ნობელის პრემიის ქალი-ლაურეატები

თავისუფალი ქართულენოვანი ენციკლოპედია ვიკიპედიიდან
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება

ნობელის პრემიის ქალი-ლაურეატებინობელის პრემია დაარსდა 1895 წელს, ალფრედ ნობელის ანდერძის თანახმად. მას გასცემს შვედეთის სამეფო აკადემია, კაროლინის ინსტიტუტი (მედიცინასა და ფიზიოლოგიის დარგში) და ნორვეგიის ნობელის კომიტეტი (მშვიდობის განმტკიცების დარგში).[1] 1968 წელს შვედეთის ცენტრალური ბანკის მიერ დაარსდა ნობელის პრემია ეკონომიკის დარგში.[2]

2009 წელს მოითვლებოდა 762 ნობელიანტი მამაკაცი და 40 ნობელიანტი ქალი.[3] პირველი ნობელის პრემიის ლურეატი ქალი გახდა მარი სკლოდოვსკა-კიური, რომელმაც პრემია მიიღო ორჯერ 1903 წელს ფიზიკაში, ხოლო 1911 წელს ქიმაში. სარეკორდო იყო 2009 წელი, როდესაც ერთდროულად 5 ქალი გახდა ნობელის პრემიის ლაურეატი სხვადასხვა არგში, მათ შორის იყო პირველი ქალი ეკონომიკის პრემიის ლაურეატი ელინორ ოსტრომი.

ლაურეატი ქალები[რედაქტირება]

წელი ფოტო ლაურეატი ქვეყანა კატეგორია გამართლება
1903 Marie Curie.jpg მარი სკლოდოვსკა-კიური საფრანგეთი ფიზიკა «ექსტრაორდინარული შესაძლებლობების აღიარების ნიშნად, რაც მათ პროფესორ ანრი ბერკელის მიერ მიგნებული რადიაციული მოვლენების თავიანთ ერთობლივ კვლევებში აღმოაჩინეს.
1905 Bertha-von-Suttner-1906.jpg ბერტა ფონ ზუტნერი ავსტრია-უნგრეთი მშვიდობა მშვიდობის საერთაშორისო ბიუროს საპატიო პრეზიდენტი, ბერნი, შვეიცარია.[4].
1909 Selma Lagerlöf.jpg სელმა ლაგერლეფი შვედეთი ლიტერატურა «კეთილშობილი იდეალიზმის, ცოცხალი წარმოსახვისა და სულიერი აღქმისათვის.»[5]
1911 Marie Curie.jpg მარი სკლოდოვსკა-კიური საფრანგეთი ქიმია «რადიუმისა და პოლონიუმის აღმოჩენისათვის»[6]
1926 Grazia Deledda 1926.jpg გრაცია დელედა იტალია ლიტერატურა «მისი იდეალისტურად შთაგონებული წიგნებისათვის, სადაც პლასტიკური სიზუსტით აღიბეჭდა მის კუნძულზე მიმდინარე ცხოვრება და კიდევ იმ ღრმა თანაგრძნობისათვის, რომლითაც ის ადამიანთა პრობლემებს წყვეტდა.»[7]
1928 Sigrid Undset crop.jpg სიგრიდ უნსეტი ნორვეგია ლიტერატურა «პირველ რიგში შუა საუკუნეების ჩრდილოეთის ცხოვრების კოლორიტული აღწერისათვის»[8]
1931 Jane Addams profile.jpg ჯეინ ადამსი აშშ მშვიდობა სოციოლოგი; საერთაშორისო ორგანიზაციის ქალთა საერთაშორისო ლიგა მშვიდობისა და თავისუფლებისათვის პრეზიდენტი[9].
1935 Joliot-curie.jpg ირენ ჟოლიო-კიური საფრანგეთი ქიმია «ახალი რადიოაქტიული ელემენტების სინთეზირებისათვის»[10]
1938 Pearl Buck.jpg პერლ ბაკი აშშ ლიტერატურა «ჩინეთში გლეხის ცხოვრების მდიდარი და ჭეშმარიტად ეპიკური აღწერილობებისა და ბიოგრაფიული შედევრებისათვის»[11]
1945 Gabriela Mistral(1924).jpg გაბრიელა მისტრალი ჩილე ლიტერატურა «ლირიკული პოეზიისათვის, რომელიც შთაგონებული ძლიერი ემოციებით, თავისი სახელი გახადა სიმბოლო ლათინური ამერიკის ისეალისტური მისწრაფებებისა.»[12]
1946 EmilyGreeneBalch.jpg ემილი ბოლჩი აშშ მშვიდობა ისტორიის ყოფილი პროფესორი და სოციოლოგი; საერთაშორისო ორგანიზაციის ქალთა საერთაშორისო ლიგა მშვიდობისა და თავისუფლებისათვის საპატიო პრეზიდენტი[13].
1947 Gerty Theresa Cori.jpg გერტი კორი აშშ ფიზიოლოგია და მედიცინა «მისი კათოლიკური კონვერსიებისათვის გლიკოგენიа»[14]
1963 Mayer.jpg მარია გოუპერტ-მაიერი აშშ ფიზიკა «ბირთვის გარსის სტრუქტურის აღმოჩენისათვის»[15]
1964 დოროთი ჰოდჯკინი დიდი ბრიტანეთი ქიმია «მნიშვნელოვანი ბიოქიმიური ნივთიერებების რენტგენული მეთოდებით მისაღებობის განსაზღვრისათვის">The Nobel Prize in Chemistry 1964. ნობელის ფონდი. წაკითხვის თარიღი: 2008-10-16.</ref>
1966 Nelly Sachs 1910.jpg ნელი ზაქსი შვედეთი ლიტერატურა «გამორჩეულად ლირიკული და დრამატული ნამუშევრები, რომლებიც ახდენენ ისრაელის ბედის ინტერპრეტაციას»[16]
1976 Betty Williams.jpg ბეტი უილიამსი დიდი ბრიტანეთი მშვიდობა ჩრდილოეთ ირლანდიაში მშვიდობისათვის მოძრაობის დამაარსებელი (ინგლ. Northern Ireland Peace Movement)[17]
1976 Mairead Corrigan Gaza.jpg მეირიდ კორიგანი დიდი ბრიტანეთი მშვიდობა ჩრდილოეთ ირლანდიაში მშვიდობისათვის მოძრაობის დამაარსებელი (Northern Ireland Peace Movement) )[17].
1977 Rosalyn Yalow - portrait.jpg როზალინ სასმენ იელოუ აშშ ფიზიოლოგია და მედიცინა «პეპტიდური ჰორმონების რადიოიმუნური შემუშავებისათვის»[18]
1979 MotherTeresa 090.jpg დედა ტერეზა ინდოეთი მშვიდობა «ქველმოქმედების მისიონერების» ლიდერი, კალკუტა[19].
1982 ARB-Alva-Myrdal.jpg ალვა მიურდალი შვედეთი მშვიდობა ყოფილი მინისტრი; დიპლომატი; მწერალი[20].
1983 Barbara McClintock (1902-1992).jpg ბარბარა მაკ-კლინტოკი აშშ ფიზიოლოგია და მედიცინა «მობილური გენეტიკური ელემენტების აღმოჩენისათვის»[21].
1986 Ritalevimontalcini.jpg რიტა ლევი-მონტალჩინი იტალია ფიზიოლოგია და მედიცინა «ნერვთა ზრდის ფაქტორების აღმოჩენისათვის»[22].
1988 Nci-vol-8236-300 Gertrude Elion.jpg გერტრუდ ელიონი აშშ ფიზიოლოგია და მედიცინა «ფარმაკოლოგიაში მნიშვნელოვანი პრინციპების აღმოჩენისათვის»[23]
1991 Nadine Gordimer.jpg ნადინ გორდიმერი სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა ლიტერატურა «მისი ბრწყინვალე ეპიკური წერილებისათვის რომელსაც, ნობელის სიტყვით დიდი სარგებელი მოაქვს კაცობრიობისათვის»[24]
1991 აუნ სან სუ ჩი მიანმარი მშვიდობა «მისი დემოკრატიისა და ადამიანის უფლებების არაძალადობრივი ბრძოლისათვის»[25]
1992 Rigoberta Menchu Tum.JPG რიგობერტა მენჩუ გვატემალა მშვიდობა «იმ მუშაობის აღიარების ნიშნად, რასაც იგი აწარმოებდა მკვიდრი მოსახლეობის სოციალური სამართლიანობისა და ეთნო კულტურულ შერიგების კუთხით»[26]
1993 Toni Morrison 2008-2.jpg ტონი მორისონი აშშ ლიტერატურა «მას, ვინც რომანებში შორსმხედველობითა და პოეტურობით გამოირჩევა და ამერიკული რეალობის უმნიშვნელოვანეს ასპექტებს აცოცხლებს.»[27]
1995 Christiane Nüsslein-Volhard mg 4383.jpg კრისტიანა ნიუსლიაინ-ფოლჰარდი გერმანია ფიზიოლოგია და მედიცინა «ადრეული ემბრიონოგენეზის გენეტიკური კონტროლის შესახებ მათი აღმოჩენისათვის»[28]
1996 Szymborska.jpg ვისლავა შიმბორსკა პოლონეთი ლიტერატურა «იმ პოეზიისათვის, რომელიც ისტორიულ და ბიოლოგიურ კონტექსტს ირონიული სიზუსტით აძლევს საშუალებას გამოვიდეს სინათლეზე ადამიანური რეალობის ფრაგმენტებში.»[29]
1997 JodyWilliams1.jpg ჯოდი უილიამსი აშშ მშვიდობა «მისი მუშაობისათვის ქვეითსაწინააღმდეგო ნაღმების აკრძალვისათვის»[30]
2003 Ebadi.jpg შირინ ებადი ირანი მშვიდობა «მისი ძალისხმევისათვის დემოკრატიისა და ადამიანის უფლებების საქმეში. იგი თავის ყურადღებას ამახვილებდა ძირითადად ქალებსა და ბავშვებზე»[31]
2004 Elfriede jelinek 2004 small.jpg ელფრიდა ელინეკი ავსტრია ლიტერატურა «მისი გმირებისა და ანტიგმირების, რომანებში იქნება თუ პიესებში, იმ მუსიკალობისათვის, რომელიც განსაკუთრებული ლინგვისტური დარტყმით ახდენს ზეგავლენას საზოგადოებრივ კლიშეებზე და ხელისუფლებისადმი მათ მორჩილებაზე»[32]
2004 Wangari Maathai in Nairobi.jpg ვანგარი მაატაი კენია მშვიდობა «მისი წვლილისათვის მდგრადი განვითარების, დემოკრატიის და მშვიდობის საქმეში»[33]
2004 LindaBuck cropped 1.jpg ლინდა ბაკი США ფიზიოლოგია და მედიცინა «ოდორანტის რეცეპტორისა და სენსორული სასუნთქი სისტემის აღმოჩენებისათვის»[34].
2007 Doris lessing 20060312 (square).jpg დორის ლესინგი დიდი ბრიტანეთი ლიტერატურა «„ქალური გამოცდილების ეპოსის“ შექმნისთვის»[35]
2008 Françoise Barré-Sinoussi-press conference Dec 06th, 2008-1.jpg ფრანსუაზა ბარე-სინუსი საფრანგეთი ფიზიოლოგია და მედიცინა «ადამიანის იმუნოდეფიციტის ვირუსის აღმოჩენისათვის»[36].
2009 Elizabeth Blackburn 2009-01.JPG ელიზაბეტ ბლეკბერნი ავსტრალია ფიზიოლოგია და მედიცინა «ქრომოსომების ტელომერებით და ფერმენტების ტელომერაზებით დაცვის მექანიზმების აღმოჩენისათვის»[37].
2009 Carol Greider 2009-01.JPG კეროლ გრეიდერი აშშ ფიზიოლოგია და მედიცინა «ქრომოსომების ტელომერებით და ფერმენტების ტელომერაზებით დაცვის მექანიზმების აღმოჩენისათვის»[37].
2009 Nobel Prize 2009-Press Conference KVA-15.jpg ადა იონატი ისრაელი ქიმია «რიბოსომის ფუნქციისა და სტრუქტურის კვლევისათვის»[38]
2009 Herta Muller.jpg ჰერტა მიულერი გერმანია, რუმინეთი ლიტერატურა «მას, ვინც პოეზიაში თავისი კონცენტრირებულობით და პროზაში სიწრფელით დაჩაგრულთა პეიზაჟებს ქმნის პოეზიაში»[39]
2009 Nobel Prize 2009-Press Conference KVA-30.jpg ელინორ ოსტრომი აშშ ეკონომიკა «ეკონომიკური ორგანიზაციის დარგში კვლევებისთვის»[40]
2011 Ellen Johnson-Sirleaf3.jpg ელენ ჯონსონ-სირლიფი ლიბერია მშვიდობა „ქალთა უსაფრთხოებისა და მათი მშვიდობის მშენებლობაში სრულფასოვანი ჩართვისათვის არაძალადობრივი ბრძოლის გამო“. [41]
2011 Leymah-gbowee-at-emu-press-conference.jpg ლეიმა გბოვი ლიბერია მშვიდობა „ქალთა უსაფრთხოებისა და მათი მშვიდობის მშენებლობაში სრულფასოვანი ჩართვისათვის არაძალადობრივი ბრძოლის გამო“. [42]
2011 Tawakkol Karman.jpg ტავაკულ კარმანი იემენი მშვიდობა „ქალთა უსაფრთხოებისა და მათი მშვიდობის მშენებლობაში სრულფასოვანი ჩართვისათვის არაძალადობრივი ბრძოლის გამო“. [43]
2013 ელის მანრო კანადა ლიტერატურა თანამედროვე მოთხრობის ოსტატი[44]

სქოლიო[რედაქტირება]

  1. Alfred Nobel – The Man Behind the Nobel Prize. ნობელის ფონდი. წაკითხვის თარიღი: 2008-10-16.
  2. The Nobel Prize. ნობელის ფონდი. წაკითხვის თარიღი: 2008-10-16.
  3. Nobel Laureates Facts. ნობელის ფონდი. წაკითხვის თარიღი: 2008-10-16.
  4. Nobel Peace Prize 1905. ნობელის ფონდი. წაკითხვის თარიღი: 2008-10-16.
  5. Nobel Prize in Literature 1909. ნობელის ფონდი. წაკითხვის თარიღი: 2008-10-16.
  6. The Nobel Prize in Chemistry 1911. ნობელის ფონდი. წაკითხვის თარიღი: 2008-10-16.
  7. Nobel Prize in Literature 1926. ნობელის ფონდი. წაკითხვის თარიღი: 2008-10-16.
  8. Nobel Prize in Literature 1928. ნობელის ფონდი. წაკითხვის თარიღი: 2008-10-16.
  9. Nobel Peace Prize 1931. ნობელის ფონდი. წაკითხვის თარიღი: 2008-10-16.
  10. The Nobel Prize in Chemistry 1935. ნობელის ფონდი. წაკითხვის თარიღი: 2008-10-16.
  11. Nobel Prize in Literature 1938. ნობელის ფონდი. წაკითხვის თარიღი: 2008-10-16.
  12. Nobel Prize in Literature 1945. ნობელის ფონდი. წაკითხვის თარიღი: 2008-10-16.
  13. Nobel Peace Prize 1946. ნობელის ფონდი. წაკითხვის თარიღი: 2008-10-16.
  14. Nobel Prize in Physiology or Medicine 1947. ნობელის ფონდი. წაკითხვის თარიღი: 2008-10-16.
  15. The Nobel Prize in Physics 1963. ნობელის ფონდი. წაკითხვის თარიღი: 2008-10-16.
  16. Nobel Prize in Literature 1966. ნობელის ფონდი. წაკითხვის თარიღი: 2008-10-16.
  17. 17.0 17.1 Nobel Peace Prize 1976. ნობელის ფონდი. წაკითხვის თარიღი: 2008-10-16.
  18. Nobel Prize in Physiology or Medicine 1977. ნობელის ფონდი. წაკითხვის თარიღი: 2008-10-16.
  19. Nobel Peace Prize 1979. ნობელის ფონდი. წაკითხვის თარიღი: 2008-10-16.
  20. Nobel Peace Prize 1982. ნობელის ფონდი. წაკითხვის თარიღი: 2008-10-16.
  21. Nobel Prize in Physiology or Medicine 1983. ნობელის ფონდი. წაკითხვის თარიღი: 2008-10-16.
  22. Nobel Prize in Physiology or Medicine 1986. ნობელის ფონდი. წაკითხვის თარიღი: 2008-10-16.
  23. Nobel Prize in Physiology or Medicine 1988. ნობელის ფონდი. წაკითხვის თარიღი: 2008-10-16.
  24. Nobel Prize in Literature 1991. ნობელის ფონდი. წაკითხვის თარიღი: 2008-10-16.
  25. Nobel Peace Prize 1991. ნობელის ფონდი. წაკითხვის თარიღი: 2008-10-16.
  26. Nobel Peace Prize 1992. ნობელის ფონდი. წაკითხვის თარიღი: 2008-10-16.
  27. Nobel Prize in Literature 1993. Нобелевский Фонд. წაკითხვის თარიღი: 2008-10-16.
  28. Nobel Prize in Physiology or Medicine 1995. ნობელის ფონდი. წაკითხვის თარიღი: 2008-10-16.
  29. Nobel Prize in Literature 1996. Нобелевский Фонд. წაკითხვის თარიღი: 2008-10-16.
  30. Nobel Peace Prize 1997. ნობელის ფონდი. წაკითხვის თარიღი: 2008-10-16.
  31. Nobel Peace Prize 2003. ნობელის ფონდი. წაკითხვის თარიღი: 2008-10-16.
  32. Nobel Prize in Literature 2004. ნობელის ფონდი. წაკითხვის თარიღი: 2008-10-16.
  33. Nobel Peace Prize 2004. ნობელის ფონდი. წაკითხვის თარიღი: 2008-10-16.
  34. Nobel Prize in Physiology or Medicine 2004. ნობელის ფონდი. წაკითხვის თარიღი: 2008-10-16.
  35. Nobel Prize in Literature 2007. ნობელის ფონდი. წაკითხვის თარიღი: 2008-10-16.
  36. Nobel Prize in Physiology or Medicine 2008. ნობელის ფონდი. წაკითხვის თარიღი: 2008-10-16.
  37. 37.0 37.1 Nobel Prize in Physiology or Medicine 2009. ნობელის ფონდი. წაკითხვის თარიღი: 2009-10-05.
  38. Nobel Prize in Chemistry 2009. ნობელის ფონდი. წაკითხვის თარიღი: 2009-10-06.
  39. Nobel Prize in Literature 2009. ნობელის ფონდი. წაკითხვის თარიღი: 2009-10-08.
  40. Nobel Prize in Economics 2009. ნობელის ფონდი. წაკითხვის თარიღი: 2009-10-12.
  41. The Nobel Peace Prize 2011 (en). Nobel Media. წაკითხვის თარიღი: 2011-10-7.
  42. The Nobel Peace Prize 2011 (en). Nobel Media. წაკითხვის თარიღი: 2011-10-7.
  43. The Nobel Peace Prize 2011 (en). Nobel Media. წაკითხვის თარიღი: 2011-10-7.
  44. The Nobel Prize in Literature 2013 (PDF). Nobel Foundation. წაკითხვის თარიღი: 2013-10-10.

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება]