ელექტრობა

მეხი-ელექტროობის ერთერთი ძლირი ეფექტი.

ელექტრობა — ცნება, რომელიც გამოხატავს ფიზიკური სხეულებისა და პროცესების სტრუქტურით გამოწვეულ მოვლენებსა და თვისებებს, რომლის დროსაც ურთიერთქმედებს ნივთიერების დამუხტული მიკროსკოპული ნაწილაკები (ელექტრონები, იონები, მოლეკულები, მათი კომპლექსები და მისთ.) ელექტრული ენერგია ჩვენ ხელთ არსებული ენერგიის ერთ–ერთი ყველაზე გამოსადეგი ფორმაა. მისი საშუალებით მუშაობს ჯიბის ფარანი, ტელევიზორი და ა.შ. ელექტრობა ბატარეებიდან ან დიდი გენერატორებიდან მიიღება. ასეთ გენერატორებში გამომუშავებული ენერგიის დიდ მანძლზე გადაცემაა შესაძლებელი. ელექტრობა მრავალი პაწაწინა ნაწილაკის ერთბლიობაა. ამ ნაწილაკებს ელექტრონები ჰქვია. ელექტრონები ატომის შემადგენელი ნაწილებია. ბუნებაში ყველაფერი ატომებისან შედგება, ამიტომ ელექტრობა ყველაფერშია. თუმცა, მის არსებობას ვერ ვამჩნევთ, ვიდრე ელექტრონები რაიმე ძალის ზემოქმედებით ატომებს არ მოსცილდება.

შეგიძლიათ, ელექტრონები ხახუნით აამოძრაოთ. როდესაც ნეულონის ქსოვილი კანზე გეხახუნებათ, მას ქსოვილის ატომებიდან ელექტრონები გამოაქვს და ეს ელექტრონები კანზე რჩება. ატომები ცდილობენ, ელექტრონები კვლავ მიიზოდონ, ამიტომ ქსოვილი კანზე გეწებებათ. ასეთ დროს მეცნიერები ამბობენ, რომ ნეილონის ქსოვილს გააჩნია ელექტრული მუხტი, ანუ სტატიკური ელექტრობა.

ბატარეებიდან და გენერატორებიდან ელქტრონები სადენებში გადადიან და იმ ლითონის ატომის შორის მოძრაობენ, რომლისგანაც დამზადებულია სადენი. ამ მოძრაობას ელექტრული დენი ეწოდება.

გამტარი და იზოლატორი

მასალას, რომელშიც დენი გადის, გამტარი ჰქვია. კარგი გამტარებია ისეთი ლითონები, როგორიც სპილენძი და ალუმინია. გამტარია ნახშირბადიც.

მასალას რომელშიც დენი ვერ გადის, იზოლატირი ჰქვია. იზოლატორებს მიეკუთვნება რეზინი, პლასტმასები, მაგალითად, პოლივინიქლორიდი(პვქ).

ზოგიერთი სადენი, ელექტრული დენის გატარებისას იოლად ხურდება. ელექტროტოსტერში დენი ლითონის სპირალს წითლად ავარვარებს, ხოლო ელექტრონათურის ვარვარების ძაფი ისე ცხელდება, რომ თეთრად ანათებს.

ელექტრული წრედის გამოყენება

ნათურის ასანთებად იგი პატარეიას უნდა მივუერთოთ. ბატარეიას ორი პოლუსი აქვს: დადებითი(+) და უარყოფითი(–). თუ მათ გამტარით, მაგალითად, ნათურით დავაკავშირებთ, ელექტრონები უარყოფით პოლუსიდან გამტარის გავლით დადებითი პულუსისკენ ამოძრავდება. სადენების, ნათურისა და პატარეის მთლიანობას ელექტრული წრედი ჰქვია. თუ მათ ჩამრთველს დავუმატებთ, დენის ჩართვა–გამორთვაც შეგვეძლება. ჩამრთველის გადატრიალებისას ორი კონტატქი ერთმანეთს დაშორდება და წრედი გაწყდება.

ელექტროენერგიის გამომუშავება

გენერატორი, ანუ დინამო ბრუნვისას გამოიმუშავებს ელექტროენერგიას. ველოსიპედზე დამაგრებულ დინამოს პატარა ბორბალი ატრიალებს, რომელიც სალტეს აწვება. ამ დინამოს შიგნით მაგნიტია, რომელიც მავთულის კოჭის მახლობლად ბრუნავს. მაგნიტური ველის კოჭაში გავლისას, ელექტრული დენი აღიძვრება. ეს დენი კოჭის მახლობლად მბრუნავი მაგნიტის ხან ერთ პულუსს გაივლის, ხან კი — მეორეს, ამიტომ ხან წინ მიედინება, ხანაც — უკან. ასეთ დენს ცვალდი დენი ეწოდება, ხოლო მის წარმომქნელ გენერატორს — ცვლადი დენის გენერატორი. ბატარეის ან აკუმულატორის მიერ გამომუშავებულ დენს, რომელიც მხოლოდ ერთი მიმართლებით მოძრაობს, მუდმივი დენი ჰქვია. ელექტროსადგურში მდგარი დიდი გენერატორები ცვლად დენს წარმოქმნის. მძლავრ ელექტრომაგნიტებს ტურბინები ამოძრავებს, რომელიც, თავის მხრივ, მაღალი წნევით, შეკუმშული ორთქლის, აირის ან წყლის მეშვეობით მოძრაობს.

რესურსები ინტერნეტში

• "ელექტროობის ასი წელი", 1931 წლის მაისი, პოპულარული მექანიკა
• ამერიკული სახლის ელექტროობის მუშობის ილუსტრაცია
• ელექტროობა მსოფლიოს გარშემო
• არასწორი შეხედულებები ელექტოობის შესახებ
• ელექტროობა და მაგნეტიზმი