იოჰან III · იაკობეა ბავარიელი · ფილიპ I კეთილი · შარლ I მამაცი · მარია ბურგუნდიელი · მაქსიმილიან I · ფელიპე II ლამაზი · კარლ II · ფილიპე III
