გუსტავ მალერი

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება
გუსტავ მალერი
Gustav Mahler
Gustav Mahler 1909 2.jpg
გუსტავ მალერი
კომპოზიტორი, დირიჟორი
დაიბადა 7 ივლისი, 1860
გარდაიცვალა 18 მაისი, 1911
ვენა, ავსტრია
ოჯახი ბერნარდ მაჰლერი (მამა)
მარი ჰერმანი (დედა)

გუსტავ მალერი (დ. 7 ივლისი, 1860. კალიშჩი, ბოჰემია — გ. 18 მაისი, 1911. ვენა) — ავსტრიელი კომპოზიტორი და დირიჟორი. იგი სიცოცხლეშივე აღიარეს საუკეთესო დირიჟორად. ამასთანავე, მალერი გვიანდელი რომანტიზმის ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან წარმომადგენლად ითვლება, თუმცა მის მუსიკას, მალერის სიცოცხლეში, ვენის ისტებლიშმენტი ყოველთვის როდი წყალობდა. მან დაწერა 10 სიმფონია (მე-10 დარჩა დაუსრულებელი) და რამდენიმე კოლექცია სიმღერებისა ორკესტრის თანხლებით. იგი ძალიან იყო დაინტერესებული გერმანული ფოლკლორული სიმღერებით. ამის გამო მან აღმოაჩინა ახალი ხერხები თუ როგორ გამოეყენებინა ფოლკლორული სიმღერები საორკესტრო სიმფონიებში. მისი ერთ-ერთი საუკეთესო ნამუშევარია Das Lied von der Erde (დედამიწის სიმღერა), სადაც სიმღერა წარმოდგენილია სიმფონიის სახით. იგი ასევე იყო გამოჩენილი დირიჟორი. კომპოზიტორის დამსახურებით ვენის ოპერამ მსოფლიო აღიარება და პოპულარობა მოიპოვა.

ცხოვრება[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ბავშვობა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

გუსტავ მალერი დაიბადა 1860 წლის 7 ივლისს, ებრაულ ოჯახში. ის იყო 12 ძმიდან მე-2 და 6 შვილიდან 1-ლი, რომელმაც მიაღწია ცოცხალი სრულწლოვანებამდე, სხვა შვილებისგან განსხვავებით. მამამისი დიდ დროს უთმობდა თავისი ბიზნესის გაუმჯობესებას. ის ფლობდა არყის ქარხანასა და 7 რესტორანს ქალაქ ჯილავაში (ჩეხეთი) სადაც მისი ოჯახი 1860 წლის შემოდგომაზე გადავიდა საცხოვრებლად.აქ გუსტავ მალერი გაეცნო სხვადასხვა სახის მუსიკას: სამხედრო მუსიკას, ფოკლორს და სხვ. მან აქვე შეისწავლა ფორტეპიანო და 1870 წელს პირველად წარსდგა პუბლიკის წინაშე. ამ დროიდან დაიწყო მუსიკის შექმნაც.

1875 წელს ის სასწავლებლად წავიდა ვენის კონსერვატორიაში. მალევე მან მიანება თავი ფორტეპიანოს სწავლას და მეტი ყურადღება დაუთმო კომპოზიტორობასა და დირიჟორობას. იგი ძლიერ იყო დაინტერესებული ვაგნერის იდეებით ფილოსოფიასა და პოლიტიკაში, ამის გამო ჩაირცხა ვენის უნივერსიტეტში, ფილოსოფიის ფაკულტეტზე. მან დაიწყო მასწავლებლად მუშაობა, რათა ცოტაოდენი ფული გამოემუშავებინა. მისი პირველი მნიშვნელოვანი ნაწარმოები იყო, კანტატა: „Das klagende Lied“.

ადრეული კარიერა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

თავდაპირველად, მალერი დირიჟორად მუშაობდა ზემო ავსტრიის ქალაქ ბედ-ჰოლში. კომპოზიტორს არ მოეწონა იქაური საშემსრულებლო ხარისხი. ამის გამო, მალერმა მალევე იპოვა ახალი სამუშაო ლაიბახში (დღევანდელი ლუბლიანა). მალერი იქ მხოლოდ 1 წელი დარჩა. მისი შემდეგი სამუშაო იყო ქალაქ ოლომოუცში. აქ საშემსრულებლო ხარისხი ძალიან კარგი არ იყო, ამის გამო მალერი საკმაოდ მკაცრი იყო. იქაურ მომღერლებს კომპოზიტორი არ მოსწონდათ, მაგრამ საბოლოოდ ის მათ დაეხმარა რომ უკეთესები გამხდარიყვნენ. მისი შემდეგი სამუშაო იყო კასელში. ამ დროისთვის მას უკვე მრავალი ოპერეტასთვის ჰქონდა ნადირიჟორები. მან გადაიტანა წარუმატებელი სასიყვარულო ისტორია ერთ-ერთ მომღერალთან. ამ ყველაფრის შთაგონებით მან შექმნა საორკესტრო სიმღერების კრებული „Lieder eines fahrenden Gesellen“ (მგზავრის სიმღერები) და პირველი სიმფონია.

Neues Stadttheater, 1924 წ.

1885 წელს მან დირიჟორობა პრაღაში განაგრძო. აქ მან უდირიჟორა ცნობილ ნაწარმოებებს, მოცარტის ოპერებს, ვაგნერისა და ბეთჰოვენის მუსიკას. ზემოხსენებული ნამუშევრების შესრულებამ მალერს პოპულარობა და აღიარება მოუტანა. მიუხედავად ამ ყველაფრისა, მალერს თანამშრომლებთან უთანხმოება მოუვიდა და ამიტომ პრაღის დატოვებაც მოუწია.

პრაღის დატოვების შემდეგ მან ლაფციგში განაგრძო მოღვაწეობა. იმ დროისთვის ლაიფციგის Neues Stadttheater-ის ორკესტრი საუკეთესო გამოდგა მალერისთვის. ამავე თეატრში მუშაობდა სხვა დირიჟორი - არტურ ნიკიში. ის იმ დროისთვის საკმაოდ იყო ცნობილი და ამის გამო თავს უფლებას ხშირად აძლევდა გაეკრიტიკებინა ახალგაზრდა მალერი, რადგან მისგან საკმაოდ განსხვავებული იყო. განსხვავებული იყო ასევე მისი სადირიჟორო ტექნიკაც. ერთხელ, როდესაც ნიკიში ავად გახდა, მალერმა უდირიჟორა „Walküre“-სა და „Siegfried“-ს. ეს დაეხმარა მალერს დაემტკიცებინა ნიკიშისთვის თავისი უნიკალური შესაძლებლობები. ამავე ქალაქში მალერი შეხვდა კომპოზიტორ კარლ მარია ფონ ვებერის შვილიშვილს, რომელმაც რამდენიმე მონახაზი მისცა ოპერისთვის:“ Die Drei Pintos“ რომელიც ვებერმა თავის სიცოცხლეში ვერ დაასრულა. ჩანაწერები საკმაოდ რთული წასაკითხი აღმოჩნდა, თუმცა მალერმა დაასრულა ოპერა და წარმოადგინა. ის აგრეთვე მუშაობდა საკუთარ კომპოზიციებზე. ამ ქალაქში შეხვდა რიხარდ შტრაუსს, რომელიც თავისი ახლო მეგობრის დასაფლავებაზე იყო ჩამოსული.

სახელის მოხვეჭა: ბუდაპეშტი და ჰამბურგი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

პატარა ქოხი სტეინბახში, ატერსესთან (ავსტრია). ადგილი სადაც მალერმა შექმნა თავისი მეორე და მესამე სიმფონია.

1888 წელს მალერმა მოღვაწეობა განაგრძო უნგრეთში, ქალაქ ბუდაპეშტის როიალ (სამეფო) ოპერაში. მიუხედავად იმისა, რომ თეატრი ძალიან წარმატებული იყო, ფინანსური პრობლემები მაინც ჰქონდა. უნგრელებს უნდოდათ მალერს ნაციონალურ ოპერაში ჰყოლოდა რაც შეიძლება მეტი უნგრელი მომღერალი. თუმცა, ამისთვის საკმარისი რაოდენობის კარგი უნგრელი მომღერლები არ ჰყავდათ. ოპერის ხელმძღვანელობას არ მოსწონდა გერმანული ოპერები, ისინი უპირატესობას მსუბუქ ოპერასა და ბალეტს ანიჭებდნენ. ამავდროულად მალერიც ვეღარ ქმნიდა მუსიკალურ კომპოზიციებს, რადგან მეტად დაკავებული იყო დირიჟორის სამუშაოთი. ამის გამო მან ბუდაპეშტიც დატოვა. ამ დროისთვის მისი არც ერთი მშობელი აღარ იყო ცოცხალი.

1891-1897 წლებში მალერმა დირიჟორობა განაგრძო ჰამბურგში. იგი აქ მუშაობდა საერთაშორისო სტანდარტების მქონე ოპერაში. მალერი მალე მთელ მსოფლიოში გახდა ცნობილი. მან უდირიჟორა მრავალ ოპერასა, თუ საორკესტრო კონცერტს. მან იდირიჟორა 1892 წელს ლონდონში, სადაც მოიწვიეს კიდეც სამუშაოდ. თუმცა მან ამ შემოთავაზებაზე უარი განაცხადა, რადგან მას უნდოდა დრო დაეთმო კომპოზიტორობისთვის.. იგი მთელი ზაფხულის განმავლობაში ეწეოდა საკომპოზიტორო საქმიანობას. მან ამ დროს ორკესტრისგან დამოუკიდებლად დაწერა რამდენიმე მცირე ნაწარმოები. 1895 წელს,საკმაოდ დიდი წარმატებით შედგა ბერლინში მისი მეორე სიმფონიის პრემიერა.

მშობლების სიკვდილის შემდეგ მას ორი და დარჩა ოჯახიდან ცოცხალი. მისმა ძმამ, რომელმაც უბიძგა მალერს მუსიკოსობისკენ, თავი მიკლა. ამის გამო მალერს უწევდა დების შენახვაც, სანამ ისინი ცნობილ ძმებზე - ედუარდ და არნოლდ როუზებზე, დაქორწინდებოდნენ, 1898 და 1902 წლებში.

მალერი უფროდაუფრო ცნობილი ხდებოდა. 1897 წელს მან მუსიკალური ტურნე მოაწყო მოსკოვში, მიუნხენსა და ბუდაპეშტში. თუმცა მას ვენაში მუშაობა სურდა. მისი ებრაული წარმომავლობის გამო ეს საკმაოდ რთული იყო, ამიტომ იგი რომაელი კათოლიკედ მოინათლა. ამის შემდეგ იგი მალევე გახდა კაპელმეისტერი ვენაში.

ვენა 1897-1907 წ.წ.[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ვაგნერისა და მოცარტის კომპოზიციების დირიჟორობით მალერმა ვენაში დიდი პოპულარობა მალევე ჰპოვა. მისმა მეგობარმა გვიდო ადლერმა მალერის პირველ და მესამე სიმფონიებს პუბლიკაციაც მიუძღვნა. კომპოზიტორმა ჰანს რიჩერი აღადგინა დირიჟორის თანამდებობაზე ფილარმონიის კონცერტებზე. მალერი იზიდავდა უფრო და უფრო დიდ აუდიტორიებს, მაგრამ მას უთანხმოება მოუვიდა შემსრულებლებთან. მათ არ მოსწონდათ მისი უჩვეულო იდეები. ავადმყოფობის შემდეგ, რომელიც მან 1901 წელს გადაიტანა, იგი გადადგა თანამდებობიდან. მან შეიძინა სახლი მაიერნიგში (კარინტია) სადაც ზაფხული მუსიკის შექმნაში გაატარა. 1901 წელს მას შეუყვარდა ალმა შინდლერი, რომლის მამა ანტონ შინდლერი,, ცნობილი ლანდშაფტის მხატვარი იყო. ალმა დაახლოებით 20 წლით ახალგაზრდა იყო მალერზე. ის სწავლობდა კომპოზიტორობას, მაგრამ მალერმა მას მალევე დაანებებინა თავი ამ საქმისთვის, ასე რომ მას შეეძლო „კარგი ცოლი“ ყოფილიყო. ამან მათი ურთიერთობა საკმაოდ დაძაბა . 1910 წელს მალერი მიემგზავრება ფსიქოანალიტიკოს ზიგმუნდ ფროიდთან შესახვედრად. ფროიდი დაეხმარა მას არამხოლოდ მისი ქორწინების პრობლემის არსის გააზრებაში, არამედ მალერის შემოქმედებითი ბუნების უკეთ დანახვაში. მალერი ამ დროს ხვდება რომ ის ისეა შეყვარებული ალმაზე როგორც არასდროს აქამდე.

ჰოფოპერაში მალერმა უდირიჟორა მრავალ დიდებულ ოპერას, თუმცა მათ შორის ბევრი არ ყოფილა ახალი დაწერილი. მას უნდოდა ეხელმძღვანელა რიჩარდ შტრაუსის ახალი ოპერისთვის „სალომე“, მაგრამ ცენზორებმა ამის ნება არ დართეს. ამის მიუხედავად მალერის დირიჟორობის წლები ვენაში საკმაოდ მნიშვნელოვანი გამოდგა, რადგან მას მრავალი ახალი იდეა მოუვიდა. მისი ცოლის წყალობით ის ხვდებოდა მრავალ არტისტს, განსაკუთრებით ის დააახლოვდა Sezession-ის მოძრაობასთან. მათამ ერთ-ერთმა წევრმა, ალფრედ როლერმა, იზრუნა ტრისტანისა და იზოლდას ახალი დადგმის დიზაინზე.

იგი გახდა მალერის დადგმების მთავარი დიზაინერი. ბოლოს და ბოლოს მალერი მუშაობდა იმ ადამიანთან ვინც იზიარებდა მის ხედვებს. მათ ერთად მრავალი ოპერა დადგეს: Fideleo, Die Entführung aus dem Serail, Iphigénie en Aulide, დონ ჯოვანი ფიგაროს ქორწინება და ჯადოსნური ფლეიტა.

მალერი ბევრად უფრო თავდაჯერებულად გრძნობდა თავს ქორწინების გამო. ამან მეტად შემოქმედებითი გახადა. მისი მერვე სიმფონია საკმაოდ სწრაფად შეიქმნა. ის საჭიროებდა უზარმაზარ ორკესტრსა და გუნდს, ამიტომაც ეს ნაწარმოები ხშირად მოიხსენიება როგორც „ათასების სიმფონია“. მალერის აზრით ეს მისი საუკეთესი ნაშრომი იყო.

კომპოზიტორი არასდროს გამხდარა მასწავლებელი, თუმცა მან მრავალი ახალგაზრდა კომპოზიტორი შთააგონა. როგორებიც არიან: არნოლდ შოენბერგი, ალბან ბერგი, ანტონ ვებერნი და ალექსანდერ ზემლინსკი. მისი მუსიკა რამდენჯერმე გააკრიტიკეს ვენაში. მიზეზი, მისი ებრაული წარმოშობა იყო, რამაც საკმაოდ გაურთულა საქმე. 1907 წელს მისი უფროსი ქალიშვილი მარია წითელას დაავადებით გარდაიცვალა. ამ საშინელმა ამბავმა გულის პრობლემები გამოიწვია. ექიმმა მალერს ურჩია სეირნობა, ველოსიპედის ტარება და ცურვა. მიუხედავად მალერის მძიმე საზღაურისა, რომელიც მას მოუწია გადაეხადა ვენის კულტურულ ცხოვრებაში მოღვაწეობისთვის, მან გადაწყვიტა რომ მისი წასვლის დრო იყო. უკანასკნელი რამ, რასაც მან ვენაში უდირიჟორა იყო მისივე მეორე სიმფონია.

უკანასკნელი წლები: ნიუ-იორკი და ევროპა.[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

მალერი დირიჟორად მიიწვიეს აშშ-ში, ნიუ-იორკის მეტროპოლიტენ ოპერაში. აქაური სიტუაცია ევროპისგან მკვეთრად განსხვავდებოდა. მალერი ამ სიტუაციის შეცვლას არც შეეცადა. ის დათანხმდა დაენაწევრებინათ ვაგნერის ოპერები. შემდეგ ის მოიწვიეს დირიჟორად ნიუ-იორკის ფილარმონიაში ამიტომ მან დატოვა მეტროპოლიტენი. ბოლო დროს ის დირიჟორობდა, როგორც მოწვეული სტუმარი.

1909 წელს მან დაასრულა თავისი მეცხრე სიმფონია. ის ევროპაში საკმაოდ დაკავებული იყო დირიჟორობით. 1911 წელს მან უდირიჟორა თავის მეორმოცე სიმფონიას ნიუ-იორკში. შემდეგ როდესაც ცუდად გახდა, გადაწყვიტა ვენაში დაბრუნებულიყო. ის 12 მაისს ვენაში დაბრუნდა და რამდენიმე კვირის შემდეგ გარდაიცვალა, 50 წლის ასაკში.

მუსიკა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

მალერი იყო ერთ-ერთი ბოლო კომპოზიტორი რომლის მუსიკაც აგრძელებდა დიდებულ გერმანულ და ავსტრიულ მუსიკალურ ტრადიციებს. მიუხედავად იმისა რომ, რამდენიმე გერმანელ კომპოზიტორს უკვე დაწერილი ჰქონდა დიდებული სიმფონიები (მაგ: ბეთჰოვენს) მალერმა აღმოაჩინა რაღაც ახალი, რითაც მუსიკაში თავისი სიტყვა თქვა. მის სიმფონიებს ხშირად საკმაოდ ხანგრძლივი მელოდია აქვს, ის მოიცავს ფოლკლორსაც და ახალ, ორკესტრის მიერ შექმნილ ჟღერადობებსაც. მალერი მისი ცხოვრების უმეტესი ნაწილი თეატრში მუშაობდა, რამაც ასახვა მის მუსიკალურ ენაზეც ჰპოვა. ამის კარგი მაგალითია მისი მეოთხე სიმფონია. ნაწარმოები იწყება ბედნიერ ნოტაზე, G მაჟორზე, როდესაც მუსიკა აღწერს ადრინდელ ცხოვრებას, მაგრამ მთავრდება E მაჟორით, სადაც სოპრანო ზეციური სიამოვნებების შესახებ მღერის.

მალერი საკმაოდ დაინტერესებული იყო გერმანული ხალხური სიმღერებით და მან შექმნა მრავალი საორკესტრო სიმღერა. მან გამოიყენა ლექსები კრებულიდან სახელად: Des Knaben Wunderhorn. ეს სიმღერები იყო წარმოშობით შუა საუკუნეებიდან, მაგრამ მალერმა შემოგვთავაზა მისი ახლებური ინტერპრეტაციები. ამ სიმღერების ენა იგრძნობა მის შემდგომ სიმფონიებშიც. მან 9 სიმფონია დაწერა და დაიწყო მეათეზე მუშაობა, თუმცა დასრულება ვეღარ მოასწრო.

მალერი იყო დიდებული ორკესტრატორი. რამდენიმე მის ბოლო ნამუშევარს საკმაოდ დიდი ორკესტრი სჭირდება. ის ხშირად იყენებდა უჩვეულო ეფექტებს. მის პირველ სიმფონიაში უჩვეულოდ ხმამაღლა ჟღერს ორმაგი ბასის სოლო-პარტია რომელსაც აკომპანირებას დაფდაფი უწევს.

მისი საორკესტრო სიმღერების კრებული (დედამიწის სიმღერა) წააგავს სიმფონიას, თუმცა თვითონ ასე არ უწოდებდა. ამის მიზეზი ცრურწმენა იყო, რომლის მიხედვითაც დიდი კომპოზიტორები (როგორც ბეთჰოვენი) 9 სიმფონიის დაწერის შემდეგ კვდებიან.

დირიჟორის მოღვაწეობა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

როგორც დირიჟორი, მალერი უდიდესი შთაგონება გახდა ევროპულ მუსიკალურ ცხოვრებაში. ის ხშირად დირიჟორობდა საკუთარ ნაწარმოებებს. როდესაც ის დირიჟორობდა სხვის ნაწარმოებებს, ამას მაინც საკუთარი ხერხებით აკეთებდა. მან რამდენიმე ცვლილება შეიტანა ბეთჰოვენის ორკესტრირებისას. ის არ განეკუთვნებოდა იმ დირიჟორებს, ვინც ცდილობდა დაედგა მუსიკა იმგვარად რომ მაქსიმალურად ახლოს ყოფილიყო მისი კომპოზიტორის ჩანაფიქრთან. ის მაქსიმალურად ცდილობდა მუსიკის ჟღერადობა მაქსიმალურად სუფთა ყოფილიყო.

ლიტერატურა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  • The New Grove Dictionary of Music & Musicians, ed. Stanley Sadie, 1980;

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]