ატონალური მუსიკა

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება

ატონალური მუსიკა (ბერძნ. a — უარყოფითი ნაწილი; სიტყვასიტყვით — არატონალური მუსიკა. აგრეთვე ცნობილი როგორც ატონალურობა, ატონალიზმი, იშვიათად ატონურობა), ბგერათა ტონალურ ორგანიზაციას მოკლებული მუსიკა. აღმოცენდა 1900-იან წლებში ვენის ახალი სკოლის კომპოზიტორთა შემოქმედებაში (არნოლდ შენბერგი, ალბან ბერგი, ანტონ ვებერნი).

ატონალურ მუსიკაში ყველა ბგერა თანაბარუფლებიანია - განსხვავებით ტონალობისგან, სადაც ყველა საფეხური ემორჩილება ტონიკას. ხდება დისონანსური ჟღერადობების დამოუკიდებელ და თვითკმარ ერთეულებად წარმოდგენა. ტრადიციული ელემენტების - ტონალობისა და მისთვის დამახასიათებელი ფუნქციონალობის არქონა ხშირ შემთხვევაში ართულებს ასეთი მუსიკის აღქმას. ერთეულების იერარქიის არქონის გამო რთულდება სტრუქტურული ორგანიზაციაც: არ არსებობობს პირველადი და დამხმარე ერთეულები, რაც კონსტრუქციის აწყობაში ხელისშემშლელი ფაქტორია. ამიტომ, კომპოზიტორები ამ სისტემით უმეტესად წერენ პატარა ფორმის პიესებს ან პოეტურ ტექსტზე დაყრდნობილ ციკლებს. ატონალური მუსიკის ნიმუშებია: (შენბერგის სამი საფორტეპიანო პიესა, კამერული სიმფონია #1, სასიმღერო ციკლი „მთვარის პიერო“, 1912; ბერგის ოპერა „ვოცეკი“, 1921 და სხვა).


1922 წელს შენბერგმა შეიმუშავა „კომპოზიციის 12-ტონიანი“ კონსტრუქციული სისტემა, რომლითაც განიზრახა მკაცრი წესრიგი შეეტანა ატონალურ მუსიკის "ანარქიაში" (შემდგომში ამ მეთოდს დოდეკაფონია ეწოდა). ატონალურ მუსიკა საფუძვლად უდევს ავანგარდიზმის არსენალში შემავალ კომპოზიციის მრავალ სისტემას. მისი ესთეტიკური პრინციპები მჭიდროდ უკავშირდება ექსპრესიონიზმს. ატონალურ მუსიკის მეთოდებს, ელემენტებსა და ხერხებს ზოგჯერ იყენებენ სხვადასხვა მიმართულების კომპოზიტორები (ჩ. აივზი, ბენჯამინ ბრიტენი, ბელა ბარტოკი, არტურ ონეგერი და სხვა).

ლიტერატურა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  • ქსე, ტ. 1, გვ. 682, თბ., 1975