ტატრა T3

ტატრა T3 პლზენში

სალონის წინა მხარე

პრაღის სამუზეუმო ტატრა T3 #6102–ის სალონი

ბრნოს მოდერნიზებული ტატრა T3M

მოდერნიზებული T3R.EV მისაბმელი ვაგონით VV60LF ბრნოში

ტატრა T3 არის ჩეხური წარმოების, ცალმხრივი მიმართულების, ერთსექციური, ორურიკიანი ტრამვაის ვაგონი, რომელსაც კომპანია ČKD Tatra 1960–1989 წწ. აწარმოებდა. სულ აგებულია ტატრა T3–ის 13 991 მოტორებიანი და 122 მისაბმელი ვაგონი, რომლებიც მთელ მსოფლიოშია მოდებული, განსაკუთრებით კი ცენტრალურ და აღმოსავლეთ ევროპაში და სსრკ–ში.

კონსტრუქცია

ტატრა T3–ს აქვს 1950–1960–იანი წლებისთვის მეტად დამახასიათებელი დიზაინი, მომრგვალებული, ნახევრადგადადენადი ფორმებით და ძარადან გამოწეული, მრგვალი ფარებით. ვაგონს გეგმაში აქვს ელიფსისებრი ფორმა და კონსოლები (3,8 მ სიგრძის) ბოლოებში შევიწროებულია, რათა მოსახვევებში შემხვედრი ვაგონები ერთმანეთს არ გაეხახუნონ. ვაგონის ბაზა 6,4 მ–ია, ხოლო მისი ურიკებისა,_1,9 მ. ტატრა T3–ს იგივე ტევადობა აქვს, რაც ტატრა T2–ს, მაგრამ მისი წარმოება ნაკლებ შრომატევადია. ორიგინალი ტატრა T3–ის სალონი ასევე ტატრა T2–ის სალონის მსგავსია და სკამების წყობა და თავად სკამებიც იდენტურია. ტატრა T3–ებით ჩეხოსლოვაკიის ყველა ქალაქი მარაგდებოდა. ისინი განსაკუთრებით დიდი რაოდენობითაა პრაღაში, სადაც საერთო ჯამში ამ მოდელის 1 000 ვაგონი ჩაიტანეს.

საექსპლუატაციო თავისებურებები

ტატრა T3 ავტომატური ტრამვაის ვაგონია, რაც იძლევა მისგან ორ–სამ ვაგონიანი ტრამვაის მატარებლების (ბმულების) შედგენის საშუალებას. ბმულების მართვა ხორციელდება პირველი ვაგონის კაბინიდან, ავტომატურ რეჟიმში. 1960–1974 წწ გამოშვებული ტატრა T3–ებისგან ადგენენ ორვაგონიან ბმულებს, ხოლო 1975 წლიდან გამოშვებული ტატრა T3–ებისგან შესაძლებელია სამვაგონიანი მატარებლების შედგენა. ტატრა T3–ის ეული ვაგონი თავისუფლად მოძრაობს 15 მეტრიანი რადიუსის მოსახვევებზე. ორ და სამვაგონიანი შემადგენლობების მინიმალური მოხვევის რადიუსი 18 მეტრია, ხოლო მიმდევრობით, სხვადასხვა მიმართულების მოსახვევების არსებობის შემთხვევაში მოსახვევის რადიუსი უნდა იყოს არა ნაკლებ 30 მეტრისა, წინააღმდეგ შემთხვევაში მოსახვევებს შორის უნდა იყოს სწორი მონაკვეთი, არა ნაკლებ 7 მეტრის სიგრძისა.

ადაპტირებული ტიპები

სხვადასხვა ქვეყნის ტრამვაის სისტემების განსხვავებულმა საექსპლუატაციო თავისებურებებმა და განსხვავებულმა კლიმატურმა პირობებმა განაპირობა ტატრა T3–ის ვარიაციების შექმნა კონკრეტული ქვეყნებისათვის. ესენია:

• ტატრა T3SU_(SU,_Soviet Union) სსრკ–ისთვის,
• ტატრა T3SUCS_(SUCS,_Soviet Union, CS,_Czechoslovakia),_ ტატრა T3SU–ს განახლებული ვარიანტი ჩეხოსლოვაკიისათვის,
• ტატრა T3D_(D,_Deutschland, DDR), აღმოსავლეთ გერმანიისათვის,_ გდრ–ისთვის.
• ტატრა T3YU_(YU,_Yugoslavia) იუგოსლავიისთვის,
• ტატრა T3R_(R,_Romania) რუმინეთისთვის.

T3SU

განკუთვნილია სსრკ–ს ტრამვაის სისტემებისთვის. პიტველად გამოშვებულ ტატრა T3SU–ებს მხოლოდ 2 კარი ჰქონდათ (წინ და უკან), ხოლო შუათანა კარის ადგილზე ფანჯარა იყო ჩასმული და სკამები ჩამატებული. ეს ვაგონები ადაპტირებულია მკაცრ კლიმატურ პირობებზე. სულ აგებულია ტატრა T3SU ტიპის 11 368 ვაგონი. ასეთი ვაგონი პირველად 1963 წელს მოსკოვში ჩაიტანეს, ხოლო შემდგომ სსრკ–ს 33 ქალაქში.

T3SUCS

ორიგინალი ტატრა T3–ის წარმოება 1976 წელს შეწყდა და ამავე წელს დაიწყო მისი ახალი მოდიფიკაციის, ტატრა T3SUCS–ის ვაგონების წარმოება. იგი ტატრა T3SU–ს მოდიფიკაციაა და განკუთვნილია ჩეხეთისა და სლოვაკეთის ტრამვაის სისტემებისათვის. ამ ვაგონს აქვს სამი კარი და ორიგინალი ტატრა T3–ისგან მცირედი დეტალებით განსხვავდება.

T3SU ევოლუცია

ტატრა T3SU–ს ინტერიერსა და ექსტერიერში დროთაგანმავლობაში შედიოდა ცვლილებები და ამიტომ სხვადასხვა დროს გამოშვებულ ტატრა T3SU–ებს შორის განსხვავება იგრძნობა. ექსტერიერის დეტალები:

• ვიწრო ფანჯრები_გაქრა 1966 წლიდან,
• სვლა–გეზის მაჩვენებელი ვიწრო სარკმელი_გაქრა 1969 წლისთვის.
• მარშრუტის ნომრის განათება „შუბლზე“_დაიწყეს 1980–იან წლებში.
• მოხვევის ოვალური ფორმის ციმციმა (ვაგონის წინა ნაწილში) 1985 წლისთვის მართკუთხამ ჩაანაცვლა.

ინტერიერის ცვლილებები:

• დივანისებრი სკამები გამოიყენებოდა 1960–იანი წლების დასაწყისიდან 1970–იანი წლების დასაწყისამდე.
• უნიტაზისებრი სკამები,_1970–იანი წლების დასაწყისიდან, 1980–იანი წლების შუამდე.
• კრემისფერი სალონი,_1977–1978 წლებიდან.

T3D

ტატრა T3D პირველი სამი ვაგონი 1964–1965 წწ აიგო და დრეზდენს გადაეცა. ეს ვაგონები თავისი გაბარიტების გამო (2,5 მ) ყველა მარშრუტზე ვერ დადიოდა. ისინი მოძრაობდნენ ეულად და ბმულებად (მოტორიანი+მოტორიანი, მოტორიანი+მოტორიანი+მოტორიანი, მოტორიანი+მისაბმელი). დაბალი ძაბვის გამო ვაგონების სიჩქარე 55 კმ/სთ–ს არ აღემატებოდა. მისაბმელი ვაგონები მხოლოდ გერმანიისა და იუგოსლავიის ქსელებში გამოიყენებოდა. მისაბმელი ვაგონის, B3D ძარა T3D–ს მსგავსია. დღეისათვის ასეთი ვაგონები მხოლოდ ხემნიცშია ექსპლუატაციაში.

T3YU

ტატრა T3YU შეიქმნა 1967 წელს, იუგოსლავიისათვის და მას აქვს სტანდარტული ტატრა T3–ისგან განსხვავებული პანტოგრაფი და ბორბლები.

T3R

ტატრა T3R შეიქმნა 1967 წელს, რუმინეთისათვის და პირველი ასეთი ვაგონები გადაეცა გალაცის. მათ აქვთ კლასიკური ტატრა T3-ისგან განსხვავებული ელექტროაღჭურვილობა, რომელიც მუშაობს 750 ვოლტზე.

რეკონსტრუქცია–მოდერნიზაციის ვარიანტები

• ტატრა T3M – ტირისტორული ამძრავები TV1
• ტატრა T3G – ამძრავი TV8 GTO ტირისტორით
• ტატრა T3R – ამძრავი TV8 GTO ტირისტორით
• ტატრა T3M.3 (იგივე ტატრა T3T), ტატრა T3M.4 – ამძრავი TV14 IGBT ტრანზისტორებით
• Škoda 01T (იგივე ტატრა T3M.0) – შკოდას ძრავებით და IGBT ტრანზისტორებით
• Škoda 02T (იგივე ტატრა T3M.04) – შკოდას ძრავებით და IGBT ტრანზისტორებით
• ტატრა T3R.E – TV Europulse–ს ასინქრონული ამძრავები
• ტატრა T3R.P (též Tatra T3P) – ამძრავი TV Progress
• ტატრა K3R-NT (იგივე ტატრა K3R.NT) – ამძრავი TV Progress, შესახსრული, სამსექციური ვაგონი, რომელიც მიღებულია ორი ტატრა T3–ის შეერთებით და შუაში დაბალიატაკიანი სექციის ჩამატებით.
• ტატრა T3S – ამძრავი TV14 IGBT ტრანზისტორებით და განახლებული დიზაინი.
• ტატრა T3Mod – ასინქრონული ამძრავები EVPÚ Nová Dubnica
• ტატრა T3AS – ასინქრონული ამძრავები EVPÚ Nová Dubnica, განახლებული დიზაინი
• ტატრა KT3 – ამძრავი TV Progress, განახლებული დიზაინი, შესახსრული, სამსექციური ვაგონი, რომელიც მიღებულია ორი ტატრა T3–ის შეერთებით და შუაში დაბალიატაკიანი სექციის ჩამატებით.
• ტატრა T3M.2-DVC – ტირისტორული ამძრავები TV1
• ტატრა T3R.EV – ასინქრონული ამძრავები TV Europulse
• ტატრა T3R.PV – ამძრავი TV Progress
• ტატრა T3R.PLF (იგივე ტატრა T3R.PVN) – ამძრავი TV Progress, ვაგონის შუა ნაწილი დაბალიატაკიანია.
• ტატრა T3R.SLF – ამძრავი Ganz-Škoda, ვაგონის შუა ნაწილი დაბალიატაკიანია.

ტექნიკური მონაცემები

• სიგრძე (ქუროების გარეშე): 14 მ
• სიგანე: 2,5 მ
• სიმაღლე: 3,05 მ
• ცარიელი ვაგონის წონა: 16 ტ
• ადგილების საერთო რაოდენობა: 100 / 95 (T3SU–ს შემთხვევაში)
• დასაჯდომი ადგილები: 23 / 36 (T3SU)
• დასადგომი ადგილები: 87 / 59 (T3SU)
• მოტორების სიმძლავრე: 4 x 40 kW
• მაქს. რეკომენდებული სიჩქარე: 65 კმ/სთ

გაყიდვები

ბოსნია და ჰერცეგოვინა

ქალაქი	ბმული	ვაგონის ტიპი	მიღების წლები	ვაგონების რაოდენობა	ბორტის ნომერი	შენიშვნები
სარაევო	სარაევოს ტრამვაი	ტატრა T3YU	1967 – 1969	20 ვაგონი	120 – 139

ჩეხეთი

ქალაქი	ბმული	ვაგონის ტიპი	მიღების წლები	ვაგონების რაოდენობა	ბორტის ნომრები	შენიშვნები
ბრნო	ბრნოს ტრამვაი	∑	1963 – 2002	171 ვაგონი
	♦	ტატრა T3	1963 – 1972	109 ვაგონი	495 – 580 1581 – 1603
	♦	ტატრა T3SUCS	1985 – 1989	49 ვაგონი	1604 – 1652
	♦	ტატრა T3R	1997	10 ვაგონი	1659 – 1668
	♦	ტატრა T3RF	2002	2 ვაგონი	1669, 1670	მოგვიანებით გადაეცა სამარას
	♦	ძარა	1971	1 ვაგონი
ლიბერეცი	ლიბერეცის ტრამვაი	∑	1965 – 1987	53 ვაგონი
	♦	ტატრა T3	1965 – 1973	20 ვაგონი	29 – 48
	♦	ტატრა T3SUCS	1982 – 1987	33 ვაგონი	49 – 81
მოსტი – ლიტვინოვი	მოსტი–ლიტვინოვის ტრამვაი	∑	1967 – 1987	102 ვაგონი
	♦	ტატრა T3	1967 – 1972	9 ვაგონი	290 – 298
	♦	ტატრა T3SUCS	1982 – 1987	69 ვაგონი
	♦	ძარა	1968 – 1976	24 ვაგონი
ოლომოუცი	ოლომოუცის ტრამვაი	∑	1966 – 1987	69 ვაგონი
	♦	ტატრა T3	1966 – 1970	30 ვაგონი	116 – 145
	♦	ტატრა T3SUCS	1983 – 1987	39 ვაგონი	146 – 184
ოსტრავა	ოსტრავას ტრამვაი	∑	1965 – 1997	247 ვაგონი
	♦	ტატრა T3	1965 – 1975	97 ვაგონი	701 – 797
	♦	ტატრა T3SUCS	1982 – 1987	127 ვაგონი	901 – 1027
	♦	ძარა	1976 – 1997	23 ვაგონი
პლზენი	პლზენის ტრამვაი	∑	1964 – 1987	128 ვაგონი
	♦	ტატრა T3	1964 – 1976	48 ვაგონი	160 – 207
	♦	ტატრა T3SUCS	1982 – 1987	80 ვაგონი	208 – 287
პრაღა	პრაღის ტრამვაი	∑	1961 – 1996	1228 ვაგონი
	♦	ტატრა T3	1961 – 1976	892 ვაგონი	6101 – 6992
	♦	ტატრა T3SUCS	1982 – 1989	292 ვაგონი	7001 – 7292
	♦	ტატრა T3M	1992	1 ვაგონი	8071
	♦	ძარა	1966 – 1996	43 ვაგონი

ხორვატია

ქალაქი	ბმული	ვაგონის ტიპი	მიღების წლები	ვაგონების რაოდენობა	ბორტის ნომრები	შენიშვნა
ოსიეკი	ოსიეკის ტრამვაი	ტატრა T3YU	1968 – 1982	26 ვაგონი	6839 – 6848 7211 – 7222 8223 – 8226

ლატვია

ქალაქი	ბმული	ვაგონის ტიპი	მიღების წლები	ვაგონების რაოდენობა	ბორტის ნომრები	შენიშვნები
რიგა	რიგას ტრამვაი	ტატრა T3SU	1974 – 1987	243 ვაგონი

გერმანია

ქალაქი	ბმული	ვაგონის ტიპი	მიღების წლები	ვაგონების რაოდენობა	ბორტის ნომრები	შენიშვნები
ხემნიცი	ხემნიცის ტრამვაი	ტატრა T3D	1968 – 1988	132 ვაგონი	401 – 532
შვერინი	შვერინის ტრამვაი	ტატრა T3D	1973 – 1988	115 ვაგონი	201 – 297 401 – 418

რუმინეთი

ქალაქი	ბმული	ვაგონის ტიპი	მიღების წლები	ვაგონების რაოდენობა	ბორტის ნომრები	შენიშვნები
გალაცი	გალაცის ტრამვაი	ტატრა T3R	1971 – 1974	50 ვაგონი	1 – 50

რუსეთი

ქალაქი	ბმული	ვაგონის ტიპი	მიღების წლები	ვაგონების რაოდენობა	ბორტის ნომრები	შენიშვნები
ბარნაული	ბარნაულის ტრამვაი	ტატრა T3SU	1967 – 1985	444 ვაგონი
გროზნო	გროზნოს ტრამვაი	ტატრა T3SU	1981 – 1986	70 ვაგონი
ირკუტსკი	ირკუტსკის ტრამვაი	ტატრა T3SU	1967 – 1968	30 ვაგონი
იჟევსკი	იჟევსკის ტრამვაი	∑	1966 – 1997	274 ვაგონი
	♦	ტატრა T3SU	1966 – 1986	270 ვაგონი
	♦	ტატრა T3RF	1997	4 ვაგონი	1000 – 1003
ეკატერინბურგი	ეკატერინბურგის ტრამვაი	ტატრა T3SU	1964 – 1986	530 ვაგონი
კრასნოდარი	კრასნოდარის ტრამვაი	ტატრა T3SU	1980 – 1986	115 ვაგონი
კურსკი	კურსკის ტრამვაი	ტატრა T3SU	1966 – 1987	278 ვაგონი
მოსკოვი	მოსკოვის ტრამვაი	∑	1963 – 1987	2075 ვაგონი		35 ვაგონი გადაეცა ოდესას
	♦	ტატრა T3SU	1963 – 1987	2069 ვაგონი
	♦	ძარა	1970 – 1971	6 ვაგონი
ნიჟნი-ნოვგოროდი	ნიჟნი–ნოვგოროდის ტრამვაი	ტატრა T3SU	1978 – 1986	220 ვაგონი
ნოვოკუზნეცკი	ნოვოკუზნეცკის ტრამვაი	ტატრა T3SU	1967 – 1986	215 ვაგონი
ორიოლი	ორიოლის ტრამვაი	ტატრა T3SU	1979 – 1985	85 ვაგონი
პიატიგორსკი	პიატიგორსკის ტრამვაი	ტატრა T3SU	1967 – 1987	117 ვაგონი
დონის როსტოვი	დონის როსტოვის ტრამვაი	ტატრა T3SU	1967 – 1985	405 ვაგონი
სამარა	სამარას ტრამვაი	∑	1964 – 1999	621 ვაგონი
	♦	ტატრა T3SU	1964 – 1986	619 ვაგონი
	♦	ტატრა T3RF	1999	2 ვაგონი	1205 – 1206
ტულა	ტულას ტრამვაი	∑	1965 – 1986	402 ვაგონი
	♦	ტატრა T3SU	1965 – 1986	401 ვაგონი
	♦	ძარა	1971	1 ვაგონი
ტვერი	ტვერის ტრამვაი	ტატრა T3SU	1967 – 1986	306 ვაგონი
უფა	უფას ტრამვაი	ტატრა T3SU	1966 – 1987	360 ვაგონი
ულიანოვსკი	ულიანოვსკის ტრამვაი	ტატრა T3SU	1966 – 1986	401 ვაგონი
ვლადიკავკაზი	ვლადიკავკაზის ტრამვაი	ტატრა T3SU	1972 – 1987	114 ვაგონი
ვოლგოგრადი	ვოლგოგრადის ტრამვაი	ტატრა T3SU	1967 – 1987	425 ვაგონი
ვოლჟსკი	ვოლჟსკის ტრამვაი	ტატრა T3SU	1967 – 1980	75 ვაგონი
ვორონეჟი	ვორონეჟის ტრამვაი	ტატრა T3SU	1977 – 1986	209 ვაგონი

სლოვაკეთი

ქალაქი	ბმული	ვაგონის ტიპი	მიღების წლები	ვაგონების რაოდენობა	ბორტის ნომრები	შენიშვნები
ბრატისლავა	ბრატისლავას ტრამვაი	∑	1964 – 1989	188 ვაგონი
	♦	ტატრა T3	1964 – 1966	42 ვაგონი	267 – 308
	♦	ტატრა T3SUCS	1982 – 1989	130 ვაგონი	717 – 736 7737 – 7846
	♦	ძარა	1976	16 ვაგონი
კოშიცე	კოშიცეს ტრამვაი	∑	1963 – 1989	191 ვაგონი
	♦	ტატრა T3	1963 – 1967	93 ვაგონი	243 – 335
	♦	ტატრა T3SUCS	1982 – 1989	89 ვაგონი	336 – 424
	♦	ძარა	1970 – 1979	9 ვაგონი

უკრაინა

ქალაქი	ბმული	ვაგონის ტიპი	მიღების წლები	ვაგონების რაოდენობა	ბორტის ნომრები	შენიშვნები
დნეპროპეტროვსკი	დნეპროპეტროვსკის ტრამვაი	ტატრა T3SU	1968 – 1987	370 ვაგონი
დნეპროძერჟინსკი	დნეპროძერჟინსკის ტრამვაი	ტატრა T3SU	1972 – 1986	183 ვაგონი		7 ვაგონი გადაეცა ოდესას
დონეცკი	დონეცკის ტრამვაი	ტატრა T3SU	1967 – 1987	251 ვაგონი
ხარკოვი	ხარკოვის ტრამვაი	ტატრა T3SU	1967 – 1987	735 ვაგონი
კრამატორსკი	კრამატორსკის ტრამვაი	ტატრა T3SU	1967	2 ვაგონი
კრივოი როგი	კრივოი როგის ტრამვაი	ტატრა T3SU	1986 – 1987	50 ვაგონი
კიევი	კიევის ტრამვაი	∑	1964 – 1987	925 ვაგონი
	♦	ტატრა T3SU	1964 – 1987	923 ვაგონი
	♦	ძარა	1981	2 ვაგონი
მარიუპოლი	მარიუპოლის ტრამვაი	ტატრა T3SU	1967 – 1975	32 ვაგონი		16 ვაგონი გადაეცა ოდესას
ოდესა	ოდესის ტრამვაი	ტატრა T3SU	1966 – 1987	484 ვაგონი	2945-3339;4001-4089	1018-1056,5001-5020
ზაპოროჟიე	ზაპოროჟიეს ტრამვაი	ტატრა T3SU	1966 – 1987	304 ვაგონი

უზბეკეთი

ქალაქი	ბმული	ვაგონის ტიპი	მიღების წლები	ვაგონების რაოდენობა	ბორტის ნომრები	შენიშვნები
ტაშკენტი	ტაშკენტის ტრამვაი	ტატრა T3SU	1983 – 1985	18 ვაგონი