გოტფრიდ ლაიბნიცი

თავისუფალი ქართულენოვანი ენციკლოპედია ვიკიპედიიდან
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება
გოტფრიდ ვილჰემ ლაიბნიცი
დაბ. თარიღი 1 ივლისი, 1646
დაბ. ადგილი ლაიფციგი, საქსონიის საკურფიურსტო, საღვთო რომის იმპერია
გარდ. თარიღი 14 ნოემბერი, 1716
გარდ. ადგილი ჰანოვერი, ბრაუნშვაიგ-ლიუნებურგი, საღვთო რომის იმპერია
სამეცნიერო სფერო ფილოსოფია, ლოგიკა, მათემატიკა, მექანიკა, ფიზიკა, ისტორია, ლინგვისტიკა
სამეცნიერო ხელმძღვანელი იაკობ ტომასიუსი და ქრისტიან ჰიუგენსი



ხელმოწერა

გოტფრიდ ვილჰელმ ლაიბნიცი (გერმ. Gottfried Wilhelm Leibniz; დ. 1 ივლისი, 1646, ლაიფციგი — გ. 14 ნოემბერი 1716, ჰანოვერი) — გერმანელი მათემატიკოსი, ფილოსოფოსი, ლოგიკოსი, მექანიკოსი, ფიზიკოსი, იურისტი, ისტორიკოსი, დიპლომატი, გამომგონებელი და ლინგვისტი.[3][4][5] პრუსიის მეცნიერებათა აკადემიის დამაარსებელი და პირველი პრეზიდენტი,[4][6][7] საფრანგეთის მეცნიერებათა აკადემიის უცხოელი წევრი.[8]

მნიშვნელოვანი სამეცნიერო მიღწევები:

გოტფრიდ ლაიბნიცი ითვლება XVII საუკუნის ფილოსოფიის დამსრულებლადა და გერმანული იდეალიზმის წინამორბედად. შექმნა ფილოსოფიური სისტემა, რომელიც მონადოლოგიის სახელითაა ცნობილი.[11] განავითარა სწავლება ანალიზისა და სინთეზის შესახებ,[3][12] პირველმა ჩამოაყალიბა საკმარისი საფუძვლის პრინციპი (რომელსაც მიკუთვნებული აქვს არა მხოლოდ ლოგიკური, არამედ ონთოლოგიური მნიშვნელობაც: ... არასაკმარისი საფუძვლის გარეშე, არცერთი მოვლენა არ შეიძლება აღმოჩნდეს ჭეშმარიტი ან ნამდვილი, არცერთი მტკიცებულება - სამართლიანი)[11][13] ასევე ითვლება იგივეობის კანონის თანამედროვე ფორმულირების ავტორად.[3][5][12]; შემოიტანა ტერმინი „მოდელი“, წერდა ადამიანური ტვინის ფუნქციის სამანქანო მოდელირების შესაძლებლობების შესახებ.[14] ლაიბნიცმა გამოთქვა იდეა ერთი სახის ენერგიის სხვა სახით გარდაქმნის შესახებ,[3] ჩამოაყალიბა ფიზიკის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ვარიაციული პრინციპი — უმცირესი ქმედების პრინციპი და მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა ფიზიკის სპეციალური დარგების განვითარებაში.[3][5]

პირველი იყო, რომელმაც გერმანულ ისტორიოგრაფიაში ყურადღება გაამახვილა ლინგვისტურ პრობლემების გენეალოგიასთან ურთიერთკავშირზე,[15] შექმნა ენების ისტორიული წარმოშობის თეორია და მიანიჭა მათ გენეალოგიური კლასიფიკაცია, ითვლება გერმანული ფილოსოფიური და სამეცნიერო ლექსიკონის ერთ-ერთ შემქმნელად.[3][5]

ბიოგრაფია[რედაქტირება]

ადრეული წლები[რედაქტირება]

გოტფრიდ ვილჰელმ ლაიბნიცი დაიბადა 1646 წლის 1 ივლისს[16][17], ლაიფციგის უნივერსიტეტის მორალის ფილოსოფიის პროფესორის ფრიდრიხ ლაიბნიცისა და იურისპუდენციის გამოჩენილი პროფესორის ქალიშვილის —კატერინა შმუკის ოჯახში.[18][19][20][21][22][23][24] გოტფრიდის მამა სერბო-ლუჟიცული წარმოშობის იყო.[25][26] დედის მხრიდან კი, როგორც ეტყობოდა, გერმანელი წინაპრები ჰყავდა.[22]

უნივერსიტეტებში სწავლა[რედაქტირება]

ნიურნბერგში ცხოვრება[რედაქტირება]

პოლიტიკური და პუბლიცისტური მოღვაწეობა[რედაქტირება]

სამეცნიერო მოღვაწეობა[რედაქტირება]

ლაიბნიცსა და ნიუტონს შორის დავა[რედაქტირება]

ბოლო წლები[რედაქტირება]

ლიტერატურა[რედაქტირება]

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება]

სქოლიო[რედაქტირება]

  1. The History of Philosophy, Vol. IV: Modern Philosophy: From Descartes to Leibniz by Frederick C. Copleston (1958)
  2. "It is in Leibniz that Tarde finds the main conditions for the metaphysics of possession.He sees in Monadology (1714) the beginning of a movement of dissolution of classical ontology (notably the identity of "being" and "simplicity"), which would, in a still implicitand unthinking form, find its most obvious confirmation in today's science." In: "The Dynamics of Possession: An Introduction to The Sociology of Gabriel Tarde" by Didier Debaise
  3. შეცდომა ციტირებაში არასწორი ტეგი <ref>; სქოლიოსათვის .D1.8D.D0.BD.D1.86.D0.B8.D0.BA.D0.BB.D0.BE.D0.BF.D0.B5.D0.B4.D0.B8.D1.8F არ არის მითითებული ტექსტი; $2
  4. 4.0 4.1 Большой Энциклопедический словарь, 2000
  5. 5.0 5.1 5.2 5.3 5.4 В. Лейбниц // Большая энциклопедия Кирилла и Мефодия, 2004
  6. ი.მ. კონდაკოვი, ფსიქოლოგიის ლექსიკონი. — 2000.
  7. Новая философская энциклопедия: В 4 тт. Под ред. В. С. Стёпина, 2001
  8. შეცდომა ციტირებაში არასწორი ტეგი <ref>; სქოლიოსათვის .D0.9C.D0.B0.D1.82.D0.B5.D0.BC.D0.B0.D1.82.D0.B8.D1.87.D0.B5.D1.81.D0.BA.D0.B8.D0.B9 არ არის მითითებული ტექსტი; $2
  9. Белл Э. Т. Творцы математики, 1979
  10. შეცდომა ციტირებაში არასწორი ტეგი <ref>; სქოლიოსათვის leibniz-translations არ არის მითითებული ტექსტი; $2
  11. 11.0 11.1 Философский энциклопедический словарь. Гл. редакция: Л. Ф. Ильичёв, П. Н. Федосеев, С. М. Ковалёв, В. Г. Панов, 1983
  12. შეცდომა ციტირებაში არასწორი ტეგი <ref>; სქოლიოსათვის .D0.91.D0.BB.D0.B8.D0.BD.D0.BD.D0.B8.D0.BA.D0.BE.D0.B2 არ არის მითითებული ტექსტი; $2
  13. Избранные философские сочинения. — М., 1908. — С. 347.
  14. შეცდომა ციტირებაში არასწორი ტეგი <ref>; სქოლიოსათვის .D0.AD.D0.BD.D1.86.D0.B8.D0.BA.D0.BB.D0.BE.D0.BF.D0.B5.D0.B4 არ არის მითითებული ტექსტი; $2
  15. შეცდომა ციტირებაში არასწორი ტეგი <ref>; სქოლიოსათვის .D0.9C.D0.B5.D1.80.D0.BA.D1.83.D0.BB.D0.BE.D0.B2 არ არის მითითებული ტექსტი; $2
  16. Энциклопедия Кольера, 2000
  17. Encyclopædia Britannica: Gottfried Wilhelm Leibniz(ინგლისური)
  18. Brandon C. Look. The Continuum Companion to Leibniz. 528 pages Continuum International Publishing Group, 4 Aug 2011. წაკითხვის თარიღი: 2012-01-26.  ISBN 0826429750.(ინგლისური)
  19. (Professor Gregory Brown) — University of Houston. Friedrich Leibniz. Leibniz Society of North America. წაკითხვის თარიღი: 2012-01-26. (ინგლისური)
  20. (Heinrich Schepers & Ronald Calinger) — Richard S. Westfall Department of History and Philosophy of Science Indiana University — The Galileo Project — Rice University edu-Catalogue(ინგლისური) Проверено 27 января 2012.
  21. Nicholas Jolley — The Cambridge companion to Leibniz — 500 pages — DOI:10.1017/CCOL0521365880.002. Cambridge University Press, 1995. წაკითხვის თარიღი: 2012-01-26.  ISBN 0521367697.(ინგლისური)
  22. შეცდომა ციტირებაში არასწორი ტეგი <ref>; სქოლიოსათვის .D0.A4.D0.B8.D0.BB.D0.B8.D0.BF.D0.BF.D0.BE.D0.B2I არ არის მითითებული ტექსტი; $2
  23. Carl von Prantl: Gottfried Wilhelm Leibniz. In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 18, Duncker & Humblot, Leipzig 1883, S. 172—209.
  24. Stanford Encyclopedia of Philosophy: Gottfried Wilhelm Leibniz(ინგლისური)
  25. Comenius in England, Oxford University Press 1932, p. 6.
  26. Poland and Germany Studies Centre on Polish-German Affairs, Greenwood press 1994, p. 30.(ინგლისური)