ალექსანდრე ზავაროვი

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
ნავიგაციაზე გადასვლა ძიებაზე გადასვლა
ალექსანდრე ზავაროვი
Aleksandr Zavarov (born 26 April 1961) — Soviet Union NFT Midfielder (1985–1990).jpg
პირადი მონაცემები
სრული
სახელი
ალექსანდრე ანატოლის ძე ზავაროვი
დაბადების
თარიღი
26 აპრილი, 1961 (1961-04-26) (60 წლის)
დაბადების
ადგილი
ლუგანსკი,
უკრაინის სსრ,
სსრ კავშირი
სიმაღლე 170 სმ.
სათამაშო
პოზიცია
ნახევარმცველი
საკლუბო ინფორმაცია
მიმდინარე
კლუბი
დინამო კიევი
(კლუბის სკაუტი)
ახალგაზრდული კარიერა
1968–1977 ზარია ლუგანსკი
პროფესიონალური კარიერა*
წლები გუნდი მატჩი (გოლი)
1977–1979 ზარია ლუგანსკი 23 (7)
1980–1982 სკა დ/როსტოვი 64 (13)
1982–1983 ზარია ლუგანსკი 30 (10)
1983–1988 დინამო კიევი 136 (36)
1988–1990 იუვენტუსი 60 (7)
1990–1995 ნანსი 133 (23)
1995–1998 სენ-დიზიე ? (17)
ეროვნული ნაკრები
1985–1990 საბჭოთა კავშირი 41 (6)
სამწვრთნელო კარიერა
1995–2003 სენ-დიზიე (თ.)
2003–2004 ვილი
2004 ჟენისი
2005 მეტალისტი ხარკოვი [1]
2005 მოსკოვი (დუბლები)
2006–2010 არსენალი კიევი
2012 უკრაინა (თანაშემწე)
2013–2016 უკრაინა (ასისტენტი)
2018– დინამო კიევი (სკაუტი)
* პროფესიონალურ კლუბებში გამოსვლა და გოლები მხოლოდ ეროვნული ლიგებისთვის იანგარიშება

ალექსანდრე ზავაროვი (უკრ. Олександр Анатолійович Заваров, რუს. Алекса́ндр Анато́льевич Зава́ров; დ. 26 აპრილი, 1961, ლუგანსკი, უკრაინის სსრ) — უკრაინელი და საბჭოთა ფეხბურთელი და ფეხბურთის მწვრთნელი.[2] საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1986). თამაშობდა ნახევარმცველის პოზიციაზე. იცავდა ლუგანსკის „ზარიას“, დონის როსტოვის „სკა“-ს, კიევის „დინამოს“, „იუვენტუსის“, „ნანსის“, „სენ-დიზიეს“ და საბჭოთა კავშირის ეროვნული ნაკრების ღირსებას. საბჭოთა კავშირის თასის მფლობელი (1981) დონის როსტოვის „სკა“-ს შემადგენლობაში. საბჭოთა კავშირის ორგზის (1985, 1986) ჩემპიონი, საბჭოთა კავშირის თასის ორგზის (1985, 1987), საბჭოთა კავშირის სუპერთასის ორგზის (1986, 1987), ევროპის თასების მფლობელთა თასის (1986) მფლობელი და უეფა-ს სუპერთასის ფინალისტი კიევის „დინამოს“ შემადგენლობაში. იტალიის თასისა და უეფა-ს თასის მფლობელი „იუვენტუსის“ შემადგენლობაში. ევროპის 1988 წლის ვიცე-ჩემპიონი, 1986 წლის მექსიკის და 1990 წლის იტალიის მსოფლიო ჩემპიონატების მონაწილე საბჭოთა კავშირის ეროვნული ნაკრების შემადგენლობაში.[3][4][5]

1986 წელს დაასახელეს საბჭოთა კავშირის წლის საუკეთესო ფეხბურთელად. ოთხჯერ იყო დასახელებული საბჭოთა კავშირის წლის 33 საუკეთესო ფეხბურთელის სიაში და ოთხჯერვე პირველ ნომრად.[6][7]

საკლუბო კარიერა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

„ზარია“ და „სკა“[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ვოროშილოვგრადის ოლიმპიური რეზერვების ბავშვთა და მოზარდთა სპეციალიზირებული სკოლა „ზარიას“[8] აღზრდილი. პირველი მწვრთნელი — ბორის ვასილის ძე ფომიჩიოვი.[9] თანატოლთა შორის ადრეული ასაკიდანვე გამოირჩეოდა, როგორც მოედანზე იმპროვიზაციის უნარით, ასევე, — ფილიგრანული და არასტანდარტული ტექნიკური ილეთებით.[10] სკოლის[11] საფეხბურთო გუნდის შემადგენლობაში უკრაინაში გამართულ „ტყავის ბურთის“[12] ნორჩ ფეხბურთელთა ტურნირზე ორჯერ შეძლო ფინალში გასვლა და ვერცხლის მედლების მოპოვება.

1977 წელს ზავაროვი „ზარიას“ მაშინდელმა მწვრთნელმა იოჟეფ საბომ შეამჩნია და კლუბის დუბლშემადგენლობაში მიიწვია. რაც შეეხება გუნდის ძირითად შემადგენლობას, მის რიგებში პირველად 1979 წლის 27 აპრილს, საკავშირო ჩემპიონატის მე-6 ტურის კალენდარულ მატჩში, თბილისის „დინამოს“ წინააღმდეგ გამოდის მინდორზე. შეხვედრას „დინამოს“ სტადიონი მასპინძლობს და მას 50 ათასი ფეხბურთის გულშემატკივარი ესწრება. სტუმრები თამაშს ასეთი შემადგენლობით იწყებენ: კნიაზევი, ნაიდენკო, მალიგინი, იგნატენკო, სოროკალეტი, შევლიუკი, გამულა, პოლუკაროვი, კოლესნიკოვი, ოლენევი, ბიკოვი. ზავაროვი მატჩის მეორე ტაიმში, იგორ გამულას ნაცვლად ერთვება თამაშში.[13] დაპირისპირება მასპინძელთა გამარჯვებით, ანგარიშით 3–0 მთავრდება.[14][15]

სადებიუტო სეზონში თავდამსხმელის პოზიციაზე მოთამაშე 18 წლის ზავაროვმა 7 გოლი გაიტანა. იმავე წელს იგი სსრ კავშირის იუნიორთა ნაკრებში მიიწვიეს, რომელმაც იაპონიაში გამართულ მსოფლიო ჩემპიონატზე იუნიორთა შორის ვერცხლის მედლები მოიპოვა. ფინალური შეხვედრა მათ არგენტინელ თანატოლებთან დათმეს, რომელთა რიგებში სხვა ფეხბურთელებთან ერთად თამაშობდნენ რამონ დიასი, ხუან ბარბასი და დიეგო მარადონა.

მომდევნო ორი წელი სამხედრო სავალდებულო სამსახურის გავლის პერიოდში ზავაროვი დონის როსტოვის „სკა“-ს რიგებშია. კლუბი მან ორი მიზეზის — ლუგანსკთან სიახლოვისა და „სკა“-ს შემადგენლობაში ექს-ლუგანსკელების — ძმები კუზნეცოვების, სერგეი ანდრეევის და ვალერი ზუევის ყოფნის გამო აირჩია. კლუბის ბომბარდირთან, სერგეი ანდრეევთან ერთად წყვილში თამაშის წყალობით ზავაროვი საკავშირო ჩემპიონატის ერთ-ერთ საუკეთესო თავდამსხმელად იქცა.[16]

კლუბთან ერთად ზავაროვმა საბჭოთა კავშირის თასი მოიპოვა. თასის ფინალში დონის როსტოვის „სკა“-მ მოსკოვის „სპარტაკი“ ანგარიშით 1–0 დაამარცხა. მატჩის ძირითადი დროის დამთავრებამდე ხუთი წუთით ადრე გადამწყვეტი გოლი მოსკოველთა კარში ზავაროვის გადაცემის შემდეგ როსტოველთა მაშინდელმა საუკეთესო ბომბარდირმა სერგეი ანდრეევმა გაიტანა. ეს გამარჯვება დღემდე საუკეთესო მიღწევად რჩება კლუბის ისტორიაში.[17][18]

ამასთან, „სკა“-ს მწვრთნელების აღიარებით, ზავაროვი დისციპლინით არ გამოირჩეოდა — თავს ხშირად აძლევდა თავნებობისა და სპორტული რეჟიმის დარღვევის უფლებას (გამულასთან ერთად), რის გამოც არაერთხელ დასჯილა, მათ შორის, ათი დღე-ღამით ჰაუპტვახტში ჩასმით.[19][20][21][22]

„სკა“-ს ერთ-ერთმა მწვრთნელმა, კერძოდ გერმან ზონინმა, დაინახა რა, რომ თავდამსხმელის პოზიციაზე ზავაროვი ისეთი კარგი ვერ არის, ურჩია მას ნახევარდაცვაში დაეხია და თამაში მინდვრის შუაგულიდან წარემართა.[18] 1980 წლიდან მან უკანდახეული თავდამსხმელისა და შემტევი ნახევარმცველის პოზიციაზე გადაინაცვლა, საიდანაც ხშირად ამარაგებდა კარგი გადაცემებით გუნდის ძირითად ფორვარდებს — ანდრეევსა და ვორობიოვს. თავად ზავაროვის აღიარებით, სათამაშო პოზიციის შეცვლამ მას თამაში გაუადვილა: „თამაში მართლაც გამიადვილდა: გამოვიქცეოდი უკან, მივიღებდი ბურთს, ყოველთვის თამაშში ვიყავი ჩართული — პარტნიორებისგან პასის მიღებას კი აღარ ველოდებოდი, პირიქით, მათ აქეთ ვამარაგებდი გადაცემებით“.[23]

მომდევნო წელი შემტევმა ნახევარმცველმა ისევ „ზარიაში“ — პირველ ლიგაში გაატარა. იმ სეზონში მან 30 შეხვედრაში 10 ბურთი გაიტანა. თუმცა კარიერული ზრდისა და საფეხბურთო ოსტატობის ამაღლების თვალსაზრისით „ზარიაში“ მას პერსპექტივა აღარ ჰქონდა, ამიტომ ვიქტორ კუზნეცოვი კიევში მიხეილ ფომენკოს ტელეფონით დაუკავშირდა და ზავაროვის თავისთან წაყვანა შესთავაზა. მეორე დღესვე მას ჩამოაკითხეს და „დინამოში“ წაიყვანეს.[19][24]

„დინამო“ კიევი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

1983 წელს ზავაროვი კიევის „დინამოში“ გადავიდა. თავდაპირველად გუნდში მისი საქმეები ცუდად მიდიოდა — შემადგენლობაში იშვიათად აყენებდნენ.[22] 1984 წელს ზავაროვი „სპარტაკში“ გადასვლის შესაძლებლობასაც განიხილავდა: ამის თაობაზე ტელეფონით რამდენიმეჯერ მოსკოველთა მაშინდელ მთავარ მწვრთნელ ბესკოვსაც ელაპარაკა.[25] თუმცა, ამის მიუხედავად, ლობანოვსკიმ მაინც შეძლო მისი გადარწმუნება, — მისცა გარანტიები, რომ გუნდის ძირითად შემადგენლობაში ათამაშებდა და სათადარიგოთა სკამზე ჯდომა აღარ მოუწევდა.[26][27]

1985 წლიდან ზავაროვი — „დინამოს“ ძირითადი შემადგენლობის ფეხბურთელებს შორისაა. გუნდში იგი თავდასხმისა და შუა ხაზის მოთამაშეთა დამაკავშირებელი მოთამაშის პოზიციაზე მოქმედებდა. მისი პარტნიორები ნახევარდაცვაში — საკავშირო ფეხბურთის ერთ-ერთი საუკეთესო წარმომადგენლები — ვასილი რაცი, ივან იარემჩუკი და პაველ იაკოვენკო იყვნენ. ზავაროვი ვირტუოზული ტექნიკისა და სტაბილური შედეგიანობის წყალობით, თითქმის მაშინვე გახდა არათუ ძირითადი შემადგენლობის, არამედ გუნდის ერთ-ერთი წამყვანი მოთამაშე. თავისი ზუსტი გადაცემებით იგი უხვად ამარაგებდა გუნდის თავდასხმის ხაზს — ოლეგ ბლოხინს, ვადიმ ევტუშენკოსა და იგორ ბელანოვს.[28]

ზავაროვი კიეველთა მაისურით. 1986

1985 წელს კიევის „დინამოს“ რიგებში ზავაროვმა პირველად მოიპოვა საბჭოთა კავშირის ჩემპიონის ტიტული. იმ პერიოდის „დინამო“ ლობანოვსკის ხელმძღვანელობით საბჭოთა კავშირის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების ძირითად ბირთვს წარმოადგენდა. ამიტომ, უკვე 1985 წლის 7 აგვისტოს, მოსკოვის ლენინის სახელობის ცენტრალურ სტადიონზე, რუმინეთის ეროვნულ ნაკრებთან გამართულ საერთაშორისო ამხანაგურ შეხვედრაში ზავაროვი პირველად გამოვიდა მოედანზე ქვეყნის ძირითადი ნაკრების შემადგენლობაში. ზავაროვი მატჩის 56-ე წუთზე გენადი ლიტოვჩენკოს ნაცვლად ჩაერთო თამაშში. შეხვედრა ოლეგ პროტასოვისა და ფიოდორ ჩერენკოვის გოლების წყალობით მასპინძელთა გამარჯვებით, ანგარიშით 2–0 დამთავრდა.[29]

1986 წლის პირველი თვეების განმავლობაში „დინამოს“ უმთავრესი ძალისხმევა ევროპის თასების მფლობელთა თასისთვის საბრძოლველად იყო თავმოყრილი, სადაც მეოთხედფინალში ჯერ ვენის „რაპიდი“ (4–1 და 5–1) გამოთიშა ასპარეზობიდან, ხოლო შემდეგ ნახევარფინალში პრაღის „დუკლას“ სძლია (3–0 და 1–1). 1986 წლის 2 მაისს, თასის გათამაშების ფინალში „დინამომ“ მადრიდის „ატლეტიკო“ ანგარიშით 3–0 დაამარცხა და კლუბის ისტორიაში მეორედ დაეუფლა საპატიო ჯილდოს. შეხვედრაში ანგარიში მას შემდეგ გაიხსნა, რაც მატჩის მე-5 წუთზე მადრიდელთა მეკარის ფილოლის მიერ ბელანოვის დარტყმის მოგერიების შემდეგ, ზავაროვმა ბურთი მეტოქის კარში თავით გადაგზავნა.

1986 წლის მექსიკის მსოფლიო ჩემპიონატზე ზავაროვი იმ ფეხბურთელთა შორის იყო, რომელთაც ქვეყნის ეროვნული ნაკრების ძირითად შემადგენლობაში ადგილი გარანტირებული ჰქონდათ. მან ნაკრების მიერ გამართულ ოთხივე მატჩში მიიღო მონაწილეობა და ერთი ბურთი გაიტანა. აღსანიშნავია მისი წვლილი 1986 წლის 11 ოქტომბერს პარიზში, „პარკ დე პრენსზე“ საფრანგეთის ეროვნულ ნაკრებთან ევროპის ჩემპიონატის შესარჩევი ტურნირის ფარგლებში გამართულ პრინციპულ შეხვედრაში, როდესაც მისი შესანიშნავი გადაცემების შემდეგ ბელანოვმა და რაცმა მეტოქეს ორი უპასუხო გოლი გაუტანეს.[30]

1986 წლის გამოკითხვის შედეგად France Football-ის მიერ ევროპის წლის საუკეთესო ფეხბურთელისთვის დაწესებული საფეხბურთო ჯილდო ოქროს ბურთი მისმა თანაკლუბელმა იგორ ბელანოვმა მოიპოვა, ხოლო მან და „ლივერპულის“ უელსელმა თავდამსხმელმა იან რაშმა იმავე გამოკითხვის შედეგად — მეშვიდე-მერვე ადგილები გაინაწილეს. საყურადღებოა, რომ France Football-ის სარეიტინგო სიაში იგი ზედიზედ მომდევნო სამი წლის განმავლობაში შედიოდა. რაც შეეხება საბჭოთა ჟურნალისტებსა და სპეციალისტებს შორის გამართულ გამოკითხვის შედეგებს — 1986 წლის საბჭოთა კავშირის წლის საუკეთესო ფეხბურთელად მათ სწორედ ალექსანდრე ზავაროვი დაასახელეს.

1980-იანებში ზავაროვმა ორი შეხვედრა ჩაატარა მსოფლიო ნაკრების შემადგენლობაში — პლატინის გამოსათხოვარ მატჩში საფრანგეთის ნაკრებისა და ინგლისის საფეხბურთო ლიგის ასი წლისთავისადმი მიძღვნილ საიუბილეო შეხვედრაში — ინგლისის ნაკრების წინააღმდეგ.[31]

„იუვენტუსი“[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სსრ კავშირის ეროვნული ნაკრების 1988 წლის ევროპის ჩემპიონატზე გამოსვლის შემდეგ საბჭოთა ფეხბურთელებზე მოთხოვნა მნიშვნელოვნად გაიზარდა. მას შემდეგ, რაც გარდაქმნა ფეხბურთსაც შეეხო და მოთამაშეებს საზღვარგარეთის საფეხბურთო კლუბებში გადასვლის უფლება მიეცათ, ზავაროვი ერთ-ერთი პირველთაგანი იყო საბჭოთა ფეხბურთელებს შორის, ვინც საფეხბურთო კარიერა უცხოეთში განაგრძეს.[32]

განიხილებოდა ორი ვარიანტი — „ბარსელონა“ და „იუვენტუსი“. იქიდან გამომდინარე, რომ უფრო მეტი სატრანსფერო თანხა იტალიელებმა შესთავაზეს, ზავაროვის გადასვლაც იტალიურ კლუბში გადაწყდა.[32] აღნიშნული გადაწყვეტილება კომპანია „სოვინტერსპორტის“[33] მიერ იქნა მიღებული, 1980–1990-იან წლებში სწორედ ეს კომპანია იყო დაკავებული საბჭოთა სპორტსმენების საქმეებით.[26] „დინამოს“ ნახევარმცველში „იუვენტუსმა“ 5 მლნ. დოლარი გადაიხადა: ამ თანხიდან 2 მლნ. „დინამოს“ ანგარიშზე ჩაირიცხა, 2 მლნ. — სპორტის სახელმწიფო კომიტეტმა,[34] ხოლო 1 მლნ. სახელმწიფომ წაიღო. კონტრაქტის მიხედვით ზავაროვის ჰონორარის დიდი ნაწილი „სოვინტერსპორტს“ ერიცხებოდა, ხოლო თავად ზავაროვს ხელფასის სახით თვეში 1200 (ათას ორასი) დოლარს უხდიდნენ. ასე გრძელდებოდა სამი თვე, რის შემდეგაც კლუბი ფეხბურთელს კონტრაქტის პირობების გადახედვაში დაეხმარა.[26] ფინანსური მხარდაჭერის გარდა „იუვენტუსმა“, კიეველებს სხვადასხვა წლის გამოშვების სამი „ფიატი“ აჩუქა და „დინამოს“ სამწვრთნელო-სავარჯიშო ბაზის განახლებაც საკუთარი სახსრებით იკისრა.

ზავაროვი „იუვენტუსის“ მაისურით. 1989

„იუვენტუსის“ მაისურით[35][36] პირველად მოედანზე „ასკოლის“ წინააღმდეგ გამართულ სათასო შეხვედრაში, 1988 წლის 14 სექტემბერს გამოვიდა. თუმცა, შეხვედრა სრულად არ ჩაუტარებია, გუნდის მაშინდელმა მთავარმა მწვრთნელმა დინო ძოფმა იგი მატჩის მსვლელობისას შეცვალა. ზავაროვს იტალიურ კლუბში იმ პერიოდში მოუწია მისვლა, როდესაც გუნდი რამდენიმე წამყვანმა ფეხბურთელმა დატოვა: მათ შორის მცველებმა გაეტანო შირეამ და ანტონიო კაბრინიმ, დანიელმა ნახევარმცველმა მიკაელ ლაუდრუპმა. როდესაც გუნდის ლეგენდარულმა ფრანგმა ფლეიმეიქერმა მიშელ პლატინიმ კარიერა დაასრულა, კლუბის გულშემატკივრები ახალწვეულ ნახევარმცველებს და მათ შორის ზავაროვსაც პლატინის შესაძლო შემცვლელად მოიაზრებდნენ. (მათ შორის პლატინიმ „იუვენტუსის“ მწვრთნელებს თავად მისცა რეკომენდაცია, რომ მის სანაცვლოდ ფლეიმეიქერის პოზიციაზე სწორედ ზავაროვი მოესინჯათ)[37]

თუმცა, გუნდის მთავარმა მწვრთნელმა დინო ძოფმა ზავაროვი ნახევარდაცვის მარცხენა ფლანგზე დააყენა, საიდანაც მას ბურთებით თავდამსხმელები უნდა მოემარაგებინა — თავიდან ალესანდრო ალტობელი, შემდეგ კი სალვატორე სკილაჩი.[38]

1989 წლის ზაფხულში ზავაროვს კლუბი უნდა დაეტოვებინა, მაგრამ რამდენადაც „იუვენტუსს“ „ფიორენტინაში“ მოთამაშე ბრაზილიელი დუნგას ყიდვა არ გამოუვიდა, იგი გუნდში დატოვეს. კლუბში მეორე სეზონი მან თანამემამულე სერგეი ალეინიკოვთან ერთად დაიწყო.

1980-იანების ბოლოს და 1990-იანების დასაწყისში სერია А-ში — „მილანი“, „ინტერი“, „სამპდორია“ და „ნაპოლი“ დომინირებდნენ. „იუვენტუსმა“ წარმატებას უეფა-ს თასის 1990 წლის გათამაშებაში მიაღწია, როდესაც ორმატჩიანი ფინალის ჯამში „ფიორენტინას“ აჯობა. ზავაროვს ფინალურ შეხვედრებში მონაწილეობა არ მიუღია.

„იუვენტუსში“ ზავაროვთან ერთად მოთამაშე სერგეი ალეინიკოვის აზრით, ზავაროვის იტალიურ კლუბში გახსნას ხელი შეუშალა, ასევე, ფსიქოლოგიურმა მიზეზებმაც:

ვიკიციტატა
„...ზავაროვს თავისი ხასიათიდან გამომდინარე მაინცდამაინც დიდად ურთიერთობა არ უყვარდა, მათ შორის არც ჟურნალისტებთან. ივარჯიშებდა და ვარჯიშის შემდეგ პირდაპირ სახლში მიდიოდა. იტალიაში საქმისადმი ამგვარი მიდგომით პრობლემები, სამწუხაროდ, გარდაუვალი იყო. კიდევ ერთ მიზეზს, ჩემი ვარაუდით შემდეგი რამ წარმოადგენდა — ადამიანი, რომელიც წლების განმავლობაში მიჩვეულია დღეში ორჯერადი ვარჯიშის რეჟიმში მუშაობას, ყოველთვის გუნდში ყოფნას და თითქმის არასდროს სახლში. აქ, როდესაც ვარჯიში დღეში მხოლოდ ერთხელ ტარდება და არავითარი შეკრებები არ არის, გაჩნდა საკმაოდ ბევრი თავისუფალი დრო.[39] ოჯახისთვის, ალბათ, ეს კარგი იყო, მაგრამ თვითონ ზავაროვისთვის, არ გამოვრიცხავ, რომ ახალ რეჟიმზე გადართვა რთული აღმოჩნდა.“

გარდა ამისა, ზავაროვს საკმაოდ ხშირად მოსდიოდა გარკვეული უთანხმოებები, როგორც გუნდის ხელმძღვანელობასთან, ასევე, უშუალოდ კლუბის მეპატრონე ჯანი ანიელისთან. გუნდის ხელმძღვანელობა არ იყო კმაყოფილი იმითაც, რომ ზავაროვს იმდენი გოლები ვერ გაჰქონდა, რამდენიც თავის დროზე პლატინის და მისი მისამართით გამოთქმული ამ უკმაყოფილების საპასუხოდ არადიპლომატიურ გამონათქვამებს მათ მიმართ არც ზავაროვი იშურებდა.[40][32]

1990 წლის დასაწყისში ძოფმა შეწყვიტა ნახევარდაცვის მარცხენა ფლანგზე მისი გამოყენება, რის გამოც ზავაროვი კიდევ უფრო დაიკარგა მოედანზე. მომდევნო სეზონისთვის „იუვენტუსი“ ფეხბურთელის გუნდში დატოვების შესაძლებლობას აღარ განიხილავდა. კლუბიდან ძოფის წასვლის შემდეგ გუნდი ახალმა მთავარმა მწვრთნელმა ჯუზეპე მანფრედიმ ჩაიბარა, რომლის განკარგულებაში ახალგაზრდა ვარსკვლავები რობერტო ბაჯო და გერმანელი თომას ჰესლერი აღმოჩნდნენ. მალევე მან კატეგორიულად განაცხადა: „რუსი ფეხბურთელები მე არ მჭირდება“, — იგულისხმებოდა უკრაინელი ზავაროვი და ბელარუსი ალეინიკოვი.[41]

იყო ჩვენს ფეხბურთში ზავაროვი, თავისებურად ნიჭიერი მოთამაშე. ლობანოვსკიმ მას დროულად მოჰკიდა ხელი და აიძულა ისე ემუშავა, როგორც საჭიროა, და ზავაროვიც ორი-სამი სეზონი აჩვენებდა, თუ რა შეეძლო მოედანზე. მაგრამ გადავიდა „იუვენტუსში“, იქ კი მიღებული არაა მოთამაშეებს „ჯოხიანი კაცები“ მიუჩინო — და დაყვინა ზავაროვმა. დაიკარგა. — ვალენტინ ივანოვი[42]

„ნანსი“ და „სენ-დიზიე“[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

მიშელ პლატინის რჩევით, რომელიც ზავაროვმა ტურინში გაიცნო, მან საფეხბურთო კარიერის დასრულება ფრანგულ საფეხბურთო კლუბ „ნანსიში“ გადაწყვიტა, კლუბში, სადაც თავის დროზე დაიწყო თავისი საფეხბურთო გზა ფრანგმა ფეხბურთელმა. პლატინი თავისი პირადი თვითმფრინავით ჩაფრინდა ტურინში და ზავაროვი საფრანგეთში წაიყვანა. გუნდში იგი წამყვანი ფეხბურთელი და ახალგაზრდა თანაგუნდელთათვის მისაბაძი პარტნიორი იყო. ზავაროვს ესმოდა, რომ ტოპ-კლუბებიდან მიწვევები აღარ ექნებოდა და გადაწყვიტა საფეხბურთო კარიერა საფრანგეთშივე დაესრულებინა. ამიტომ, კლუბის უმაღლესი ლიგიდან გავარდნის მერეც, არსად არ წასულა.

„ნანსის“ პრეზიდენტის ჟაკ პარანტენის რწმუნებით, ზავაროვს გუნდში მეტსახელი «blette» მიეწება, რამდენადაც ზავაროვი ხშირად წარმოთქვამდა ამ სიტყვას, როდესაც რომელიმე პარტნიორი (ან თავად ის) მოედანზე თამაშის დროს შეცდომას დაუშვებდა.[43]

„ნანსიში“ 5 სეზონის განმავლობაში საფრანგეთის უმაღლეს და მეორე დივიზიონებში თამაშის შემდეგ, ზავაროვი ნანსიდან ასიოდე კილომეტრში მდებარე ქალაქ სენ-დიზიეს ამავე სახელწოდების მქონე ნახევრადსამოყვარულო გუნდ „სენ-დიზიეში“ მოთამაშე მწვრთნელად გადავიდა, რამდენადაც ამ დროისთვის მას მწვრთნელთა სკოლა უკვე დამთავრებული ჰქონდა. პირველ სეზონში (1995–96) გადაწყვიტა ფული ბიზნესში ჩაედო და ბარი გახსნა. თუმცა, 1996 წლის გაზაფხულისთვის მიხვდა, რომ ბიზნესიც, ფეხბურთის მსგავსად, მთელ დროსა და ენერგიას მოითხოვს, ამიტომ საბოლოოდ, ბარის დახურვა მოუწია. „სენ-დიზიეში“ მოედანზე უკიდურესი აუცილებლობის დროს გამოდიოდა და უმთავრესად „ლიბეროს“ პოზიციაზე მოქმედებდა.[44]

ევროთასებზე[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

1. „სკა“ დონის როსტოვი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ალექსანდრე ზავაროვის დონის როსტოვის „სკა“-ს შემადგენლობაში გამართული მატჩების სტატისტიკური მონაცემები.

მოგება
ფრე
წაგება
სეზონი შეჯიბრება რაუნდი მეტოქე გუნდი შინ სტ. წყარო
1981–82
ევროპის თასების თასი
1/16
თურქეთის დროშა „ანკარაგუჯუ“ 3–0 2–0 [45][46]
1/8
გერმანიის დროშა „აინტრახტი“ ფრანკფურტი 1–0 [47]

2. „დინამო“ კიევი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ალექსანდრე ზავაროვის კიევის „დინამოს“ შემადგენლობაში გამართული მატჩების სტატისტიკური მონაცემები.

მოგება
ფრე
წაგება
სეზონი შეჯიბრება რაუნდი მეტოქე გუნდი შინ სტ. წყარო
1982–83
ევროპის ჩემპიონთა თასი
1/4
გერმანიის დროშა „ჰამბურგი“ 0–3 [48]
1983–84
უეფა-ს თასი
1/32
საფრანგეთის დროშა „სტად ლავალი“ 0–0 0–1 [49][50]
1985–86
ევროპის თასების თასი
1/16
ნიდერლანდების დროშა „უტრეხტი“ 4–1 1–2 [51][52]
1/8
რუმინეთის დროშა „უნივერსიტატია“ 3–0 0–0 [53][54]
1/4
ავსტრიის დროშა „რაპიდი“ ვენა 5–1 [55]
1/2
ჩეხოსლოვაკიის დროშა „დუკლა“ პრაღა 3–0 1–1 [56][57]
ფინალი
ესპანეთის დროშა „ატლეტიკო“ მადრიდი 3–0 [58]
1986–87
ევროპის ჩემპიონთა თასი
1/16
ბულგარეთის დროშა „ბეროე“ სტარა-ზაგორა 2–0 1–1 [59][60]
1/8
შოტლანდიის დროშა „სელტიკი“ 1–1 [61]
უეფა-ს სუპერთასი
რუმინეთის დროშა „სტიაუა“ 0–1 [62]
1986–87
ევროპის ჩემპიონთა თასი
1/4
თურქეთის დროშა „ბეშიქთაში“ 2–0 5–0 [63][64]
1/2
პორტუგალიის დროშა „პორტუ“ 1–2 1–2 [65][66]

3. „იუვენტუსი“[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ალექსანდრე ზავაროვის ტურინის „იუვენტუსის“ შემადგენლობაში გამართული მატჩების სტატისტიკური მონაცემები.

მოგება
ფრე
წაგება
სეზონი შეჯიბრება რაუნდი მეტოქე გუნდი შინ სტ. წყარო
1988–89
უეფა-ს თასი
1/4
იტალიის დროშა „ნაპოლი“ 2–0 [67]
1989–90
უეფა-ს თასი
1/32
პოლონეთის დროშა „გურნიკი“ ზაბჟე 4–2 1–0 [68][69]
1/16
საფრანგეთის დროშა „პარი სენ-ჟერმენი“ 2–1 1–0 [70][71]
1/8
გერმანიის დემოკრატიული რესპუბლიკის დროშა „კარლ-მარქს-შტადტი“ 2–1 1–0
1/4
გერმანიის დროშა „ჰამბურგი“ 1–2

სანაკრებო კარიერა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

1985–1990 წლებში საბჭოთა კავშირის ეროვნული ნაკრების ღირსებას იცავს,[72][73] რომლის შემადგენლობაში 41 შეხვედრას ატარებს და 6 ბურთი გააქვს.

სანაკრებო მატჩები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

თარიღი შეხვედრის ადგილი მასპინძელი ანგ. სტუმარი შეჯიბრება შენიშვნა წყარო
1 07.08.1985
მოსკოვი
სსრკ საბჭოთა კავშირის დროშა 2–0 რუმინეთის დროშა რუმინეთი
ამხანაგური
შეცვლაზე შესვლა after 56 წუთი 56'
[74]
2 25.09.1985
მოსკოვი
სსრკ საბჭოთა კავშირის დროშა 1–0 დანიის დროშა დანია
შესარჩევი
შეცვლაზე შესვლა after 26 წუთი 26'
[75]
3 16.10.1985
მოსკოვი
სსრკ საბჭოთა კავშირის დროშა 2–0 ირლანდიის დროშა ირლანდია
შესარჩევი
შეცვლაზე გამოყვანა after 84 წუთი 84'
[76]
4 30.10.1985
მოსკოვი
სსრკ საბჭოთა კავშირის დროშა 1–0 ნორვეგიის დროშა ნორვეგია
შესარჩევი
[77]
5 22.01.1986
ლას-პალმასი
ესპანეთი ესპანეთის დროშა 2–0 საბჭოთა კავშირის დროშა სსრკ
ამხანაგური
შეცვლაზე გამოყვანა after 51 წუთი 51'
[78]
6 19.02.1986
მეხიკო
მექსიკა მექსიკის დროშა 1–0 საბჭოთა კავშირის დროშა სსრკ
ამხანაგური
[79]
7 26.03.1986
თბილისი
სსრკ საბჭოთა კავშირის დროშა 0–1 ინგლისის დროშა ინგლისი
ამხანაგური
შეცვლაზე გამოყვანა after 75 წუთი 75'
[80]
8 02.06.1986
ირაპუატო
სსრკ საბჭოთა კავშირის დროშა 6–0 უნგრეთის დროშა უნგრეთი
მექსიკა 1986
[81][82]
9 05.06.1986
ლეონი
საფრანგეთი საფრანგეთის დროშა 1–1 საბჭოთა კავშირის დროშა სსრკ
მექსიკა 1986
შეცვლაზე გამოყვანა after 58 წუთი 58'
[83][84]
10 09.06.1986
ირაპუატო
სსრკ საბჭოთა კავშირის დროშა 2–0 კანადის დროშა კანადა
მექსიკა 1986
შეცვლაზე შესვლა after 61 წუთი 61'
[85][86]
11 15.06.1986
ლეონი
სსრკ საბჭოთა კავშირის დროშა 3–4 ბელგიის დროშა ბელგია
მექსიკა 1986
შეცვლაზე გამოყვანა after 72 წუთი 72'
[87][88]
12 20.08.1986
გეტებორგი
შვედეთი შვედეთის დროშა 0–0 საბჭოთა კავშირის დროშა სსრკ
ამხანაგური
[89]
13 24.09.1986
რეიკიავიკი
ისლანდია ისლანდიის დროშა 1–1 საბჭოთა კავშირის დროშა სსრკ
შესარჩევი
[90]
14 11.10.1986
პარიზი
საფრანგეთი საფრანგეთის დროშა 0–2 საბჭოთა კავშირის დროშა სსრკ
შესარჩევი
[91][92]
15 29.10.1986
სიმფეროპოლი
სსრკ საბჭოთა კავშირის დროშა 4–0 ნორვეგიის დროშა ნორვეგია
შესარჩევი
შეცვლაზე გამოყვანა after 20 წუთი 20'
[93]
16 18.02.1987
სუონსი
უელსი უელსის დროშა 0–0 საბჭოთა კავშირის დროშა სსრკ
ამხანაგური
Booked after 55 minutes 55'
[94]
17 29.04.1987
კიევი
სსრკ საბჭოთა კავშირის დროშა 2–0 გერმანიის დემოკრატიული რესპუბლიკის დროშა გდრ
შესარჩევი
[95]
18 03.06.1987
ოსლო
ნორვეგია ნორვეგიის დროშა 0–1 საბჭოთა კავშირის დროშა სსრკ
შესარჩევი
[96]
19 10.10.1987
დას. ბერლინი
გდრ გერმანიის დემოკრატიული რესპუბლიკის დროშა 1–1 საბჭოთა კავშირის დროშა სსრკ
შესარჩევი
შეცვლაზე გამოყვანა after 60 წუთი 60'
[97]
20 23.03.1988
ათენი
საბერძნეთი საბერძნეთის დროშა 0–4 საბჭოთა კავშირის დროშა სსრკ
ამხანაგური
შეცვლაზე გამოყვანა after 63 წუთი 63'
[98]
21 31.03.1988
დას. ბერლინი
არგენტინა არგენტინის დროშა 2–4 საბჭოთა კავშირის დროშა სსრკ
ამხანაგური
[99]
22 02.04.1988
დას. ბერლინი
შვედეთი შვედეთის დროშა 2–0 საბჭოთა კავშირის დროშა სსრკ
ამხანაგური
[100]
23 02.04.1988
ტრნავა
ჩეხოსლოვაკია ჩეხოსლოვაკიის დროშა 1–1 საბჭოთა კავშირის დროშა სსრკ
ამხანაგური
შეცვლაზე გამოყვანა after 75 წუთი 75'
[101]
24 12.06.1988
კელნი
ნიდერლანდები ნიდერლანდების დროშა 0–1 საბჭოთა კავშირის დროშა სსრკ
ევრო 1988
შეცვლაზე გამოყვანა after 90 წუთი 90'
[102]
25 15.06.1988
ჰანოვერი
ირლანდია ირლანდიის დროშა 1–1 საბჭოთა კავშირის დროშა სსრკ
ევრო 1988
[103]
26 18.06.1988
ფრანკფურტი
ინგლისი ინგლისის დროშა 1–3 საბჭოთა კავშირის დროშა სსრკ
ევრო 1988
შეცვლაზე გამოყვანა after 86 წუთი 86'
[104]
27 22.06.1988
შტუტგარტი
სსრკ საბჭოთა კავშირის დროშა 2–0 იტალიის დროშა იტალია
ევრო 1988
[105]
28 25.06.1988
მიუნხენი
ნიდერლანდები ნიდერლანდების დროშა 2–0 საბჭოთა კავშირის დროშა სსრკ
ევრო 1988
[106]
29 17.08.1988
ტურკუ
ფინეთი ფინეთის დროშა 0–0 საბჭოთა კავშირის დროშა სსრკ
ამხანაგური
[107]
30 31.08.1988
რეიკიავიკი
ისლანდია ისლანდიის დროშა 1–1 საბჭოთა კავშირის დროშა სსრკ
შესარჩევი
[108]
31 19.10.1988
კიევი
სსრკ საბჭოთა კავშირის დროშა 2–0 ავსტრიის დროშა ავსტრია
შესარჩევი
[109]
32 22.03.1989
ეინდჰოვენი
ნიდერლანდები ნიდერლანდების დროშა 2–0 საბჭოთა კავშირის დროშა სსრკ
ამხანაგური
[110]
33 26.04.1989
კიევი
სსრკ საბჭოთა კავშირის დროშა 3–0 გერმანიის დემოკრატიული რესპუბლიკის დროშა გდრ
შესარჩევი
[111]
34 10.05.1989
სტამბოლი
თურქეთი თურქეთის დროშა 0–1 საბჭოთა კავშირის დროშა სსრკ
შესარჩევი
[112]
35 31.05.1989
მოსკოვი
სსრკ საბჭოთა კავშირის დროშა 1–1 ისლანდიის დროშა ისლანდია
შესარჩევი
[113]
36 06.09.1989
ვენა
ავსტრია ავსტრიის დროშა 0–0 საბჭოთა კავშირის დროშა სსრკ
შესარჩევი
Booked after 60 minutes 60'
[114]
37 08.10.1989
კარლ-მარქს-შტადტი
გდრ გერმანიის დემოკრატიული რესპუბლიკის დროშა 2–1 საბჭოთა კავშირის დროშა სსრკ
შესარჩევი
[115]
38 15.11.1989
სიმფეროპოლი
სსრკ საბჭოთა კავშირის დროშა 2–0 თურქეთის დროშა თურქეთი
შესარჩევი
[116]
39 09.06.1990
ბარი
რუმინეთი რუმინეთის დროშა 2–0 საბჭოთა კავშირის დროშა სსრკ
იტალია 1990
[117]
40 13.06.1990
ნეაპოლი
არგენტინა არგენტინის დროშა 2–0 საბჭოთა კავშირის დროშა სსრკ
იტალია 1990
შეცვლაზე გამოყვანა after 86 წუთი 86'
[118]
41 18.06.1990
ბარი
კამერუნი კამერუნის დროშა 0–4 საბჭოთა კავშირის დროშა სსრკ
იტალია 1990
შეცვლაზე შესვლა after 46 წუთი 46'
[119]

სანაკრებო გოლები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

თარიღი შეხვედრის ადგილი ოპონენტი ანგარიში გოლი შეჯიბრება წყარო
1
09.06.1986 „სერხიო ლეონ ჩავესი“, ირაპუატო, მექსიკა კანადის დროშა კანადა
2–0
გოლი 74'
მექსიკა 1986
[120][121]
2
29.04.1987 რესპუბლიკური, კიევი, სსრ კავშირი გერმანიის დემოკრატიული რესპუბლიკის დროშა გდრ
2–0
გოლი 41'
შესარჩევი
[122]
3
03.06.1987 „ულევოლი“, ოსლო, ნორვეგია ნორვეგიის დროშა ნორვეგია
1–0
გოლი 15'
შესარჩევი
[123]
4
31.03.1988 ოლიმპიაშტადიონი, დას. ბერლინი, გფრ არგენტინის დროშა არგენტინა
4–2
გოლი 14'
ოთხთა ტურნირი
[124][125][126][127]
5
19.10.1988 რესპუბლიკური, კიევი, სსრ კავშირი ავსტრიის დროშა ავსტრია
2–0
გოლი 68'
შესარჩევი
[128]
6
18.06.1990 „სან-ნიკოლა“, ბარი, იტალია კამერუნის დროშა კამერუნი
4–0
გოლი 52'
იტალია 1990
[129][130]

მსოფლიო ჩემპიონატებზე[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ზავაროვმა მსოფლიო ჩემპიონატების 7 შეხვედრაში მიიღო მონაწილეობა და ორი გოლი გაიტანა.[3]

ჩემპ. მასპინძელი პოზიცია შედეგი
1986 მექსიკის დროშა მექსიკა საბჭოთა კავშირის დროშა 9 ნახევარმცველი 4 1 2 1 1
მერვედფინალი
1990 იტალიის დროშა იტალია საბჭოთა კავშირის დროშა 9 ნახევარმცველი 3 1 1 0 2
ჯგუფური ეტაპი

სამწვრთნელო კარიერა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

საფრანგეთი და შვეიცარია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სამწვრთნელო საქმიანობა საფრანგეთში დაიწყო. ორი წელი „სენ-დიზიეში“ მუშაობდა, მათ შორის, როგორც მოთამაშე მწვრთნელი. მის დროს კლუბი მეხუთე დივიზიონიდან მეოთხეში აღზევდა, თუმცა მხოლოდ ერთი სეზონით.

2001 წელს „ნანსიში“ დაბრუნდა.[131] „ნანსის“ პრეზიდენტმა, იმის მიმართ პატივისცემის გამო, რომ ზავაროვმა კლუბს ექვსი წელი მიუძღვნა, მას გუნდში მუშაობის საშუალება მისცა. მუშაობა ათი წლის ასაკის ბავშვებთან დაიწყო, შემდეგ უფროსი ასაკის გუნდი აიყვანა, შემდეგ — ახალგაზრდული გუნდი.

საფრანგეთში მიღებული სამწვრთნელო ლიცენზია მას პირველი დივიზიონის გარდა ნებისმიერი სხვა დივიზიონის მონაწილე კლუბის მთავარი მწვრთნელობის უფლებას აძლევდა. მისი სამწვრთნელო კარიერის პირველი პროფესიული საფეხბურთო კლუბი შვეიცარიული „ვილი“ გახდა.[132] იმ პერიოდისთვის კლუბის აქციების საკონტროლო პაკეტი ყოფილმა ფეხბურთელებმა იგორ ბელანოვმა და გენადი პერეპადენკომ გამოსყიდეს და 2003 წლის აგვისტოში გუნდის მთავარი მწვრთნელის თანამდებობაზე ალექსანდრე ზავაროვი მიიწვიეს.[133]

ზავაროვის ხელმძღვანელობით პროვინციულმა კლუბმა ორ სეზონში არა მხოლოდ შვეიცარიის უმაღლეს დივიზიონში თამაშის უფლება, არამედ შვეიცარიის საფეხბურთო თასიც მოიპოვა. მოშურნეებმა კლუბის ხელმძღვანელების — ზავაროვისა და ბელანოვის ესოდენ თვალსაჩინო მიღწევაში რუსული მაფიის კვალი დაინახეს, რომელმაც ვითომდა სათასო მატჩების მსაჯები მოისყიდა და კლუბს თასი ამ გზით მოაგებინა. ამ თემასთან დაკავშირებით პრესაში ნამდვილი დევნა დაიწყო. შეურაცხყოფილმა ზავაროვმა გუნდის დატოვების გადაწყვეტილება მიიღო. მისი წასვლის შემდეგ გუნდი პრაქტიკულად მოიშალა და ეროვნულ ჩემპიონატშიც უკანასკნელ, მეათე ადგილზე გავიდა.

ყაზახეთი, უკრაინა და რუსეთი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

დროის მცირე პერიოდის განმავლობაში ჯერ ყაზახურ „ჟენისს“ (2004 წლის ივნისი-ნოემბერი), ხოლო შემდეგ ხარკოვის „მეტალისტს“ (2005 წლის იანვარი-ივნისი) ხელმძღვანელობდა. ყაზახეთში იგი ემე ჟაკეს რეკომენდაციით მოხვდა, რომელიც იმ პერიოდში საფრანგეთში სამწვრთნელო კადრების მომზადებას ზოგადეროვნული მასშტაბით ხელმძღვანელობდა. რამდენადაც ყაზახური „ჟენისის“ მესვეურები კლუბის მთავარი მწვრთნელის პოსტზე ადგილობრივი კადრებიდან ვერცერთის კანდიდატურაზე ვერ შეჯერდნენ, გადაწყდა, რომ ყაზახეთის ფეხბურთის ფედერაციას ოფიციალური წერილობითი თხოვნით მიემართა ფრანგებისთვის, რათა მათ თავიანთი კადრებიდან შეერჩიათ და გამოეგზავნათ მწვრთნელი, რომელიც „ჟენისს“ ჩაუდგებოდა სათავეში. როდესაც აღნიშნული წერილი ემე ჟაკემდე მივიდა, მან ყაზახური კლუბის ხელმძღვანელობას ზავაროვის კანდიდატურა შესთავაზა.[134][135] ყაზახეთში მუშაობა ზავაროვს არ გამოუვიდა, მისივე აღიარებით, უმთავრესად იქ არსებული ერთგვარი სპეციფიკური მენტალიტეტის გამო, რომლის გაგება და მიღება მისთვის რთული, საბოლოოდ კი შეუძლებელი აღმოჩნდა.[136]

ხარკოვის „მეტალისტს“ 2005 წლის იანვარში ჩაუდგა სათავეში. რამდენადაც, იმ პერიოდისთვის, მის უკრაინულ სამწვრთნელო ლიცენზიას მოქმედების ვადა ამოეწურა, მატჩების ოფიციალურ პროტოკოლში იგი კლუბის სპორტულ დირექტორად ფიქსირდებოდა.[137] გუნდი ზავაროვმა იმ დროს ჩაიბარა, როდესაც მისი ძირითადი მოთამაშეების, კლუბის ხელმძღვანელობისა და გუნდის მთავარი მწვრთნელის გენადი ლიტოვჩენკოს[138][139] მეორე ხარკოვულ კლუბ „ხარკოვში“ გადაბარგების გამო, ფაქტობრივად დაშლის პირას იყო. კონტრაქტი ერთი წლით დაიდო. თუმცა, იმის გამო, რომ ამჯერად „მეტალისტის“ ხელმძღვანელობასთანაც ვერ მოხერხდა საერთო ენის გამონახვა — 2004–05 წლების სეზონის დასრულებისთანავე მას კლუბის დატოვება მოუწია. ზავაროვმა საკუთარი პოზიცია შემდეგნაირად ახსნა:

ვიკიციტატა
„...გუნდის წინაშე დასახული ამოცანა, რომ სატურნირო ცხრილში მეათე ადგილის ქვემოთ არ ჩამოვსულიყავით, ფაქტობრივად შესრულებულია.[140] გულწრფელად მადლობელი ვარ ფეხბურთელებისა და კლუბის ხელმძღვანელობის, თუმცა სამომავლოდ სრულიად სხვა გეგმები მაქვს დასახული.“

2005 წელს ორი თვე რუსულ საფეხბურთო კლუბ „მოსკოვში“ იმუშავა.[141] თავდაპირველად კონტრაქტი ორი წლით დაიდო. ზავაროვს საფეხბურთო სკოლებიდან კლუბის დუბლშემადგენლობისთვის ნიჭიერი და პერსპექტიული ახალგაზრდა ფეხბურთელები უნდა შეერჩია, ხოლო შემდგომ მათგან საუკეთესოები ძირითადი შემადგენლობისთვის მოემზადებინა. თუმცა, ამჯერადაც ვერ მოხერხდა მასსა და კლუბის ხელმძღვანელობას შორის გარკვეულ საკითხებში საერთო ენის გამონახვა და კლუბი საკუთარი სურვილით დატოვა.[136]

„არსენალი“ კიევი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ალექსანდრე ზავაროვი კიევის „არსენალის“ მთ. მწვრთნელის პოსტზე. 2009

2005 წლიდან 2010 წლამდე წვრთნიდა უკრაინის საფეხბურთო პრემიერლიგის მონაწილე საფეხბურთო კლუბ კიევის „არსენალს“. სამწვრთნელო მოღვაწეობის დასაწყისიდანვე პარალელურად შეითავსა კლუბის დირექტორის ფუნქციები და პირადად უწევდა კლუბის შენახვისთვის აუცილებელი ფინანსური სახსრების მოძიება, რათა გუნდს, რომელიც იმ დროისთვის სტადიონის, სამწვრთნელო ბაზისა და სახსრების გარეშე დარჩა, — როგორმე გაეგრძელებინა არსებობა.[142]

ზავაროვის წყალობით გუნდში ახლებურად და საუკეთესო კუთხით წარმოჩინდნენ დენის ოლეინიკი[143] და ევგენი სელეზნიოვი[144], რომლებიც თავის დროზე კიევის „დინამოსა“ და დონეცკის „შახტარში“ უპერსპექტივო ფეხბურთელებად შერაცხეს. ეს ფეხბურთელები კლუბის წამყვან მოთამაშეებად იქცნენ და უკრაინის ეროვნული ნაკრებიდანაც მიიღეს მოწვევა, რომელიც იმ პერიოდში 2012 წლის ევროპის ჩემპიონატისთვის აქტიურად ემზადებოდა.

კლუბში ახალი სპონსორისა და პრეზიდენტის ვადიმ რაბინოვიჩის[145] მოსვლასთან ერთად, ზავაროვის მდგომარეობა კლუბის მთავარი მწვრთნელის პოსტზე შეირყა. საბოლოოდ, იგი ორჯერ დაითხოვეს გუნდიდან, რა დროსაც რაბინოვიჩი კლუბის მთავარ მწვრთნელად მასთან დაახლოებული ვიაჩესლავ გროზნის[146] დანიშვნას ცდილობდა, მაგრამ გუნდის ფეხბურთელებისა და კლუბის გულშემატკივრების მოთხოვნით, რომლებიც ზავაროვს მხურვალედ უჭერდნენ მხარს — გროზნის ორივეჯერ გადადგომა მოუწია.

2010 წელს ევრო 2012-ის მომზადების საკითხებში უკრაინის ვიცე-პრემიერის ბორის კოლესნიკოვის მრჩევლად დაინიშნა.[147]. 2011 წელს უკრაინის ეროვნულ საფეხბურთო ნაკრებში შესთავაზეს მუშაობა. 2012 წელს, დროებით, ამავე ნაკრების მთავარი მწვრთნელის მოვალეობის შემსრულებლად დაინიშნა. 2013–2016 წლებში უკრაინის ეროვნული ნაკრების მთავარი მწვრთნელის მიხეილ ფომენკოს[148] ასისტენტად მუშაობდა.[149]

თამაშის სტილი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

შემოქმედებითი, სწრაფი, საზრიანი, მოქნილი და მოხერხებული ნახევარმცველი,[150][151] ზავაროვი პირველ რიგში ცნობილი იყო თავისი სისწრაფით, საფეხბურთო ინტელექტისა და აზროვნების, ასევე, ტექნიკური და ტაქტიკური მომზადების მაღალი დონით, გამძლეობით, კარგად „დაყენებული“ დარტყმით ნებისმიერი მანძილიდან,[124][125][126][129] თანაბრად ფლობდა ორივე ფეხს და როგორც წესი, შემტევი ნახევარმცველის ან უკანდახეული თავდამსხმელის პოზიციაზე მოქმედებდა. ამასთან, უნივერსალურობის, მანევრულობის, მოედნის შესანიშნავი ხედვისა და პარტნიორთა ზუსტი გადაცემებით მომარაგების წყალობით, ასეთივე წარმატებით შეეძლო გამთამაშებლის ანუ ფლეიმეიქერის ფუნქციების თავის თავზე აღება.[152][153][154] ზავაროვმა ერთ-ერთი უმთავრესი როლი შეასრულა ვალერი ლობანოვსკის 1980-იანების მეორე ნახევრის, კერძოდ 1985–1988 წლების ფორმაციის კიევის „დინამოს“ წარმატებაში. მისი ინდივიდუალური საფეხბურთო მახასიათებლებიდან, კერძოდ დრიბლინგისა და ფლეიმეიქერობის უნარებიდან გამომდინარე, ლობანოვსკი თვლიდა, რომ ზავაროვი დინამოელთა შემადგენლობაში თითქმის იმდენადვე მნიშვნელოვანი ფიგურა იყო, რამდენადაც მარადონა თავისი გუნდისთვის.[152][153]

საკლუბო და სანაკრებო წარმატებების მიუხედავად,[151] რომელმაც მას არა მარტო საყოველთაო აღიარება მოუტანა, არამედ ყველა დროის ერთ-ერთი საუკეთესო საბჭოთა ფეხბურთელის სახელიც მოუპოვა,[155] საფეხბურთო კარიერის იტალიაში, კერძოდ „იუვენტუსში“ გაგრძელების შემდეგ, გარკვეული სუბიექტური თუ ობიექტური მიზეზების გამო, მან ვერ გაამართლა მისი მაღალი კლასის მოთამაშის რეპუტაციიდან გამომდინარე არსებული მოლოდინები და იმედები, ვერ წარმოაჩინა თავისი შესაძლებლობების მესამედიც კი და ვერ ითამაშა იმ დონის ფეხბურთი, რასაც მისგან ფეხბურთის გულშემატკივრები, საფეხბურთო სპეციალისტები, საფეხბურთო ექსპერტები და კლუბის მესვეურები ელოდნენ.[150][156][157] არათანმიმდევრული თამაშის, საგოლე მომენტების შექმნისა და რეალიზების მხრივ არსებული დაბალი მაჩვენებლების გამო,[157][158] პრესის მხრიდან მისი მისამართით მკვეთრი კრიტიკა წამოვიდა, რომელიც, ასევე, ხაზგასმით აღნიშნავდა მის უჩვეულოდ დაბალ შედეგიანობას მოედანზე მისთვის მინდობილი ფუნქციების თითქმის ყველა კომპონენტში;[154][156] ამასთან, მას ბრალს სდებდნენ მის პოზიციაზე მოთამაშე ფეხბურთელისათვის აუცილებელი თვისებების, მათ შორის გაბედულებისა და თავდაჯერებულობის უკმარისობაში,[157] და აგრეთვე იმაში, რომ მან ვერ მოახერხა გუნდისათვის სათანადო სარგებლის მოტანა და თავი წარმოაჩინა, როგორც არაეფექტურმა ასისტ-პროვაიდერმა.[159] მისი გაუბედავი და მორიდებული ხასიათის გამო, ასევე ამტკიცებდნენ, რომ მას არ ჰყოფნიდა ლიდერობისა და გუნდის გაძღოლისათვის საჭირო უნარ-ჩვეევები,[157] რითაც შესაძლებელი იქნებოდა ტრაპატონის შემდგომი პერიოდის კრიზისის დროს ნახევარდაცვის ხაზში, მათ შორის ფლეიმეიქერის პოზიციაზე პლატინის წასვლის შემდეგ გაჩენილი სიცარიელის რამდენადმე მაინც სრულფასოვანი შევსება.[160][32]

ოჯახი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ალექსანდრე ზავაროვის მშობლები ლუგანსკის ერთ-ერთ ქარხანაში მუშაობდნენ. მეუღლე — ოლგა. შვილები — ალექსანდრე და ვალერი (სახელი დაერქვა ვალერი ლობანოვსკის პატივსაცემად). ალექსანდრე თამაშობდა „მეცის“ მეორე შემადგენლობაში, რის შემდეგაც ტრავმის გამო იძულებული გახდა ფეხბურთისთვის თავი დაენებებინა. 2004 წლიდან დაოჯახებულია, დაამთავრა უნივერსიტეტი. ვალერი 2006–2009 წლებში კიევის „არსენალის“, 2010–2012 წლებში კიევის „ობოლონის“, ხოლო 2013–2014 კიევის „ობოლონ-ბროვარის“ შემადგენლობაში თამაშობდა.[161]

სტატისტიკა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

საკლუბო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

კლუბი სეზონი ჩემპიონატი თასი ევროთასები ჯამში
მატჩი გოლი მატჩი გოლი მატჩი გოლი მატჩი გოლი
ზარია ლუგანსკი 1979 23 7 0 0 0 0 23 7
სკა დ/როსტოვი 1980 34 6 4 1 0 0 38 7
1981 30 7 9 1 3 2 42 10
ზარია ლუგანსკი 1982 30 9 0 0 0 0 30 9
დინამო კიევი 1983 29 8 1 0 3 0 33 8
1984 24 6 2 2 0 0 26 8
1985 31 9 5 2 4 3 40 14
1986 20 4 1+1КСЗ 0 7 2 29 6
1987 14 5 5 3 5 0 24 8
1988 18 4 1 0 0 0 19 4
იუვენტუსი 1988/89 32 2 2 2 1 0 35 4
1989/90 28 5 6 3 7 1 41 9
ნანსი 1990/91 30 7 2 0 0 0 32 7
1991/92 28 3 4 1 0 0 32 4
1992/93 28 9 ? ? 0 0 ? ?
1993/94 22 1 ? ? 0 0 ? ?
1994/95 26 3 2 1 0 0 28 4
სენ-დიზიე 1995/96 ? 14 ? ? 0 0 ? ?
1996/97 10 3 ? ? 0 0 ? ?
1997/98 18 1 ? ? 0 0 ? ?
სულ კარიერის მანძილზე 485↑ 113 44+1↑ 16↑ 30 8 559+1↑ 137

სანაკრებო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

საბჭოთა კავშირი
წელი მატჩი გოლი
1985 4 0
1986 11 1
1987 4 2
1988 12 2
1989 7 0
1990 3 1
ჯამში 41 6

მიღწევები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

უკრაინის ეროვნული ნაკრების მთავარი მწვრთნელის ასისტენტად მუშაობისას. 2013

საკლუბო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

უკრაინის სსრ-ის დროშა სკა დონის როსტოვი
უკრაინის სსრ-ის დროშა დინამო კიევი
იტალიის დროშა იუვენტუსი

სანაკრებო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

საბჭოთა კავშირის დროშა სსრ კავშირი
საბჭოთა კავშირის დროშა სსრ კავშირის იუნიორთა ნაკრები
  • მსოფლიოს ვიცე-ჩემპიონი: 1979

სამწვრთნელო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

შვეიცარიის დროშა ვილი
  • შვეიცარიის თასის მფლობელი: 2004

ინდივიდუალური[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

33 საუკეთესო
  • №1: 1985, 1986, 1987, 1988
უკრაინის წლის საუკეთესო ფეხბურთელი
  • №1: 1985, 1986, 1987, 1988

ჯილდოები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  • ორდენი „დამსახურებისათვის“ III ხარისხი: 2004 [170]
  • ორდენი „დამსახურებისათვის“ II ხარისხი: 2016 [171]

ბიბლიოგრაფია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  1. Новым главным тренером Металлиста стал Александр Заваров. sport.ua. ციტირების თარიღი: 9 მაისი, 2021.
  2. Заваров Александр Анатольевич · Биография и карьера футболиста. football-pitch.ru. ციტირების თარიღი: 20 თებერვალი, 2021.
  3. 3.0 3.1 Aleksandr Zavarov in the World Cups. ციტირების თარიღი: 9 მაისი 2021.
  4. FIFA.com - 1986 FIFA World Cup Mexico ™ - Teams - Soviet Union ციტირების თარიღი: 17 ივლისი 2020..
  5. USSR v. Hungary 6:0 (3:0). დაარქივებულია ორიგინალიდან - 21 ივნისი, 2019. ციტირების თარიღი: 17 ივლისი 2020..
  6. საბჭოთა კავშირის წლის 33 საუკეთესო ფეხბურთელის სია ციტირების თარიღი: 17 ივლისი 2020.
  7. Список 33 лучших футболистов сезона в СССР ციტირების თარიღი: 17 ივლისი 2020.
  8. Специализированная детско-юношеская школа олимпийского резерва «Заря».
  9. Борис Васильевич Фомичёв.
  10. Заваров Александр Анатольевич · Биография и карьера футболиста. football-pitch.ru. ციტირების თარიღი: 26 აგვისტო, 2020.
  11. СДЮШОР «Заря».
  12. «Кожаный мяч».
  13. Один на один с Игорем Гамулой (№1). YouTube. ციტირების თარიღი: 4 აგვისტო, 2020.
  14. «Динамо» (Тбилиси) — «Заря» (Ворошиловград) 3:0 (1:0). dinamo-tbilisi.ru. ციტირების თარიღი: 18 ივლისი, 2020.
  15. «Динамо» (Тбилиси) — «Заря» (Ворошиловград) 3:0 (1:0). fc-dynamo.ru. ციტირების თარიღი: 18 ივლისი, 2020.
  16. Начало карьеры · «Заря» (Ворошиловград) – 1979, 1982.. football-pitch.ru. ციტირების თარიღი: 26 აგვისტო, 2020.
  17. 17.0 17.1 "Спартак" (Москва) - СКА (Ростов-на-Дону) 0:1 (0:0).. fc-dynamo.ru. ციტირების თარიღი: 20 ივლისი, 2020.
  18. 18.0 18.1 Начало карьеры · СКА (Ростов-на-Дону) – 1980-1981.. football-pitch.ru. ციტირების თარიღი: 26 აგვისტო, 2020.
  19. 19.0 19.1 На круги своя. Из досье "СЭФ". Заваров Александр Анатольевич. Спорт-Экспресс Футбол. Тренер. 28 января, 2005. Юрий Юрис. Спорт-Экспресс. ციტირების თარიღი: 21 ივლისი, 2020.
  20. Герман Зонин: "Курбан, где твоя шевелюра?". Футбол. Разговор по пятницам. 7 мая, 2010. Юрий Голышак, Александр Кружков. Спорт-Экспресс. ციტირების თარიღი: 21 ივლისი, 2020.
  21. Владимир Федотов. Человек без сберкнижки. Футбол. Разговор по пятницам. 20 февраля, 2009. Юрий Голышак, Александр Кружков. Спорт-Экспресс. ციტირების თარიღი: 21 ივლისი, 2020.
  22. 22.0 22.1 Александр Заваров · «Динамо» Киев – 1983-1988.. football-pitch.ru. ციტირების თარიღი: 26 აგვისტო, 2020.
  23. Спорт-Экспресс Футбол · Специальность · Из досье "СЭФ". Sport-express.ru. ციტირების თარიღი: 9 მაისი, 2021.
  24. Начало карьеры · «Заря» (Ворошиловград) – 1979, 1982.. football-pitch.ru. ციტირების თარიღი: 9 მაისი, 2021.
  25. Александр Заваров · «Динамо» Киев – 1983-1988.. football-pitch.ru. ციტირების თარიღი: 26 აგვისტო, 2020.
  26. 26.0 26.1 26.2 Александр Заваров: "Блохин вывел бы Россию на чемпионат мира". sport-express.ru. ციტირების თარიღი: 26 აგვისტო, 2020.
  27. Александр Заваров · «Динамо» Киев – 1983-1988.. football-pitch.ru. ციტირების თარიღი: 26 აგვისტო, 2020.
  28. Александр Заваров · «Динамо» Киев – 1983-1988.. football-pitch.ru. ციტირების თარიღი: 26 აგვისტო, 2020.
  29. СССР 2–0 Румыния. Товарищеский матч сборных. 07.08.1985. footballfacts.ru. ციტირების თარიღი: 21 ივლისი, 2020.
  30. Франция 0–2 СССР. Чемпионат Европы. Отборочный турнир 1988. 11.10.1986. footballfacts.ru. ციტირების თარიღი: 31 ივლისი, 2020.
  31. Товарищеский матч Англия — Сборная Мира Матч посвященный 100-летию Английской лиги 1987. Football CCCP +. ციტირების თარიღი: 29 სექტემბერი, 2020.
  32. 32.0 32.1 32.2 32.3 Как киевских футболистов при СССР продавали. Александр Заваров. kiev.vgorode.ua. ციტირების თარიღი: 2 აგვისტო, 2020.
  33. «Совинтерспорт»
  34. Госкомспорт
  35. ზავაროვი „იუვენტუსის“ მაისურით. 1988. Panini. ციტატა: „დაარქივებულია ორიგინალიდანციტირების თარიღი: 2 აგვისტო, 2020.
  36. ზავაროვი „იუვენტუსის“ მაისურით. 1989. Vallardi. ციტატა: „დაარქივებულია ორიგინალიდანციტირების თარიღი: 2 აგვისტო, 2020.
  37. «Как киевских футболистов при СССР продавали»
  38. Salvatore Schillaci (born 1 December 1964), commonly referred to by his nickname Totò, is an Italian former footballer, who played as a striker. During his club career, he played for Messina (1982–1989), Juventus (1989–1992), Internazionale (1992–1994) and Júbilo Iwata (1994–1997).
  39. Сергей Алейников: отшельник из южной Флоренции. Sport-express.ru. ციტირების თარიღი: 4 აგვისტო, 2020.
  40. Гольдес Игорь. Заваров. Ювентус // Футбол от «СЭ». — № 9, июнь 1995. — с. 5.
  41. «Италия говорит: „брависсимо“ украинцы!»
  42. «Валентин Иванов: Я поставил на битую карту», «Футбол», 1992.
  43. Клещев Константин. Заваров. Нанси // Футбол от «СЭ». — № 9, июнь 1995. — с. 5.
  44. Александр Заваров: «Жду приглашения из Украины или России»
  45. 16.09.1981. СКА Ростов-на-Дону (СССР) 3–0 «Анкарагюджю» (Турция). Ростов-на-Дону. 16 сентября 1981 года. 17:00. Пасмурно. Дождь. +16° С. Стадион Спортивного Клуба Армии. 32 000 зрителей. klisf.net. ციტირების თარიღი: 12 აგვისტო, 2020.
  46. 30.09.1981. «Анкарагюджю» (Турция) 0–2 СКА Ростов-на-Дону (СССР). Анкара. 30 сентября 1981 года. 18:00. +16° С. Городской стадион. 50 000 зрителей. klisf.net. ციტირების თარიღი: 12 აგვისტო, 2020.
  47. 21.10.1981. СКА Ростов-на-Дону (СССР) 1–0 «Айнтрахт» Франкфурт-на-Майне (ФРГ). Ростов-на-Дону. 21 октября 1981 года. 15:00. Пасмурно. +10° С. Стадион Спортивного Клуба Армии. 33 000 зрителей. klisf.net. ციტირების თარიღი: 12 აგვისტო, 2020.
  48. 02.03.1983. «Динамо» Киев (СССР) 0–3 Гамбургер ШФ (ФРГ). klisf.net. ციტირების თარიღი: 13 აგვისტო, 2020.
  49. 14.09.1983. «Динамо» Киев (СССР) 0–0 «Стад» Лаваль (Франция). klisf.net. ციტირების თარიღი: 13 აგვისტო, 2020.
  50. 28.09.1983. «Стад» Лаваль (Франция) 1–0 «Динамо» Киев (СССР). klisf.net. ციტირების თარიღი: 13 აგვისტო, 2020.
  51. 02.10.1085. «Динамо» Киев (СССР) 4–1 ФК Утрехт (Нидерланды). Киев. 2 октября 1985 года. 19:00. Пасмурно. +20°С. Республиканский стадион. 100 062 зрителя. klisf.net. ციტირების თარიღი: 13 აგვისტო, 2020.
  52. 18.09.1985. ФК Утрехт (Нидерланды) 2–1 «Динамо» Киев (СССР). Утрехт. 18 сентября 1985 года. 19:00. Пасмурно. +17°С. Стадион «Ниув Галгенваард». 22 000 зрителей. klisf.net. ციტირების თარიღი: 13 აგვისტო, 2020.
  53. 06.11.1985. «Динамо» Киев (СССР) 3–0 «Университатя» Крайова (Румыния). Киев. 6 ноября 1985 года. 19:00. Пасмурно. Туман. +8°С. Республиканский стадион. 100 062 зрителя. klisf.net. ციტირების თარიღი: 13 აგვისტო, 2020.
  54. 23.10.1985. «Университатя» Крайова (Румыния) 0–0 «Динамо» Киев (СССР). Крайова. 23 октября 1985 года. 14:00. Ясно. Порывистый ветер. +2°С. Центральный стадион. 30 000 зрителей. klisf.net. ციტირების თარიღი: 13 აგვისტო, 2020.
  55. 19.03.1986. «Динамо» Киев (СССР) 5–1 «Рапид» (Вена, Австрия). Киев. 19 марта 1986 года. 19:00. Ясно. +6°С. Республиканский стадион. 100 000 зрителей. klisf.net. ციტირების თარიღი: 13 აგვისტო, 2020.
  56. 02.04.1986. «Динамо» Киев (СССР) 3–0 «Дукла» Прага (Чехословакия). Киев. 2 апреля 1986 года. 19:00. Ясно. +14°С. Республиканский стадион. 100 000 зрителей. klisf.net. ციტირების თარიღი: 13 აგვისტო, 2020.
  57. 16.04.1986. «Дукла» Прага (Чехословакия) 1–1 «Динамо» Киев (СССР). Прага. 16 апреля 1986 года. 17:00. Ясно. +15°С. Стадион «Дукла». 22 000 зрителей. klisf.net. ციტირების თარიღი: 13 აგვისტო, 2020.
  58. 02.05.1986. «Атлетико» Мадрид (Испания) 0–3 «Динамо» Киев (СССР). Лион. 2 мая 1986 года. 20:15. Ясно. +18°С. Стадион «Жерлан». 39 300 зрителей. klisf.net. ციტირების თარიღი: 13 აგვისტო, 2020.
  59. 01.10.1986. «Динамо» Киев (СССР) 2–0 «Берое» Стара Загора (Болгария). Киев. 1 октября 1986 года. 19:00. +34°С. Республиканский стадион. 98 000 зрителей. klisf.net. ციტირების თარიღი: 13 აგვისტო, 2020.
  60. 17.09.1986. «Берое» Стара Загора (Болгария) 0–3 «Динамо» Киев (СССР). Стара Загора. 17 сентября 1986 года. 17:30. +34°С. Городской стадион. 18 000 зрителей. klisf.net. ციტირების თარიღი: 13 აგვისტო, 2020.
  61. 02.05.1986. «Селтик» Глазго (Шотландия) 1–1 «Динамо» Киев (СССР). Глазго. 22 октября 1986 года. 19:30. Дождь +5°С. Стадион «Селтик Парк». 65 000 зрителей. klisf.net. ციტირების თარიღი: 13 აგვისტო, 2020.
  62. 24.02.1987. «Стяуа» Бухарест (Румыния) 0–1 «Динамо» Киев (СССР). Монако. 24 февраля 1987 года. 20:00. +5°С. Стадион «Луи II». 8 456 зрителей. klisf.net. ციტირების თარიღი: 13 აგვისტო, 2020.
  63. 04.03.1987. «Бешикташ» Стамбул (Турция) 0–5 «Динамо» Киев (СССР). Измир. 14 марта 1987 года. 14:30. Солнечно. +5°С. Стадион им. Ататюрка. 35 000 зрителей. klisf.net. ციტირების თარიღი: 13 აგვისტო, 2020.
  64. 18.03.1987. «Динамо» Киев (СССР) 2–0 «Бешикташ» Стамбул (Турция). Киев. 18 марта 1987 года. 19:00. Облачно. -2°С. Республиканский стадион. 100 000 зрителей. klisf.net. ციტირების თარიღი: 13 აგვისტო, 2020.
  65. 08.04.1987. ФК Порту (Португалия) 2–1 «Динамо» Киев (СССР). Порту. 8 апреля 1987 года. 21:30. Пасмурно. Мелкий дождь. +10°С. Стадион «Даш Антеш». 90 000 зрителей. klisf.net. ციტირების თარიღი: 13 აგვისტო, 2020.
  66. 22.04.1987. «Динамо» Киев (СССР) 1–2 ФК Порту (Португалия). Киев. 22 апреля 1987 года. 19:00. Облачно. +8°С. Республиканский стадион. 100 000 зрителей. klisf.net. ციტირების თარიღი: 13 აგვისტო, 2020.
  67. 01.03.1989. Juventus 2–0 Napoli. Stadio Olimpico Grande Torino, Turin. 1988–89 UEFA Cup, Quarter-finals, 1st leg. UEFA.com. ციტირების თარიღი: 14 აგვისტო, 2020.
  68. 12.09.1989. Górnik Zabrze 0–1 Juventus. Stadion Górnik, Zabrze. 1989–90 UEFA Cup, First round, 1st leg. UEFA.com. ციტირების თარიღი: 14 აგვისტო, 2020.
  69. 27.09.1989. Juventus 4–2 Górnik Zabrze. Stadio Olimpico Grande Torino, Turin. 1989–90 UEFA Cup, First round, 2nd leg. UEFA.com. ციტირების თარიღი: 14 აგვისტო, 2020.
  70. 18.10.1989. Paris Saint-Germain 0–1 Juventus. Parc des Princes, Paris. 1989–90 UEFA Cup, Second round, 1st leg. UEFA.com. ციტირების თარიღი: 14 აგვისტო, 2020.
  71. 01.11.1989. Juventus 2–1 Paris Saint-Germain. Stadio Olimpico Grande Torino, Turin. 1989–90 UEFA Cup, Second round, 1st leg. UEFA.com. ციტირების თარიღი: 14 აგვისტო, 2020.
  72. ზავაროვი საბჭოთა კავშირის ეროვნული ნაკრების მაისურით. Panini. ციტატა: „დაარქივებულია ორიგინალიდანციტირების თარიღი: 2 აგვისტო, 2020.
  73. ზავაროვი იტალიის 1990 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე. Panini. ციტატა: „დაარქივებულია ორიგინალიდანციტირების თარიღი: 2 აგვისტო, 2020.
  74. 07.08.1985. სსრკ 2–0 რუმინეთი. FootballFacts.ru. ციტირების თარიღი: 9 მაისი, 2021.
  75. 25.09.1985. სსრკ 1–0 დანია. FootballFacts.ru. ციტირების თარიღი: 9 მაისი, 2021.
  76. 16.10.1985. სსრკ 2–0 ირლანდია. FootballFacts.ru. ციტირების თარიღი: 9 მაისი, 2021.
  77. 30.10.1985. სსრკ 1–0 ნორვეგია. FootballFacts.ru. ციტირების თარიღი: 4 აგვისტო, 2020.
  78. 22.01.1986. ესპანეთი 2–0 სსრკ. FootballFacts.ru. ციტირების თარიღი: 4 აგვისტო, 2020.
  79. 19.02.1986. მექსიკა 1–0 სსრკ. FootballFacts.ru. ციტირების თარიღი: 4 აგვისტო, 2020.
  80. 26.03.1986. სსრკ 0–1 ინგლისი. FootballFacts.ru. ციტირების თარიღი: 4 აგვისტო, 2020.
  81. 02.06.1986. სსრკ 6–0 უნგრეთი. FootballFacts.ru. ციტირების თარიღი: 4 აგვისტო, 2020.
  82. ЧМ 1986 групповой этап СССР 6–0 Венгрия. YouTube. ციტირების თარიღი: 9 მაისი, 2021.
  83. 05.06.1986. საფრანგეთი 1–1 სსრკ. FootballFacts.ru. ციტირების თარიღი: 4 აგვისტო, 2020.
  84. Чемп. Мира 1986. Франция 1–1 СССР. YouTube. ციტირების თარიღი: 9 მაისი, 2021.
  85. 09.06.1986. სსრკ 2–0 კანადა. FootballFacts.ru. ციტირების თარიღი: 4 აგვისტო, 2020.
  86. СССР–Канада.Чемп. мира по футболу 1986. YouTube. ციტირების თარიღი: 9 მაისი, 2021.
  87. 15.06.1986. სსრკ 3–4 ბელგია. FootballFacts.ru. ციტირების თარიღი: 4 აგვისტო, 2020.
  88. World Cup 1986 USSR v Belgium (1/8 finals). YouTube. ციტირების თარიღი: 9 მაისი, 2021.
  89. 20.08.1986. შვედეთი 0–0 სსრკ. FootballFacts.ru. ციტირების თარიღი: 4 აგვისტო, 2020.
  90. 24.09.1986. ისლანდია 1–1 სსრკ. FootballFacts.ru. ციტირების თარიღი: 4 აგვისტო, 2020.
  91. 11.10.1986. საფრანგეთი 0–2 სსრკ. FootballFacts.ru. ციტირების თარიღი: 4 აგვისტო, 2020.
  92. Отб. матч ЧЕ 1986 Франция 0–2 СССР. YouTube. ციტირების თარიღი: 9 მაისი, 2021.
  93. 29.10.1986. სსრკ 4–0 ნორვეგია. FootballFacts.ru. ციტირების თარიღი: 4 აგვისტო, 2020.
  94. 18.02.1987. უელსი 0–0 სსრკ. FootballFacts.ru. ციტირების თარიღი: 4 აგვისტო, 2020.
  95. 29.04.1987. სსრკ 2–0 გდრ. FootballFacts.ru. ციტირების თარიღი: 4 აგვისტო, 2020.
  96. 03.06.1987. ნორვეგია 0–1 სსრკ. FootballFacts.ru. ციტირების თარიღი: 4 აგვისტო, 2020.
  97. 10.10.1987. გდრ 1–1 სსრკ. FootballFacts.ru. ციტირების თარიღი: 4 აგვისტო, 2020.
  98. 23.03.1988. საბერძნეთი 0–4 სსრკ. FootballFacts.ru. ციტირების თარიღი: 4 აგვისტო, 2020.
  99. 31.03.1988. არგენტინა 2–4 სსრკ. FootballFacts.ru. ციტირების თარიღი: 4 აგვისტო, 2020.
  100. 02.04.1988. შვედეთი 2–0 სსრკ. FootballFacts.ru. ციტირების თარიღი: 9 მაისი, 2021.
  101. 02.04.1988. ჩეხოსლოვაკია 1–1 სსრკ. FootballFacts.ru. ციტირების თარიღი: 9 მაისი, 2021.
  102. 12.06.1988. ნიდერლანდები 0–1 სსრკ. FootballFacts.ru. ციტირების თარიღი: 9 მაისი, 2021.
  103. 15.06.1988. ირლანდია 1–1 სსრკ. FootballFacts.ru. ციტირების თარიღი: 9 მაისი, 2021.
  104. 18.06.1988. ინგლისი 1–3 სსრკ. FootballFacts.ru. ციტირების თარიღი: 4 აგვისტო, 2020.
  105. 22.06.1988. სსრკ 2–0 იტალია. FootballFacts.ru. ციტირების თარიღი: 4 აგვისტო, 2020.
  106. 25.06.1988. ნიდერლანდები 2–0 სსრკ. FootballFacts.ru. ციტირების თარიღი: 9 მაისი, 2021.
  107. 17.08.1988. ფინეთი 0–0 სსრკ. FootballFacts.ru. ციტირების თარიღი: 4 აგვისტო, 2020.
  108. 31.08.1988. ისლანდია 1–1 სსრკ. FootballFacts.ru. ციტირების თარიღი: 4 აგვისტო, 2020.
  109. 19.10.1988. სსრკ 2–0 ავსტრია. FootballFacts.ru. ციტირების თარიღი: 4 აგვისტო, 2020.
  110. 22.03.1989. ნიდერლანდები 2–0 სსრკ. FootballFacts.ru. ციტირების თარიღი: 9 მაისი, 2021.
  111. 26.04.1989. სსრკ 3–0 გდრ. FootballFacts.ru. ციტირების თარიღი: 4 აგვისტო, 2020.
  112. 10.05.1989. თურქეთი 0–1 სსრკ. FootballFacts.ru. ციტირების თარიღი: 4 აგვისტო, 2020.
  113. 31.05.1989. სსრკ 1–1 ისლანდია. FootballFacts.ru. ციტირების თარიღი: 4 აგვისტო, 2020.
  114. 06.09.1989. ავსტრია 0–0 სსრკ. FootballFacts.ru. ციტირების თარიღი: 4 აგვისტო, 2020.
  115. 08.10.1989. გდრ 2–1 სსრკ. FootballFacts.ru. ციტირების თარიღი: 4 აგვისტო, 2020.
  116. 15.11.1989. სსრკ 2–0 თურქეთი. FootballFacts.ru. ციტირების თარიღი: 4 აგვისტო, 2020.
  117. 09.06.1990. რუმინეთი 2–0 სსრკ. FootballFacts.ru. ციტირების თარიღი: 4 აგვისტო, 2020.
  118. 13.06.1990. არგენტინა 2–0 სსრკ. FootballFacts.ru. ციტირების თარიღი: 9 მაისი, 2021.
  119. 18.06.1990. კამერუნი 0–4 სსრკ. FootballFacts.ru. ციტირების თარიღი: 4 აგვისტო, 2020.
  120. Aleksandr Zavarov - national football team player. eu-football.info. ციტირების თარიღი: 18 ივლისი, 2020.
  121. USSR v Canada, 09 June 1986. AFS. ციტირების თარიღი: 9 მაისი, 2021.
  122. USSR v East Germany, 29 April 1987. AFS. ციტირების თარიღი: 9 მაისი, 2021.
  123. Norway v USSR, 03 June 1987. AFS. ციტირების თარიღი: 9 მაისი, 2021.
  124. 124.0 124.1 1988 Four Nations Tournament - Argentina v. Soviet Union. YouTube. ციტირების თარიღი: 3 აგვისტო, 2020.
  125. 125.0 125.1 1988. Argentina — USSR — 2–4. YouTube. ციტირების თარიღი: 9 მაისი, 2021.
  126. 126.0 126.1 1988 (March 31) USSR 4 — Argentina 2 (Four Nations Tournamnet). YouTube. ციტირების თარიღი: 3 აგვისტო, 2020.
  127. Argentina v USSR, 31 March 1988. AFS. ციტირების თარიღი: 9 მაისი, 2021.
  128. USSR v Austria, 19 October 1988. AFS. ციტირების თარიღი: 9 მაისი, 2021.
  129. 129.0 129.1 Камерун 0–4 СССР // FIFA World Cup 1990 // Cameroon vs Soviet Union. YouTube. ციტირების თარიღი: 9 მაისი, 2021.
  130. Cameroon v USSR, 18 June 1990. AFS. ციტირების თარიღი: 9 მაისი, 2021.
  131. Новости футбола
  132. სადაც, უნდა აღინიშნოს, რომ სამწვრთნელო ლიცენზია მას არ გამოადგა — შვეიცარიის ფეხბურთის ფედერაცია საფრანგეთის ფეხბურთის ფედერაციის მიერ გაცემულ სამწვრთნელო ლიცენზიებს არ აღიარებდა
  133. Заваров возглавил швейцарский «Виль»
  134. Никогда не был оторван от Украины
  135. Футбол
  136. 136.0 136.1 ЖАЛЬ, ГОДЫ НЕ ПОЗВОЛЯЮТ СЫГРАТЬ ВМЕСТЕ С АРШАВИНЫМ
  137. Чемпионат Украины. 18-й тур
  138. Генна́дий Влади́мирович Лито́вченко (11 сентября 1963, Днепродзержинск).
  139. Литовченко поменял Харьков на Харьков.
  140. Чемпионат Украины. 28-й тур.
  141. Заваров приступает к работе в «Москве»
  142. Заваров стал главным тренером киевского "Арсенала". sport-express.ru. ციტირების თარიღი: 18 ივლისი, 2020.
  143. Дени́с Ви́кторович Оле́йник
  144. Евге́ний Алекса́ндрович Селезнёв
  145. Вади́м Зино́вьевич Рабино́вич (род. 4 августа 1953, Харьков, Украинская ССР).
  146. Вячесла́в Ви́кторович Гро́зный (12 июля 1956, с. Оленевка).
  147. ЗАВАРОВ НАЗНАЧЕН СОВЕТНИКОМ ВИЦЕ-ПРЕМЬЕРА ПРАВИТЕЛЬСТВА
  148. Михаил Иванович Фоменко (род. 19 сентября 1948, Малая Рыбица).
  149. Александр Заваров: «Мы напомнили игрокам, что они — элита нашего футбола»
  150. 150.0 150.1 Zavarov, un talento rimasto incompiuto Italian. Il Corriere dello Sport. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 6 December 2014. ციტირების თარიღი: 17 ივლისი, 2020.
  151. 151.0 151.1 Andrea Schianchi. Il trampolino di lancio Zavarov, Rooney, Villa quando l' Euro fa volare Italian. La Gazzetta dello Sport (4 ივნისი, 2012). ციტირების თარიღი: 17 ივლისი, 2020.
  152. 152.0 152.1 Gli eroi in bianconero: Aleksandr ZAVAROV Italian. Tutto Juve (26 აპრილი, 2010). ციტირების თარიღი: 17 ივლისი, 2020.
  153. 153.0 153.1 NUOVI MAESTRI ALL' OPERA Italian. La Repubblica (27 იანვარი, 1987). ციტირების თარიღი: 17 ივლისი, 2020.
  154. 154.0 154.1 PARLACI DI TE UOMO DI KIEV Italian. La Repubblica (28 სექტემბერი, 1988). ციტირების თარიღი: 17 ივლისი, 2020.
  155. Lo Shevchenko segreto Italian. La Gazzetta dello Sport (27 ოქტომბერი, 2000). ციტირების თარიღი: 17 ივლისი, 2020.
  156. 156.0 156.1 LO CHIAMAVANO SACHA IL BIDONE Italian. La Repubblica (12 სექტემბერი, 1989). ციტირების თარიღი: 17 ივლისი, 2020.
  157. 157.0 157.1 157.2 157.3 'FATEMI TORNARE NELLA MIA KIEV' Italian. La Repubblica (11 April 1990). ციტირების თარიღი: 17 ივლისი, 2020.
  158. DUE CAMPIONI DA SCOPRIRE Italian. La Repubblica (30 სექტემბერი, 1988). ციტირების თარიღი: 17 ივლისი, 2020.
  159. CERCANDO IL VERO ZAVAROV Italian. La Repubblica (1 მარტი, 1989). ციტირების თარიღი: 17 ივლისი, 2020.
  160. La chimera di Magrin Italian. Il Corriere della Sera (28 ივნისი, 2013). ციტირების თარიღი: 17 ივლისი, 2020.
  161. Валерій Заваров. arsenal-kiev.com.ua. ციტირების თარიღი: 17 ივლისი, 2020.
  162. მე-6 ადგილი.
  163. მე-17–20 ადგილი.
  164. მე-8 ადგილი.
  165. მე-23–30 ადგილი.
  166. «Клуб Олега Блохина: Награды нашли своих героев»
  167. «Внук за деда, сын за отца, друг за друга: на „Олимпийском“ наградили бомбардиров клуба Блохина»
  168. Обладатель приза журнала «Советский воин» «Рыцарю атаки» за наибольшее количество «хет-триков» в чемпионате СССР: 1987.
  169. Играл за сборную ФИФА против команды Великобритании (1987) и за сборную мира против команды Франции (1988).
  170. Указ президента Украины N 795/2004
  171. Указ Президента України № 210/2016 від 13 травня 2016 року "Про відзначення державними нагородами України ветеранів команди товариства «Футбольний клуб „Динамо“ Київ»". president.gov.ua. ციტატა: „Нагородити орденом "За заслуги" II ступеня ЗАВАРОВА Олександра Анатолійовича - володаря Кубка володарів кубків УЄФА 1986 року.“ ციტირების თარიღი: 18 ივლისი, 2020.