თურქეთის ეკონომიკა

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
Jump to navigation Jump to search
თურქეთის ეკონომიკა
İstanbul view from İstanbul Sapphire observation deck Aug 2014, p9.JPG
ვალუტა თურქული ლირა (₺)
ფისკალური წელი კალენდარული წელი
სავაჭრო ორგანიზაციები G-20, ეთგო, ევროკავშირის საბაჟო კავშირი, მსოფლიო სავაჭრო ორგანიზაცია, ეთო, ბისეკი
სტატისტიკა
მშპ (მუპ) $1.641 ტრილიონი (PPP, 2016)[1]
$721 მილიარდი (ნომინალური, 2016)[1]
მშპ ზრდა Increase2.svg4.0% (2015), Increase2.svg5.7% (Q4 2015)[2]
მშპ ერთ სულზე $20,888 (PPP, 2016)[1]
$9,179 (ნომინალური, 2016)[1]
მშპ სექტორით სოფლის მეურნეობა: 8.9%; მრეწველობა: 27.3%; მომსახურება: 63.8% (2013)[3]
ინფლაცია 6.81% (აგვისტო 2015)[4]
მოსახლეობა
სიღარიბის ზღვარს ქვემოთ
16.9% (2010)[5]
Gini index 40.2 (2010)[6]
შრომითი რესურსი 27.91 მილიონი (2013) შენიშვნა: დაახლოებით 1.2 მილიონი თურქი მუშაობს საზღვარგარეთ[7]
შრომითი რესურსი
საქმიანობით
სოფლის მეურნეობა: 25.5%, მრეწველობა: 26.2%, მომსახურება: 48.4% (2010)
უმუშევრობა 9.3% (მაისი 2015)[8]
მრეწველობის მთავარი დარგები ტექსტილი, კვება, ავტომობილი, ელექტრონიკა, ტურიზმი, მაღარო (ნახშირი, ქრომატები, სპილენძი, ბორი), ფოლადი, ნავთობი, მშენებლობა, ხე-ტყე, ქაღალდი
სავაჭრო პარტნიორები
ექსპორტი Increase2.svg $176.6 მილიარდი (28-ე ადგილი) (2014)[9]
საქონლის ექსპორტი
ძირითადი პარტნიორები გერმანიის დროშა გერმანია 9.6%
ერაყის დროშა ერაყი 6.9%
გაერთიანებული სამეფოს დროშა გაერთიანებული სამეფო 6.3%
იტალიის დროშა იტალია 4.5%
საფრანგეთის დროშა საფრანგეთი 4.1%
აშშ-ის დროშა აშშ 4% (2014)[11]
იმპორტი Decrease2.svg $240.4 მილიარდი (22-ე ადგილი) (2014)[12]
საქონლის იმპორტი
სავაჭრო პარტნიორები რუსეთის დროშა რუსეთი 10.4%
ჩინეთის დროშა ჩინეთი 10.3%
გერმანიის დროშა გერმანია 9.2%
აშშ-ის დროშა აშშ 5.3%
იტალიის დროშა იტალია 5%
ირანის დროშა ირანი 4.1% (2014)[14]
სახელმწიფოს შიდა ვალი 35.5% მშპ-დან (2013)[15]
საზოგადოებრივი ფინანსები
შემოსავლები $225 მილიარდი (2015)[16]
გასავლები $234 მილიარდი (2015)[16]
ეკონომიკური დახმარება დონორი: $1.03 მილიარდი, 0.13% მშპ-დან.[17] ასევე, თურქეთი ოფიციალური განვითარების დახმარების 2012 წლის მონაცემებით მე-4 ადგილზეა.[18][19]
კრედიტუნარიანობის შეფასება
  • Standard & Poor's:[20]
    BBB (შიდა)
    BB+ (საგარეო)
    BBB(T&C შეფასება)
    პერსპექტივა: უარყოფითი[20]
  • Moody's:
    რეიტინგი: Baa3
    პერსპექტივა: უარყოფითი[21]
  • Fitch Group:
    რეიტინგი: BBB-
    პერსპექტივა: სტაბილური[22]
Main data source: CIA World Factbook
All values, unless otherwise stated, are in აშშ დოლარები

თურქეთის ეკონომიკა სსფ-ს მიერ განისაზღვრება, როგორც განვითარებადი საბაზრო ეკონომიკა.[23] ცენტრალური სადაზვერვო სააგენტოს წიგნის (World Factbook) მიხედვით თურქეთი მსოფლიოს განვითარებული ქვეყნების სიაშია.[24] ასევე, თურქეთი ეკონომისტების და პოლიტიკური მეცნიერების მიერ განისაზღვრება, როგორც მსოფლიოს ერთ-ერთი ახლად ინდუსტრიალიზებული ქვეყანა. თურქეთი მსოფლიოს მე-18 უდიდესი ნომინალური მშპ-ს[1] და მე-17 უდიდესი მშპ-ს (PPP)[1] მქონე ქვეყანაა. თურქეთი, მსოფლიოს სოფლის მეურნეობის პროდუქტების წარმოებაში წამყვანი ქვეყანაა.

მაკროეკონომიკური ტენდენციები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

თურქეთი არის ეთგო-ს (1961) და G20-ს (1999) დამფუძნებელი წევრი. 1995 წლის 31 დეკემბრიდან, თურქეთი ევროკავშირის საბაჟო კავშირის ნაწილია.

მიუხედავად გლობალური ფინანსური კრიზისა, როდესაც ბევრმა ეკონომიკამ უკვე ვერ აღადგინა არსებული ეკონომიკა, თურქეთის ეკონომიკამ გაიზარდა 9.2% 2010 წელს და 8.5 პროცენტით 2011 წელს, რითაც გახდა, როგორც ყველაზე სწრაფად მზარდი ეკონომიკა ევროპაში და ერთ-ერთი ყველაზე სწრაფად მზარდი ეკონომიკა მსოფლიოში. აქედან გამომდინარე, თურქეთმა შეხვდა "60 პროცენტით ევროკავშირის მაასტრიხტის კრიტერიუმებს" ვალის ფონდით, 2004 წლიდან. ანალოგიურად, 2002-დან 2011 წლამდე საბიუჯეტო დეფიციტი შემცირდა 10-ზე მეტი პროცენტიდან 3-ზე ნაკლებ პროცენტამდე, რაც ევროკავშირის მაასტრიხტის ბიუჯეტის ბალანსის ერთ-ერთი კრიტერიუმია.[25]

ცენტრალური სადაზვერვო სააგენტოს მიერ, თურქეთი კლასიფიცირდება, როგორც განვითარებული ქვეყანა.[26] თურქეთი, ხშირად კლასიფიცირდება, როგორც ახლად განვითარებული ქვეყანა, ეკონომისტების და პოლიტიკური მეცნიერების მიერ;[27][28][29] ხოლო „Merrill Lynch“-ის, მსოფლიო ბანკის და ეკონომისტის აღწერით, თურქეთი კლასიფიცირდება, როგორც განვითარებადი საბაზრო ეკონომიკის მქონე ქვეყანა.[30][31][32]

მსოფლიო ბანკი ყოფს თურქეთს, როგორც ზედა საშუალო შემოსავლების მქონე ქვეყანა ერთ სულ მოსახლეზე მშპ-ს თვალსაზრისით 2007 წლის მიხედვით.[32]

ჟურნალ Forbes-ის კვლევის თანახმად, სტამბოლი, თურქეთის ფინანსური კაპიტალი, ჰყავს სულ 37 მილიარდერი 2013 წელს, რეიტინგში უკავია მე-5 ადჰილი მსოფლიოში მოსკოვის (84 მილიარდერი), ნიუ-იორკის (62 მილიარდერი), ჰონგ-კონგის (43 მილიარდერი) და ლონდონის (43 მილიარდერი) შემდეგ.[33]

2009 წელს თურქეთის მთავრობამ მიმართა სხვადასხვა ეკონომიკური სტიმულირების ზომებს, რათა შეამციროს 2007-2012 წლის გლობალური ფინანსური კრიზისის გავლენა, როგორიცაა: დროებით გადასახადის შემცირება ავტომობილებზე, საყოფაცხოვრებო ნივთებზე და საცხოვრებლებზე. შედეგად, წარმოების გრძელვადიანი სამომხმარებლო საქონელი 7.2%-ით გაიზარდა, მიუხედავად საავტომობილო წარმოების შემცირებისა.[34]

სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  1. 1.0 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 Report for Selected Countries and Subjects. IMF World Economic Outlook Database, April 2015 (14 April 2015). წაკითხვის თარიღი: 12 July 2015.
  2. Turkish economy grows 4 per cent in 2015, beats expectations / The economy grew 5.7 percent in the fourth quarter of 2015, the highest among the G20 group of nations after China and India. Gulf News.
  3. GDP - Composition by Sector. CIA World Factbook (2012). წაკითხვის თარიღი: 2013-04-25.
  4. http://www.tuik.gov.tr/HbGetirHTML.do?id=18534
  5. Population below poverty line. CIA World Factbook (2010). წაკითხვის თარიღი: 2013-04-25.
  6. GINI Index. CIA World Factbook (2010). წაკითხვის თარიღი: 2013-06-21.
  7. Labor Force of Republic of Turkey. CIA World Factbook (2012). წაკითხვის თარიღი: 2013-04-25.
  8. ..::Welcome to Turkish Statistical Institute(TurkStat)'s Web Pages::... turkstat.gov.tr.
  9. 2012 Exports figures of Turkey. CIA World Factbook (2014). წაკითხვის თარიღი: 2015-04-13.
  10. Exports Products of Turkey. CIA World Factbook. წაკითხვის თარიღი: 2013-04-25.
  11. Exports Partners of Turkey. CIA World Factbook (2014). წაკითხვის თარიღი: 2015-11-01.
  12. 2012 Imports figures of Turkey. CIA World Factbook (2014). წაკითხვის თარიღი: 2015-04-13.
  13. Imports Products of Turkey. CIA World Factbook. წაკითხვის თარიღი: 2013-04-25.
  14. Imports Partners of Turkey. CIA World Factbook (2014). წაკითხვის თარიღი: 2015-11-01.
  15. European Economy 2013, p 106 (PDF). European Commission (2013). წაკითხვის თარიღი: 3 May 2013.
  16. 16.0 16.1 2015 bütçesi komisyondan geçti. Sabah (26 November 2014).
  17. Global Humanitarian Assistance GHA Report 2013. Global Humanitarian Assistance (2013). წაკითხვის თარიღი: 2013-08-10.
  18. In Focus Turkey. Global Humanitarian Assistance (2013). წაკითხვის თარიღი: 2013-08-10.
  19. Turkey fourth biggest donor country“, BBC, 2013-07-17. წაკითხვის თარიღი: 2013-08-10. 
  20. 20.0 20.1 Sovereign credit ratings. Standard & Poor's. წაკითხვის თარიღი: 25 April 2013.
  21. Rating Action: Moody's upgrades Turkey's government bond ratings to Baa3, stable outlook. წაკითხვის თარიღი: 16 May 2013.
  22. Fitch upgrades Turkey's rating to investment grade. Today's Zaman. წაკითხვის თარიღი: 25 April 2013.
  23. IMF Advanced Economies List. World Economic Outlook (PDF) (April 2011).
  24. The World Factbook. cia.gov.
  25. Gross domestic product 2011. Turkish Statistical Institute (21 December 2012). წაკითხვის თარიღი: 12 April 2013.
  26. Developed Countries, World Factbook, CIA.
  27. Mauro F. Guillén (2003). "Multinationals, Ideology, and Organized Labor", The Limits of Convergence. Princeton University Press, გვ. 126 (Table 5.1). ISBN 0-691-11633-4. 
  28. David Waugh (2000). "Manufacturing industries (chapter 19), World development (chapter 22)", Geography, An Integrated Approach, 3rd, Nelson Thornes Ltd., გვ. 563, 576–579, 633, and 640. ISBN 0-17-444706-X. 
  29. N. Gregory Mankiw (2007). Principles of Economics, 4th. ISBN 0-324-22472-9. 
  30. Turkey's economy sees recovery signs as risks remain_English_Xinhua. Xinhua (28 June 2009). წაკითხვის თარიღი: 2011-08-29.
  31. Fund management“, The Economist, 2009-07-16. 
  32. 32.0 32.1 Turkey - Country Brief 2010. Worldbank.org.tr. წაკითხვის თარიღი: 2011-08-29.
  33. Forbes Top 10 Billionaire Cities - Moscow Beats New York Again. Forbes (2013-03-14). წაკითხვის თარიღი: 2014-12-26.
  34. Aug 25, 2009. (2009-08-25) Turkish recovery needs more time. Asia Times Online. წაკითხვის თარიღი: 2011-08-29.