სამური (მდინარე)

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
Jump to navigation Jump to search
სამური
Река Самур.jpg
ავარიის ყოისუსა და ანდის ყოისუს შეერთების ადგილი
ქვეყანა რუსეთის დროშა რუსეთი, აზერბაიჯანის დროშა აზერბაიჯანი
ტერიტორიული ერთეულები დაღესტანი, გუსარის რაიონი. ხაჩმაზის რაიონი
ქალაქები სამურჩაი
სათავე დიდი კავკასიონი
41°36′42″ ჩ. გ. 47°16′56″ ა. გ. / 41.61167° ჩ. გ. 47.28222° ა. გ. / 41.61167; 47.28222
სათავის მდებარეობა დაღესტანი
სათავის სიმაღლე 3,648 მ
შესართავი კასპიის ზღვა
41°54′38″ ჩ. გ. 48°29′01″ ა. გ. / 41.91056° ჩ. გ. 48.48361° ა. გ. / 41.91056; 48.48361
შესართავის მდებარეობა დაღესტანი
შესართავის სიმაღლე −28 მ
სიგრძე 216 კმ
აუზის ფართობი 7,330 კმ²
წყლის ხარჯი (საშ.) 75 მ³/წმ
სამური (მდინარე) (დაღესტანი)
Blue 0080ff pog.svg
Blue pog.svg
Commons-logo.svg სამური ვიკისაწყობში

სამური (ლეზ. Самурвацl; რუს. Самур; აზერ. Samurçay) — სიდიდით მეორე მდინარე დაღესტნში (რუსეთი). ნაწილობრივ წარმოადგენს რუსეთის (დაღესტანის) და აზერბაიჯანის საზღვარს.[1]

დასახელება[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ენათმეცნიერი ოლეგ რუბაჩიოვის მოსაზრებით სამური წარმოსდგება ინდოარიული სიტყვების კომბინაციით: sam — «დან», var — "წყალი", ასევე მსგავსი samudrá-"წყალუხვი".[2] რუსი აღმოსავლეთმცოდნე ვლადიმერ მინორსკი მდინარის სახელს მიაწერს ალანურ ენებს.[2]

ერთი ვერსიით სამურის დასახელება მომდინარეობს რუთულური ენიდან: са — "ერთი" და мыри — "მდინარე", ანუ ერთი მდინარე ან მდინარე, რომელიც გაერთიანდა, ერთი გახდა.

ენათმეცნიერ ბუკარ ტალიბოვის მოსაზრებით ჰიდრონიმი სამური გვიანდელი წარმოშობისაა და ის არაიბერიულ-კავკასიური ტომების მიერაა შემოტანილი.[3]

ბევრი მეცნიერი პტოლემესთან და სხვა ანტიკური ხანის მეცნიერებთან ნახსენებ მდინარე ალბანუსს დღევანდელ სამურად მიიჩნევს.[4][5]. ცნობილი მუსლიმანი მოგზაური, ისტორიკოსი და გეოგრაფი ალ-ჰამავი იაკუთი წერდა: "ლეზგები არიან ქვეყანა ლაკედან, იქიდან სადაც მიედინება მდინარე ალბანუსი"

ლეზგები მდინარეს ЧӀвехер вацI-ს უწოდებენ რაც ითარგმნება როგორს: "ჩვეხერის მდინარე". აწ უკვე მიტოვებული სოფელ ჩვეხერის სახელს. ასევე Кулан вац - შუა მდინარეს.

გეოგრაფია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

მდინარე სამური სათავეს კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედის ყინულებიდან, მთა გუტოს ჩრდილო-აღმოსავლეთ ფერდობზე, ზღვის დონიდან 3,648 მეტრზე იღებს. შუა XX საუკუნის მონაცემებით, სამურის მკვებავი მყინვარის ფართობი იყო 13.1 კმ²-ს, რაც მდინარის მთლიანი ბასეინის 0,3 %-ს შეადგენს.[6] სათავიდან 7 კილომეტრში ქვევით მას უერთდება მდინარე ხალახური, რომელიც თავის მხრივ სათავეს ზღვის დონიდან 3,730 მეტრზე იღებს.[7] მდინარის სიგრძეა 216 კილომეტრი, ხოლო ბასეინი 7,330 კმ2-ს მოიცავს. ბასეინის 96 % მდებარეობს დაღესტანში ხოლო 4 % — აზერბაიჯანში. მდინარის სათავე და შუა წელი მდებარეობს დაღესტანში, ხოლო მისი ქვედა წელი წარმოადგენს რუსეთ-აზერბაიჯანის საზღვარს. მდინარის ქვედა წელში მდებარეობს სამურის სუბტროპიკული ტყე.

მდინარის წყლის მასა იყოფა შემდეგნაირად: 42% წვიმის წყალი, 32% მიწის-ქვეშა წყლები, 22% თოვლი, 4% ყინულები. მდინარის წყალი ამარაგებს სამურ-აბშერონის არხის საირეგაციო სისტემას, რომელიც ჯეირანბანის წყალსაცავში ჩაედინება.[8]

შენაკადები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სამურის ბასეინში 65 10 კილომეტრამდე სიგრძის მდინარეა. მდინარის ქსელის სიმჭიდროვე 1.21 კმ / კმ²-ა. ძირითადი შენაკადებია: ტუხიჩაი, ლიულტიჩაი, ყარა-სამური, შინაზჩაი, ახტიჩაი, უსუხჩაი, ტაირჯალი, გენერჩაი. ხელოვნური შენაკადი - მდინარე გიულგერიჩაი.

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

Commons-logo.svg
ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:

სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]