თურქეთის ეკონომიკა

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
ნავიგაციაზე გადასვლა ძიებაზე გადასვლა
თურქეთის ეკონომიკა
İstanbul view from İstanbul Sapphire observation deck Aug 2014, p9.JPG
ვალუტა თურქული ლირა (₺)
ფისკალური წელი კალენდარული წელი
სავაჭრო ორგანიზაციები G-20, ეთგო, ევროკავშირის საბაჟო კავშირი, მსოფლიო სავაჭრო ორგანიზაცია, ეთო, ბისეკი
სტატისტიკა
მშპ (მუპ) $1.641 ტრილიონი (PPP, 2016)[1]
$721 მილიარდი (ნომინალური, 2016)[1]
მშპ ზრდა Increase2.svg4.0% (2015), Increase2.svg5.7% (Q4 2015)[2]
მშპ ერთ სულზე $20,888 (PPP, 2016)[1]
$9,179 (ნომინალური, 2016)[1]
მშპ სექტორით სოფლის მეურნეობა: 8.9%; მრეწველობა: 27.3%; მომსახურება: 63.8% (2013)[3]
ინფლაცია 6.81% (აგვისტო 2015)[4]
მოსახლეობა
სიღარიბის ზღვარს ქვემოთ
16.9% (2010)[5]
Gini index 40.2 (2010)[6]
შრომითი რესურსი 27.91 მილიონი (2013) შენიშვნა: დაახლოებით 1.2 მილიონი თურქი მუშაობს საზღვარგარეთ[7]
შრომითი რესურსი
საქმიანობით
სოფლის მეურნეობა: 25.5%, მრეწველობა: 26.2%, მომსახურება: 48.4% (2010)
უმუშევრობა 9.3% (მაისი 2015)[8]
მრეწველობის მთავარი დარგები ტექსტილი, კვება, ავტომობილი, ელექტრონიკა, ტურიზმი, მაღარო (ნახშირი, ქრომატები, სპილენძი, ბორი), ფოლადი, ნავთობი, მშენებლობა, ხე-ტყე, ქაღალდი
სავაჭრო პარტნიორები
ექსპორტი Increase2.svg $176.6 მილიარდი (28-ე ადგილი) (2014)[9]
საქონლის ექსპორტი
ძირითადი პარტნიორები გერმანიის დროშა გერმანია 9.6%
ერაყის დროშა ერაყი 6.9%
გაერთიანებული სამეფოს დროშა გაერთიანებული სამეფო 6.3%
იტალიის დროშა იტალია 4.5%
საფრანგეთის დროშა საფრანგეთი 4.1%
აშშ-ის დროშა აშშ 4% (2014)[11]
იმპორტი Decrease2.svg $240.4 მილიარდი (22-ე ადგილი) (2014)[12]
საქონლის იმპორტი
სავაჭრო პარტნიორები რუსეთის დროშა რუსეთი 10.4%
ჩინეთის დროშა ჩინეთი 10.3%
გერმანიის დროშა გერმანია 9.2%
აშშ-ის დროშა აშშ 5.3%
იტალიის დროშა იტალია 5%
ირანის დროშა ირანი 4.1% (2014)[14]
სახელმწიფოს შიდა ვალი 35.5% მშპ-დან (2013)[15]
საზოგადოებრივი ფინანსები
შემოსავლები $225 მილიარდი (2015)[16]
გასავლები $234 მილიარდი (2015)[16]
ეკონომიკური დახმარება დონორი: $1.03 მილიარდი, 0.13% მშპ-დან.[17] ასევე, თურქეთი ოფიციალური განვითარების დახმარების 2012 წლის მონაცემებით მე-4 ადგილზეა.[18][19]
კრედიტუნარიანობის შეფასება
  • Standard & Poor's:[20]
    BBB (შიდა)
    BB+ (საგარეო)
    BBB(T&C შეფასება)
    პერსპექტივა: უარყოფითი[20]
  • Moody's:
    რეიტინგი: Baa3
    პერსპექტივა: უარყოფითი[21]
  • Fitch Group:
    რეიტინგი: BBB-
    პერსპექტივა: სტაბილური[22]
Main data source: CIA World Factbook
All values, unless otherwise stated, are in აშშ დოლარები

თურქეთის ეკონომიკა სსფ-ს მიერ განისაზღვრება, როგორც განვითარებადი საბაზრო ეკონომიკა.[23] ცენტრალური სადაზვერვო სააგენტოს წიგნის (World Factbook) მიხედვით თურქეთი მსოფლიოს განვითარებული ქვეყნების სიაშია.[24] ასევე, თურქეთი ეკონომისტების და პოლიტიკური მეცნიერების მიერ განისაზღვრება, როგორც მსოფლიოს ერთ-ერთი ახლად ინდუსტრიალიზებული ქვეყანა. თურქეთი მსოფლიოს მე-18 უდიდესი ნომინალური მშპ-ს[1] და მე-17 უდიდესი მშპ-ს (PPP)[1] მქონე ქვეყანაა. თურქეთი, მსოფლიოს სოფლის მეურნეობის პროდუქტების წარმოებაში წამყვანი ქვეყანაა.

მაკროეკონომიკური ტენდენციები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

თურქეთი არის ეთგო-ს (1961) და G20-ს (1999) დამფუძნებელი წევრი. 1995 წლის 31 დეკემბრიდან, თურქეთი ევროკავშირის საბაჟო კავშირის ნაწილია.

მიუხედავად გლობალური ფინანსური კრიზისა, როდესაც ბევრმა ეკონომიკამ უკვე ვერ აღადგინა არსებული ეკონომიკა, თურქეთის ეკონომიკამ გაიზარდა 9.2% 2010 წელს და 8.5 პროცენტით 2011 წელს, რითაც გახდა, როგორც ყველაზე სწრაფად მზარდი ეკონომიკა ევროპაში და ერთ-ერთი ყველაზე სწრაფად მზარდი ეკონომიკა მსოფლიოში. აქედან გამომდინარე, თურქეთმა შეხვდა "60 პროცენტით ევროკავშირის მაასტრიხტის კრიტერიუმებს" ვალის ფონდით, 2004 წლიდან. ანალოგიურად, 2002-დან 2011 წლამდე საბიუჯეტო დეფიციტი შემცირდა 10-ზე მეტი პროცენტიდან 3-ზე ნაკლებ პროცენტამდე, რაც ევროკავშირის მაასტრიხტის ბიუჯეტის ბალანსის ერთ-ერთი კრიტერიუმია.[25]

ცენტრალური სადაზვერვო სააგენტოს მიერ, თურქეთი კლასიფიცირდება, როგორც განვითარებული ქვეყანა.[26] თურქეთი, ხშირად კლასიფიცირდება, როგორც ახლად განვითარებული ქვეყანა, ეკონომისტების და პოლიტიკური მეცნიერების მიერ;[27][28][29] ხოლო „Merrill Lynch“-ის, მსოფლიო ბანკის და ეკონომისტის აღწერით, თურქეთი კლასიფიცირდება, როგორც განვითარებადი საბაზრო ეკონომიკის მქონე ქვეყანა.[30][31][32]

მსოფლიო ბანკი ყოფს თურქეთს, როგორც ზედა საშუალო შემოსავლების მქონე ქვეყანა ერთ სულ მოსახლეზე მშპ-ს თვალსაზრისით 2007 წლის მიხედვით.[32]

ჟურნალ Forbes-ის კვლევის თანახმად, სტამბოლი, თურქეთის ფინანსური კაპიტალი, ჰყავს სულ 37 მილიარდერი 2013 წელს, რეიტინგში უკავია მე-5 ადჰილი მსოფლიოში მოსკოვის (84 მილიარდერი), ნიუ-იორკის (62 მილიარდერი), ჰონგ-კონგის (43 მილიარდერი) და ლონდონის (43 მილიარდერი) შემდეგ.[33]

2009 წელს თურქეთის მთავრობამ მიმართა სხვადასხვა ეკონომიკური სტიმულირების ზომებს, რათა შეამციროს 2007-2012 წლის გლობალური ფინანსური კრიზისის გავლენა, როგორიცაა: დროებით გადასახადის შემცირება ავტომობილებზე, საყოფაცხოვრებო ნივთებზე და საცხოვრებლებზე. შედეგად, წარმოების გრძელვადიანი სამომხმარებლო საქონელი 7.2%-ით გაიზარდა, მიუხედავად საავტომობილო წარმოების შემცირებისა.[34]

სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  1. 1.0 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 Report for Selected Countries and Subjects. IMF World Economic Outlook Database, April 2015 (14 April 2015). ციტირების თარიღი: 12 July 2015.
  2. Turkish economy grows 4 per cent in 2015, beats expectations / The economy grew 5.7 percent in the fourth quarter of 2015, the highest among the G20 group of nations after China and India. Gulf News.
  3. GDP - Composition by Sector. CIA World Factbook (2012). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-10-11. ციტირების თარიღი: 2013-04-25.
  4. დაარქივებული ასლი. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-06-20. ციტირების თარიღი: 2016-04-12.
  5. Population below poverty line. CIA World Factbook (2010). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-12-21. ციტირების თარიღი: 2013-04-25.
  6. GINI Index. CIA World Factbook (2010). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2007-06-13. ციტირების თარიღი: 2013-06-21.
  7. Labor Force of Republic of Turkey. CIA World Factbook (2012). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2015-09-05. ციტირების თარიღი: 2013-04-25.
  8. ..::Welcome to Turkish Statistical Institute(TurkStat)'s Web Pages::... turkstat.gov.tr. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-11-08. ციტირების თარიღი: 2016-04-12.
  9. 2012 Exports figures of Turkey. CIA World Factbook (2014). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2015-10-30. ციტირების თარიღი: 2015-04-13.
  10. Exports Products of Turkey. CIA World Factbook. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2015-06-26. ციტირების თარიღი: 2013-04-25.
  11. Exports Partners of Turkey. CIA World Factbook (2014). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-10-02. ციტირების თარიღი: 2015-11-01.
  12. 2012 Imports figures of Turkey. CIA World Factbook (2014). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2015-10-30. ციტირების თარიღი: 2015-04-13.
  13. Imports Products of Turkey. CIA World Factbook. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-10-05. ციტირების თარიღი: 2013-04-25.
  14. Imports Partners of Turkey. CIA World Factbook (2014). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-09-17. ციტირების თარიღი: 2015-11-01.
  15. European Economy 2013, p 106 (PDF). European Commission (2013). ციტირების თარიღი: 3 May 2013.
  16. 16.0 16.1 2015 bütçesi komisyondan geçti. Sabah (26 November 2014).
  17. Global Humanitarian Assistance GHA Report 2013. Global Humanitarian Assistance (2013). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-04-04. ციტირების თარიღი: 2013-08-10.
  18. In Focus Turkey. Global Humanitarian Assistance (2013). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-08-05. ციტირების თარიღი: 2013-08-10.
  19. „Turkey fourth biggest donor country“. BBC. 2013-07-17. ციტირების თარიღი: 2013-08-10.
  20. 20.0 20.1 Sovereign credit ratings. Standard & Poor's. ციტირების თარიღი: 25 April 2013.
  21. Rating Action: Moody's upgrades Turkey's government bond ratings to Baa3, stable outlook. ციტირების თარიღი: 16 May 2013.
  22. Fitch upgrades Turkey's rating to investment grade. Today's Zaman. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 21 ივლისი 2015. ციტირების თარიღი: 25 April 2013.
  23. IMF Advanced Economies List. World Economic Outlook (PDF) (April 2011).
  24. The World Factbook. cia.gov. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2008-04-09. ციტირების თარიღი: 2016-04-12.
  25. Gross domestic product 2011. Turkish Statistical Institute (21 December 2012). ციტირების თარიღი: 12 April 2013.
  26. Developed Countries დაარქივებული 2008-04-09 საიტზე Wayback Machine. , World Factbook, CIA.
  27. Mauro F. Guillén (2003). "Multinationals, Ideology, and Organized Labor", The Limits of Convergence. Princeton University Press, გვ. 126 (Table 5.1). ISBN 0-691-11633-4. 
  28. David Waugh (2000). "Manufacturing industries (chapter 19), World development (chapter 22)", Geography, An Integrated Approach, 3rd, Nelson Thornes Ltd., გვ. 563, 576–579, 633, and 640. ISBN 0-17-444706-X. 
  29. N. Gregory Mankiw (2007). Principles of Economics, 4th. ISBN 0-324-22472-9. 
  30. Turkey's economy sees recovery signs as risks remain_English_Xinhua. Xinhua (28 June 2009). ციტირების თარიღი: 2011-08-29.
  31. „Fund management“. The Economist. 2009-07-16.
  32. 32.0 32.1 Turkey - Country Brief 2010. Worldbank.org.tr. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-08-28. ციტირების თარიღი: 2011-08-29.
  33. Forbes Top 10 Billionaire Cities - Moscow Beats New York Again. Forbes (2013-03-14). ციტირების თარიღი: 2014-12-26.
  34. Aug 25, 2009. (2009-08-25) Turkish recovery needs more time. Asia Times Online. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-06-29. ციტირების თარიღი: 2011-08-29.