კაშხალი

თავისუფალი ქართულენოვანი ენციკლოპედია ვიკიპედიიდან
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება
ენგურის კაშხალი
ჰუვერის კაშხალი

კაშხალი — ჰიდროტექნიკური ნაგებობა, რომელიც გადატიხრავს მდინარეს (ან სხვა წყალსადინარს) დინების ზემო ნაწილში წყლის დონის ასაწევად და ნაგებობის მდებარეობის ადგილზე წყლის დაწნევის კონცენტრაციისათვის და წყალსაცავის შესაქმნელად. ძველად კაშხალს უმეტესად ირიგაციისათვის აშენებდნენ. კაშხლის მშენებლობის შესახებ ცნობები დაცულია ეგვიპტეში (ძველი წელთაღრიცხვის 4000), ინდოეთში (ძველი წელთაღრიცხვის 4000), ჩინეთში და სხვ. ძველად მას უმთავრესად მიწისგან ან ხისგან აგებდნენ და მცირე სიმაღლე ჰქონდა. კაშხლების მშენებლობა ფართოდ გაიშალა ახალი წელთაღრიცხვის XVI-XVII საუკუნეებში, განსაკუთრებით კი — XIX საუკუნის II ნახევრიდან, როდესაც დაიწყეს ჰიდროელექტროსადგურების აგება.[1]

დანიშნულების მიხედვით არსებობს წყალსაცავის და წყალსაწევი კაშხლები. არის აგრეთვე ყრუ და წყალგადასაშვები კაშხლები. ძირითადი საშენი მასალის მიხედვით კაშხალი შეიძლება იყოს მიწის, ქვის, შერეული, ბეტონის, რკინაბეტონის და სხვ.

  • მიწის კაშხალი – უძველესია და ყველაზე ფართოდაა გავრცელებული.
  • ქვის კაშხალი – შენდება ქვის, ღორღის ან კენჭის დაყრით.
  • შერეული ტიპის კაშხალი – ქვაყრილისა და მიწის ან ქვაყრილისა და ბეტონისაგან შედგება.
  • ბეტონისა და რკინაბეტონის კაშხალი – თავის მხრივ 3 სახისაა: გრავიტაციული, თაღოვანი და კონტრფორსებიანი.
  • ხის კაშხალი – ჩვეულებრივ წყალგადასაშვები ხასიათისაა.

ხშირად მდინარეში შენდება მცირე სიმაღლის წყალსაშვებიანი დასაშლელი კაშხლები. ისინი შედგება დაბალი ზღრუბლისაგან და მასზე განლაგებული საყრდენებისა და ბურჯებისაგან.[1]

საქართველოში აღსანიშნავია ენგურის თაღოვანი კაშხალი.

კაშხლებზე მომხდარი უმსხვილესი კატასტროფები[რედაქტირება]

თარიღი კაშხალი ადგილი დაღუპულები სურათი
1928 წელი სენტ-ფრენსისი კაშხალი აშშ დაახლ. 600 ადამიანი
The St. Francis Dam.jpg
კაშხალი კატასტროფამდე.
St. Francis abutment.jpg
ბეტონის ნაგლეჯი კატასტროფის ადგილიდან.
1941 წელი
1943 წელი
დნეპროჰესი უკრაინა ათასობით ადამიანი
Bundesarchiv B 145 Bild-F016197-0003, Wasserkraftwerk am Dnjepr.jpg
დნეპროჰესი, 1942.
RIAN archive 604045 The Great Patriotic War of 1941-1945.jpg
ჰესის აფეთქების შემდეგ.
1959 წელი მალპასეს კაშხალი საფრანგეთი 423 ადამიანი
Malpasset 1988 w.jpg
კაშხლის ნარჩენები.
1963 წელი ვაიონტის კაშხალი იტალია 2500 ადამიანი
Vajont-diga.jpg
კაშხლის კონსტრუქცია.
Vajont1963usarmy.jpg
ქალაქი ლონგარონე კატასტროფის შემდეგ.
1975 წელი ბაინციაოს კაშხალი ჩინეთი 171 ათასი ადამიანი

გალერეა[რედაქტირება]

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება]

ლიტერატურა[რედაქტირება]

  • მოსტკოვი მ., ჰიდროტექნიკური ნაგებობანი რკინიგზის ტრანსპორტზე., თბ., 1960;
  • მოწონოლიძე ნ., ჰიდროტექნიკური ნაგებობანი, ნაწ., 1, თბ., 1977;
  • Ничипорович А. А., Плотины из местных материалов, М., 1973;
  • Производство гидротехнических работ, М., 1970.

სქოლიო[რედაქტირება]

  1. 1.0 1.1 მამრაძე გ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, გვ. 443-444, თბ., 1980 წელი.