დაღესტანი

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
რუსეთის ფედერაციის სუბიექტი
დაღესტნის რესპუბლიკა
Респу́блика Дагеста́н
Sulak Canyon in Dagestan.jpg
დროშა გერბი
Flag of Dagestan.svg Coat of Arms of Dagestan.svg

ქვეყანა რუსეთის დროშა რუსეთი
ადმ. ცენტრი მაჰაჩყალა
კოორდინატები 43°06′00″ ჩ. გ. 46°53′00″ ა. გ. / 43.10000° ჩ. გ. 46.88333° ა. გ. / 43.10000; 46.88333
მეთაური სერგეი მელიკოვი
მთავრობის
თავმჯდომარე
აბდულფათახ ამირხანოვი
სახალხო კრების
თავმჯდომარე
ზაურ ასკენდეროვი
დაარსდა 1991
ფართობი 50 270 კმ²
ოფიციალური ენა რუსული, აღულური, ხუნძური, აზერბაიჯანული, ჩეჩნური, დარგუული, ყუმუხური, ლაკური, ლეზგიური, ნოღაიური, რუთულური, თაბასარანული, თათური, წახური[1][2]
მოსახლეობა 3 133 303 კაცი (2021)
სიმჭიდროვე 62,33 კაცი/კმ²
სასაათო სარტყელი UTC+3
სატელეფონო კოდი 872
საავტომობილო კოდი 05
ოფიციალური საიტი e-dag.ru
რუსეთის ფედერაციის
სუბიექტის კოდი
05
დაღესტანი — რუსეთი
დაღესტანი
დაღესტანი

დაღესტანი, სრული სახელწოდება დაღესტნის რესპუბლიკა (რუს. Респу́блика Дагеста́н) — რუსეთის ფედერაციის სუბიექტი, შედის ჩრდილოეთ კავკასიის ფედერალური ოკრუგის შემადგენლობაში.[3]

დედაქალაქი — ქალაქი მაჰაჩყალა.

ძირითადი ტერიტორია ესაზღვრება სამხრეთით აზერბაიჯანს, სამხრეთ-დასავლეთით — საქართველოს, აგრეთვე დასავლეთით — ჩეჩნეთს, ჩრდილო-დასავლეთით — სტავროპოლის მხარეს და ჩრდილოეთით — ყალმუხეთის რესპუბლიკას.

შეიქმნა 1921 წლის 20 იანვარს.

რუსეთის უდიდესი რესპუბლიკა ჩრდილოეთ კავკასიაში, როგორც მოსახლეობის, ისე ტერიტორიის მხრივ.

ეტიმოლოგია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სიტყვა „დაღესტანი“, ან „დაღსტანი“ ნიშნავს „მთების ქვეყანას“, მომდინარეობს თურქული სიტყვისგან dağ („დაღ“), რაც ნიშნავს მთას და სპარსული სუფიქსის მნიშვნელობიდან — „ქვეყანა“. სპარსულად და არაბულად მისი სახელია داغستان‎ („დაღსთან“).

გეოგრაფია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

რესპუბლიკა მდებარეობს ჩრდილოეთ კავკასიის მთებში. რესპუბლიკა მდებარეობს რუსეთის უკიდურეს სამხრეთ ნაწილში და აღმოსავლეთით ესაზღვრება კასპიის ზღვა. რესპუბლიკის ფართობია 50 300 კმ2. რესპუბლიკას ჩრდილოეთით ესაზღვრება ჩეჩნეთი, დასავლეთით – ჩეჩნეთი, ჩრდილო-დასავლეთით – სტავროპოლის მხარე. დაღესტანს სამხრეთით აზერბაიჯანი ესაზღვრება, სამხრეთ-დასავლეთით კი – საქართველო. ქვეყნის ყველაზე მაღალი წერტილია მთა ბაზარდუზუ, რომელიც მდებარეობს აზერბაიჯანის საზღვარზე. რესპუბლიკაში სულ 1800 მდინარეა, მათგან გამორჩეულებია: სულაკი, სამური და თერგი.

ბუნებრივი რესურსები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

დაღესტანი მდიდარია ნავთობით, ბუნებრივი აირით, წიაღისეული ნახშირით და სხვა მინერალებით.[4]

კლიმატი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

დაღესტანში იანვრის თვეში საშუალო ტემპერატურაა +2 °C. ივლისში საშუალო ტემპერატურაა +26 °C.

პოლიტიკა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

დაღესტანის რესპუბლიკის მთავრობის შენობა

დაღესტანის სახალხსო ასამბლეაში შედის 72 დეპუტატი, რომლებსაც ირჩევს ხალხი ოთხი წლის ვადით. ასამბლეა არის ქვეყნის მმართველი ორგანო.

დაღესტნის კონსტიტუცია მიღებული იქნა 2003 წლის 10 ივლისს.

მოსახლეობა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ხალხი მოსახლეობა 2002 წელს,
ად.[5]
მოსახლეობა 2010 წელს
ად.[6][7]
ხუნძები Increase2.svg 758 400 (29,4 %) 900 000
დარგუელები Increase2.svg 425 500 (16,5 %) 700 000
ყუმუხები Increase2.svg 365 800 (14,2 %) 600 000
ლეზგები Increase2.svg 336 300 (13,1 %) 550 000
ლაკები Increase2.svg 139 700 (5,4 %) 210 000
თაბასარანელები Increase2.svg 110 200 (4,3 %) 155 672
ნოღაელები Increase2.svg 36 200 (1,4 %) 40 400
აღულები Increase2.svg 23 300 (0,9 %) 28 100
რუთულელები Increase2.svg 24 300 (0,9 %) 27 800
წახები Increase2.svg 8200 9800
თათები Decrease2.svg 1100 500

ლიტერატურა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  • ხუციშვილი ნ., დაღესტანი, „კავკასიური სახლი“, თბილისი, 2002
  • Народы Дагестана, Издательство Академии Наук СССР, Москва, 1995

სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  1. According to Article 11 of the Constitution of Dagestan, the official languages of the republic include "Russian and the languages of the peoples of Dagestan"
  2. Solntsev, pp. XXXIX–XL
  3. 2010 წლის 19 იანვრამდე სამხრეთის ფედერალურ ოკრუგში
  4. Dagestan Republic. ციტირების თარიღი: 2019-05-08
  5. Всероссийская перепись населения 2002 года. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2004-11-06. ციტირების თარიღი: 2017-12-04.
  6. Информационные материалы об окончательных итогах Всероссийской переписи населения 2010 года. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-05-01. ციტირების თარიღი: 2017-12-04.
  7. Всероссийская перепись населения 2010 года. Официальные итоги с расширенными перечнями по национальному составу населения и по регионам. დაარქივებული 2012-07-15 საიტზე Wayback Machine. : см. დაარქივებული 2012-10-18 საიტზე Wayback Machine.