ლუდვიგ ფონ მიზესი

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება
ლუდვიგ ჰაინრიხ ედლერ ფონ მიზესი
Ludwig von Mises.jpg
მშობლიური სახელი გერმ. Ludwig Heinrich Edler von Mises
დაბ. თარიღი 29 სექტემბერი ,1881
დაბ. ადგილი ლემბერგი, გალიციისა და ლოდომერიის სამეფო, ავსტრია-უნგრეთი
გარდ. თარიღი 10 ოქტომბერი, 1973
გარდ. ადგილი ნიუ-იორკი, აშშ
დასაფლავებულია Ferncliff Cemetery
მოქალაქეობა აშშ და ავსტრია
საქმიანობა ეკონომისტი, ფილოსოფოსი და უნივერსიტეტის პროფესორი
მოღვაწეობის სფერო ეკონომიკა და ფილოსოფია
დამსაქმებელი ვენის უნივერსიტეტი და ნიუ-იორკის უნივერსიტეტი
საერთაშორისო ორგანიზაცი(ებ)ის წევრობა მონ პელერინის საზოგადოება
ალმა-მატერი ვენის უნივერსიტეტი
სამეცნიერო ხელმძღვანელი Eugen Böhm von Bawerk
დოქტორანტი გოტფრიდ ჰაბერლერი, Fritz Machlup, Oskar Morgenstern, Gerhard Tintner და Israel Kirzner

ლუდვიგ ჰაინრიხ ედლერ ფონ მიზესი (გერმ. Ludwig Heinrich Edler von Mises; დ. 29 სექტემბერი, 1881, ლემბერგი — გ. 10 ოქტომბერი, 1973, ნიუ-იორკი) — ავსტრიელი ეკონომისტი, ფილოსოფოსი, ისტორიკოსი, სოციოლოგი და კლასიკური ლიბერალიზმის მომხრე. მნიშვნელოვანი წვლილი მიუძღვის ეკონომიკის ავსტრიული სკოლის განვითარებაში. ფრიდრიხ ჰაიეკთან ერთად ლიბერტარიანიზმის ფილოსოფიის დამაარსებლად ითვლება.

ოჯახი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ლუდვიგ ფონ მიზესი დაიბადა ქ. ლემბერგში, რომელიც მაშინ ავსტრია–უნგრეთის იმპერიაში შედიოდა. დღეს ეს ქალაქი ლვოვია (უკრაინა). ლუდვიგის მამა მშენებელი ინჟინერი იყო. ლუდვიგს ჰყავდა უმცროსი ძმა, რიჩარდი, რომელიც შემდგომში საკმაოდ ცნობილი ფიზიკოსი გახდა. ძმები ჯერ კიდევ ბავშვები იყვნენ, როცა ოჯახი ვენაში, საგვარეულო სახლში დაბრუნდა. 1903 წელს მიზესის მამა გარდაიცვალა.

მიზესი გარდაიცვალა ამერიკაში, 92 წლის ასაკში, ნიუ-იორკის წმინდა ვინსენტის ჰოსპიტალში.

პროფესიული წინსვლა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

1900 წლიდან ლუდვიგი სწავლობს ვენის უნივერსიტეტში. აქ მასზე დიდი გავლენა იქონია კარლ მენგერის ნაშრომებმა. იგი ესწრება ცნობილი ავსტრიელი ეკონომისტის, ბომ-ბავერკის ლექციებს. 1906 წელს ლუდვიგი იცავს სადოქტორო დისერტაციას. 1913–1934 წლებში იგი ასწავლის ვენის უნივერსიტეტში და ამავე დროს ავსტრიის მთავრობის ეკონომიკური მრჩეველია.

1934 წელს, ებრაული წარმოშობის გამო მისი დევნის შიშით მიზესი გადადის ჟენევაში (შვეიცარია), საერთაშორსო კვლევების უმაღლეს სასწავლებელში პროფესორად. 1940 წელს კი - ნიუ-იორკში, სადაც 1965 წლამდე ვიზიტიორი პროფესორია ნიუ-იორკის უნივერსიტეტში.

წვლილი ეკონომიკაში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

მიზესი მიიჩნევა ეკონომიკის ავსტრიული სკოლის ერთ-ერთ ლიდერად და კლასიკური ლიბერალიზმის წარმომადგენლად. თავისი ნაშრომით "ადამიანთა ქცევა" მიზესმა საფუძველი ჩაუყარა პრაქსეოლოგიას. ძირითადად იგი ორ ურთიერთდაკავშირებულ თემაზე მუშაობდა:

1. მონეტარული ეკონომიკა და ინფლაცია;
2. განსხვავება მთავრობის მიერ კონტროლირებად ეკონომიკასა და თავისუფალ ბაზარს შორის.

მიზესი მიიჩნევდა, რომ სოციალიზმი განწირულია ეკონომიკური მარცხისათვის. ამას იგი იმით ასაბუთებდა, რომ თავისუფალი ბაზრის გარეშე არ არსებობს ფუნქციონალური ფასწარმოქმნის სისტემა. ამ უკანასკნელის გარეშე კი შეუძლებელია მოთხოვნის დადგენა და შესაბამისად რესურსების რაციონალური გადანაწილება. ეს არგუმენტები შემდგომ ჰაიეკმა განავრცო.

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]