ოპერაცია ნეპტუნი

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
Jump to navigation Jump to search
Under construction icon-red.svg ამ სტატიას ამჟამად აქტიურად არედაქტირებს ზურა6446.

გთხოვთ, ნუ შეიტანთ მასში ცვლილებებს, სანამ ეს განცხადება არ გაქრება. წინააღმდეგ შემთხვევაში, შესაძლოა, მოხდეს რედაქტირების კონფლიქტი.
ამ შეტყობინების განთავსების თარიღია 2020 წლის 5 თებერვალი და იგი მხოლოდ ერთი კვირა შეიძლება დარჩეს სტატიაში.


მომხმარებლის სახელის და თარიღის ავტომატურად მისათითებლად, გამოიყენეთ თარგი {{subst:L}}

ოპერაცია ნეპტუნი
ოპერაცია ოვერლორდის და მეორე მსოფლიო ომის ნაწილი
Into the Jaws of Death 23-0455M edit.jpg
აშშ_ის პირველი ქვეითი დივიზიის, მეთექვსმეტე ქვეითი პოლკის მებრძოლები ომაჰას სანაპიროზე, 1944 წლის 6 ივნისის დილას
თარიღი 1944 წლის 6 ივნისი
მდებარეობა ნორმანდია, საფრანგეთი
შედეგი მოკავშირეების გამარჯვება[1]
მხარეები
მოკავშირეები ნაცისტური გერმანიის დროშა ნაცისტური გერმანია[6]
მეთაურები
ძალები
დანაკარგები
  • 10 000+ დაჭრილი
  • 4 414 მოკლული[b]
  • 185 M4 Sherman ტანკი[10]
  • 4 000 — 9 000 დაჭრილი და მოკლული[11]
ვიკისაწყობი Commons-logo.svg ოპერაცია ნეპტუნი


ოპერაცია ნეპტუნი — დესანტის გადასხმის ოპერაცია, ოპერაცია ოვერლორდის ნაწილი მეორე მსოფლიო ომში, 1944 წლის 6 ივნისს. მედიაში ხშირად მოიხსენიება როგორც D-Day ან ნორმანდიის დესანტი. ისტორიაში უდიდიესი საზღვაო შეჭრა. ამ ოპერაციით დაიწყო საფრანეგეთის და დასავლეთ ევროპის სხვა ქვეყნების გათავისუფლება გერმანული ბატონობისგან.

ოპერაციის დაგეგმვა ჯერ კიდევ 1943 წელს დაიწყო. შეტევის დაწყებოდან რამდენიმე თვით ადრე მოკავშირეებმა დაიწყეს ოპერიაცია პირადი მცველი, რომლის მიზანიც იყო გერმანიას არ გაერკვია შეტევის სამიზნე და შეტევის თარიღი.

ბრძოლები 5 სანაპიროზე მიმდინარეობდა: ოქრო, ჯუნო, ომაჰა, იუტა და ხმალი. ოპერაცია ნეპტუნის შესრულებისას მოკავშირეებმა 4 414 ჯარისკაცი დაკარგეს.

სექციების სია

წინა პერიოდი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

მას შემეგ რაც ნაცისტურმა გერმანიამ ოპერაცია ბარბაროსა განახორციელა და საბჭოთა კავშირს დაესხა თავს, იოსებ სტალინმა დიდ ბრიტანეთს და აშშ_ს მეორე ფრონტის გახსნა მოითხოვა დასავლეთში.[12] 1942 წლისთვის აშშ და სსრკ შეტანხმდენ მეორე ფრონტის აუცილებლობაზე მაგრამ, დიდი ბრიტანეთის პრემიერ მინისტრმა ვინსტონ ჩერჩილმა გადაადებინა ფრანკლის რუზველტს შეტევის დრო, რადგან ის შიშობდდა რომ მოკავშირეები ვერ გაუმკვალავდებოდნენ გერმანიის არმიას.[13]

ჩრდილოეთ საფრანგეთის ნაცვლად სამიზნედ ხმელთაშუა ზღვის სანაპირო აირჩა. 1943 წლის შუაში მოკავშირეებმა მოიგეს ჩრდილოეთ აფრიკის კამპანია და დაიწყო ხმელთაშუა ზღვის კამპანია. 1943 წლის აგვისტოში მოკავშირეებმა აიღეს სიცილია და დაიწყეს იტალიაზე თავდასხმის დაგეგმვა. სწორედ ამ დროს აღმოსავლეთ ფრონტზე სსრკ_მ კონტრშეტევა დაიწყო და გერმანელებს უმძიმესი დარტყმა მიაყენა გერმანიას სტალინგრადის ბრძოლაში. ვანშინდგოტის კონფერენციაზე[14] კი საბოლოოდ გადაწყდა ლამანშის სრუტის გავლით დიდი ბრიტანეთიდან ჩრდილოეთ საფრანგეთში დესანტის გადასხმა და შემდეგ მეორე ფრონტის გახსნა. ფრანკლი რუზველტი და ვინსტონ ჩერჩილი სტალინს მეორე ფრონტის გახსნას 1944 წლის მაისში დაპირდნენ.[15][16]

მოკავშირეებს სამი შესაძლო სამიზნე ქონდათ არჩეული: ბრეტანი, ნორმანდია და პა-დე-კალე. ბრეტანი ნახევარკუნძულია, სწორედ ამიტომ გერმანელები უადვილესად შეძლებდნენ მოკავშირეთა შეჩერებას.[17] პა-დე-კალე უახლოესი ადგილი იყო დიდ ბრიტანეთსა და კონტინენტალურ ევროპას შორის, ამიტომაც ის ყველაზე დაცული პერიმეტრი იყო მთელს სანაპიროზე.[18] ნორმადიას ქონდა აყველაზე დიდი პოტენციალი წინსვლისთვის თავისი მდინარეებით, სწორი მინდვრებით და რაც მტავარია აქ არ იყო დიდი პორტი სწორედ ამიტონ გერმანია ამ ადგილებს ნაკლებად იცავდა და აქ შემოჭრას არ მოელოდა, სამიზნედ ნორმანდია იქნა არჩეული.[19] პორტის არარსებობას მოკავშირეები ხელოვნური მელბურის პორტით გადაჭრიდნენ.[20] ასევე ამ ოპერაციისთვის შეიქმნა გაუმჯობესებული ტანკები პერიმეტრების ნაღმებისგან გასაწმენდად, ბუნკერების და თავშესაფარების გასანადგურებლად და ასევე ჯარისკაცების მობილური გადაყვანისთვის.[21]

კვებეკის კონფერენციის შემდეგ, მოკავშირეებმა შეჭრა 1944 წლის 1 მაისისვის დაგეგმეს,[22] მოკავშირეთა საექსპედიციო ძალების უზენაესი შტაბბინის მეთაურად გენერალი დუაიტ ეიზენჰაუერი დანიშნეს,[23] ბერნარდ მონტგომერის კი ოცდამეერთე არმია ჩააბარეს სადაც შედიოდნენ ჯარისკაცები, აშშ_დან, დიდი ბრიტანეთიდან, ახალი ზელანდიიდან, კანადიდან, პოლონეთიდან, ნორვეგიიდან, ავსტრალიდან, საფრანგეთიდან, ჩეხოსლოვაკიიდან და მოიცავდა ოპერაციაში მონაწილე ყველა ჯარისკაცს.[24] 1943 წლის 31 დეკემბერს დუაიტ ეიზენჰაუერმა და ბერნარდ მონტგომერიმ პირველად დაიწყეს გეგმების შედგენა, თავდაპირველად სანაპიროებზე სამი დივიზია უნდა გადაესხათ ორი დივიზიის მხარდაჭერით მაგრამ საბოლოოდ, მოკავშირეთა საექსპედიციო ძალების უზენაეს შტაბბინაში ხუთ დივიზიიან დესანტზე შეთანხმდენ და მათ პარაშუტისტების სამი დივიზია დაუმატეს. რათა ფრონტი გაეწელად და ჩერბურგის აღება მოეხერხებინათ.[25] საბოლლოდ ოპერაცია ოვერლორდში (რომელიც ოპერაცია ნეპტუნით დაიწყო) 39 დივიზიამ მიიღო მონაწილეობა: 22 აშშ_დან, 12 დიდი ბრიტანეთდან, 3 კანადიდან, ერთი პოლონეთიდან და ერთც საფრანგეთდან, სულ მოკავშირეებმა ამ ოპერაციაში 1 მილიონზე მეტი ჯარისკაცი ჩართეს,[26] ყველა მათგანს გენერალი მონტგომერი მეთაურობდა.[27] ოპერაცია ასეთი მაშტაბების გამო ივნისისთვის გადაიდო.[25]

მოკავშირეების თავდასმის მარშრუტები

ოპერაციები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ოპერაცია ოვერლორდი იყო ფართო მაშტაბიანის ევროპის გათავისუფლების გეგმა, რომლის პირველი ნაწილი საზღვო შეჭრა იყო ნორმანდიაში 1944 წლის 6 ივნისს (ოპერაია ნეპტუნი).[20] ჰაერში უპირატესობის მოპოვება შეჭრისთვის ყველაზე მნიშვნელოვანი ნაწილი იყო, მის მოსაპოვებლდ მოკავშირეებმა შეიმიშავეს ოპერაცია ცაიელი წერტილი რომელიც გერმანული ქარხნების და აეროდრომების დაბომბვას და განადგურებას ითვალისწინებდა.[20] მოკავშირეებმა ასევე შეჭრიდან რამდენიმე თვით ადრე გემანიის არმიის გენერლების დასაბნევად დაიწყეს ოპერაცია პირადი მცველი.[28]

ოპერაციამდე შესრულდა საჰაერო სადესანტო ოპერაციები კანთან ახლოს მდინარე ორნზე ხიდების გასაკონტროლებლად. ამერიკელების დანიშნელუბა იყო ომაჰას და იუტას სანაპიროები, მათ პირველივე დღეს აიღეს სანტ-ლო და კარენტანი, გადაკეტეს კარენტინის ნახევარკუნძული და გააკონტროლეს ჩერბურგის პორტები. ბრიტანელებს ხმალის და ოქროს სანაპიროებზე და კანადელებს ჯუნოს სანაპიროზე უნდა დაეცვათ ამერიკელები და პირველივე დღეს უნდა აღოთ კანთან ახლოს მდებარე აეროდრომები.[29][30] გენერალმა მონტგომერიმ ცხრა დღიანი დროძოლა გადაიტანა მანამ სანამ ყველა დივიზიამ მდინარე სენამდე არ მიაღწიეს.[31][29][30][32]

სატყუარა გეგმა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

აშშ_ის გამოგონილი,ყალბი არმიის ჯგუფისთვის შექმნილი სამხრე ნიშნები.

ოპერაცია პირადი მცველის მეშვეობით მოკავშირეები ცდილობდნენ გერმანელებისთვის მიეწოდებინათ მოკავშირეების შეჭრის არასწორი დრო და ადგილი, კერძოდ ოპერაცია სიმაგრე ჩრდილოეთში გამოიყენეს ყალბი რადიოსიგნალი რომელითაც გერმანელებში ნორვეგიაზე თავდასხმის მოლოდინი გამოიწვია, ოპერაცია სიმაგრე სამხრეთი ითვალისწინებდა მასიურ დეზინფორმაციულ კამპანიას, აშშ_ის ყალბი არმიის ჯგუფის შექმნის ჩათვლით რომლის სათავეშიც სამსახურიდან დათხოვილი გენერალ-ლეიტენანტი ჯორჯ პატონი დანიშნეს, ისინი დეზინფორმაციების მიხედვით (რომლებისც გერმანელებმა მიიღეს) დუვრთან ახლოს იყვენ განწესებული და პა-დე-კალეში შეჭრისთვის ემზადებოდნენ. ამ გეგმისთვის მოკავშირეებმა გათავისუფლებული პატონი დიდ ბრიტანეთში 1944 წლის 6 ივნისამდე დატოვეს და ყალბი არმიის „შესამოწმებლად“ დიდი ბრიტანეთის მეფე ჯორჯ VI-ეც კი მიიწვიეს.

ამინდი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

მოკავშირეთა საექსპედიციო ძალების უზენაესი შტაბბინაში განსაზღვრეს ამინდის იდეალური პირობები, მთვარის ფაზების და ტალღების ჩათვლით, სავსე მთვარე ყველაზე სასურველი იყო, ის წარმოადგენდა განათებას თვითმფრინავებისთვის და აქვს მაღალი ტალღები. მოკავშირეებს სურდათ დესანტი გამთენიისას გადაესხათ, ასე ისინი სანაპიროებზე მაღალ ტალღებთან ერთად მივიდოდნენ რაც თავისმხრივ შეამცირებდა გერმანელების ხილვადობას ზღვის მიმართულებით.[33] დვაიტ ეიზენჰაუერმა შეჭრა 5 ივლინისთვის დაგეგმა თუმცა მალევე გადადო დაბალი ღრუბლების და ძლიერი ქარის გამო, რომლებიც შეუძლებელს ხდიდა ჯარისკაცებისთვის სანაპიროსთან მიახლოვებას და თვითმფრინავებისთვის სამიძნეების პოვნას.[34]

სამეფო საჰაერო ძალების (RAF) კაპიტანი ჯეიმს სტაგი ეიზენჰაუერს 4 ივნისის საღამოს შეხვდა. მან და მისმა მეტეოროგიულმა ჯგუფმა ივარაუდეს ამინდის გაუმჯობესება ისე რომ უკვე 6 ივნისისთვის შეტევის განხორციელება შესაძლებელი იქნებოდა.[35]

ბრძოლის გერმანული მხარე[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

კონტენტინის ნახევარკუნძული[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

დიდი ბანაკების სექტორი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

კანთან მყოფი ძალები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ატლანტიკური კედელი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ჯავშანტექნიკური რეზერვები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ბრძოლა მოკავშირეთა მხრიდან[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

აშშ_ის ზონები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ბრიტანული და კანადური ზონები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ფრანგულ წინააღმდეგობების მოძრაობებთან კომუნიკაცია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

საზღვაო ოპერაციები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

საზღვაო დანაკარგები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

დაბომბვა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

საჰაერო ოპერაციები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

აშშ[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

დიდი ბრიტანეთი და კანადა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სანაპირო დესანტები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ტანკები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

იუტა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ომაჰა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ოქრო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ჯუნო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ხმალი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

შედეგი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

მემორიალები და ტურიზმი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

პოპ კულტურაში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

წიგნები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ფილმები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ვიდეო თამაშები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

იხილეთ აგრეთვე[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ლიტერატურა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]



რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

Commons-logo.svg

სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  1. Ford და Zaloga 2009, გვ. 342.
  2. 2.0 2.1 2.2 2.3 Ford და Zaloga 2009, გვ. 25.
  3. 3.0 3.1 3.2 Beevor 2009, გვ. 82.
  4. Beevor 2009, გვ. 76.
  5. Beevor 2009, გვ. 492.
  6. Ford და Zaloga 2009, გვ. 7.
  7. Morison 1962, გვ. 67.
  8. Ford და Zaloga 2009, გვ. 60, 63, 118–120.
  9. Zaloga და Johnson 2005, გვ. 29.
  10. Napier 2015, გვ. 72.
  11. Portsmouth Museum Services.
  12. Ford და Zaloga 2009, გვ. 8–9.
  13. Ford და Zaloga 2009, გვ. 10.
  14. Ford და Zaloga 2009, გვ. 10–11.
  15. Wilmot 1997, გვ. 177–178, chart p. 180.
  16. Churchill 1951, გვ. 404.
  17. Ford და Zaloga 2009, გვ. 13–14.
  18. Beevor 2009, გვ. 33–34.
  19. Ambrose 1994, გვ. 73–74.
  20. 20.0 20.1 20.2 Ford და Zaloga 2009, გვ. 14.
  21. Wilmot 1997, გვ. 182.
  22. Wilmot 1997, გვ. 170.
  23. Gilbert 1989, გვ. 491.
  24. Whitmarsh 2009, გვ. 12–13.
  25. 25.0 25.1 Whitmarsh 2009, გვ. 13.
  26. Weinberg 1995, გვ. 684.
  27. Ellis, Allen და Warhurst 2004, გვ. 521–533.
  28. Beevor 2009, გვ. 3.
  29. 29.0 29.1 Churchill 1951, გვ. 592–593.
  30. 30.0 30.1 Beevor 2009, Map, inside front cover.
  31. Caddick-Adams 2019, გვ. 136.
  32. Weinberg 1995, გვ. 698.
  33. Whitmarsh 2009, გვ. 31.
  34. Whitmarsh 2009, გვ. 33.
  35. Beevor 2009, გვ. 21.

კომენტარი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  1. ოფიციალური ბრიტანული წყაროები გვაძლევენ ინფორმაციას 156 115 ჯარისკაციან დესანტის შესახებ რომელიც შედგებოდა: 57 500 ამარიკელების, 75 215 ბრიტანელების და კანადელებისგან ზღვიდან და 15 500 ამერიკელის და 7 900 ბრიტანელებისგან ჰაერიდან Ellis, Allen და Warhurst 2004.
  2. თავდაპირველი გამოთვლებით მოკავშირეებს ყავდათ 7 500 დაჭრილი და 2 500 მოკლული. ნაციონალური D-Day მემორიალის მიერ წარმოებულმა კვლევამ დაადასტურა 4 414 გარდაცვლილი ჯარისკაცი მოკავშირეების მხარეს რომლის: 2 499 ამერიკელი 1 915 ყველა სხვა მონაწილე ქვეყანას ერთად. Whitmarsh 2009.