მილტონ ფრიდმანი

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
Jump to navigation Jump to search
მილტონ ფრიდმანი
Portrait of Milton Friedman.jpg
მშობლიური სახელი Milton Friedman
დაბ. თარიღი 31 ივლისი 1912(1912-07-31)[1] [2] [3] [4]
დაბ. ადგილი ბრუკლინი, ნიუ-იორკი
გარდ. თარიღი 16 ნოემბერი 2006(2006-11-16)[5] [1] [2] [3] [4] [6] (94 წელი)
გარდ. ადგილი სან-ფრანცისკო, კალიფორნია, აშშ[7] [8] [9]
სიკვდილის ვითარება ბუნებრივი მიზეზები
გარდაცვალების მიზეზი მიოკარდიუმის ინფარქტი და გულის უკმარისობა
მოქალაქეობა აშშ[10] [11]
მეუღლე როზა ფრიდმანი
შვილ(ებ)ი დევიდ ფრიდმანი
საქმიანობა ეკონომისტი, მწერალი[12] [13] [14] , სტატისტიკოსი[15] , უნივერსიტეტის პროფესორი, ესეისტი, მკვლევარი, მასწავლებელი[16] [17] [18] და მეცნიერი[19] [20] [21]
მოღვაწეობის სფერო ეკონომიკა
დამსაქმებელი ჩიკაგოს უნივერსიტეტი
საერთაშორისო ორგანიზაცი(ებ)ის წევრობა მეცნიერებათა ეროვნული აკადემია, ხელოვნებისა და მეცნიერების ამერიკული აკადემია, Lincean Academy, მონ პელერინის საზოგადოება და ამერიკის ფილოსოფიური საზოგადოება[22]
ჯილდოები ნობელის პრემია ეკონომიკაში[23], მეცნიერების ეროვნული მედალი, ადამ სმიტის პრემია, ჯონ ბეიტს კლარკის მედალი და თავისუფლების საპრეზიდენტო მედალი
ალმა-მატერი Rahway High School, კოლუმბიის უნივერსიტეტი, რატგერსის უნივერსიტეტი, ჩიკაგოს უნივერსიტეტი და კემბრიჯის უნივერსიტეტი
სამეცნიერო ხელმძღვანელი საიმონ კუზნეცი
დოქტორანტი Phillip D. Cagan, Harry Markowitz, Lester G. Telser, David I. Meiselman, Neil Wallace და Miguel Sidrauski
საცხოვრებელი ადგილი Rahway, ბრუკლინი და ნიუ-იორკი
პოლიტიკური პარტია რესპუბლიკური პარტია
ეთნიკური ჯგუფი აშქენაზები და ამერიკელი ებრაელები
ნამუშევრების სია მილტონ ფრიდმანის ბიბლიოგრაფია
ხელმოწერა Milton friedman signature.svg

მილტონ ფრიდმანი (დ. 31 ივლისი, 1912 – გ. 16 ნოემბერი, 2006) — ამერიკელი ეკონომისტი, რომელმაც 1976 წელს მიიღო ნობელის პრემია ეკონომიკაში, მოხმარების ანალიზის სფეროში შეტანილი წვლილისათვის, მონეტარული ისტორიის და თეორიის განვითარებისა და სტაბილიზაციის პოლიტიკის სირთულეების გაანალიზებისათვის.[24] ჯორჯ სტიგლერთან და სხვებთან ერთად ფრიდმანი იყო ჩიკაგოს საფასო თეორიის მეორე თაობის ინტელექტუალური ლიდერი. რამდენიმე სტუდენტი და ახალგაზრდა პროფესორი, რომლებსაც ფრიდმანი მენტორობას უწევდა, მსოფლიოს წამყვანი ეკონომისტი გახდა. მათ შორისაა გერი ბეკერი, რობერტ ფოგელი, თომას სოველი და რობერტ ლუკასი.[25]

ფრიდმანის გამოწვევები, რომლებსაც ის მოგვიანებით „გულუბრყვილო კეინზიანიზმის“ თეორიის[26] სახელით მოიხსენიებს, დაიწყო თავისი მოხმარების ფუნქციის 1950-იანების რეინტერპრეტაციასთან ერთად. 1960-იანებში ფრიდმანი გახდა ძალა სამთავრობო კეინზიანიზმური პოლიტიკის მთავარი მოწინააღმდეგე.[27] ფრიდმანი იყო აშშ-ს რესპუბლიკელი პრეზიდენტის, რონალდ რეიგანისა[28] და კონსერვატ მარგარეტ ტეტჩერის[29] მრჩეველი. ფრიდმანის თეორიის თანახმად, სახელმწიფოში აუცილებელია რაც შეიძლება მეტი პიროვნული თავისუფლება და სახელმწიფოს მხრიდან რაც შეიძლება ნაკლები ჩარევა ეკონომიკაში. ფრიდმანი აღიარებს, რომ ადამიანი არის არასრულყოფილი და ის შეცდომებს უშვებს, მაგრამ ეს არ შეიძლება იყოს მისთვის თავისუფლების შეზღუდვის საბაბი, პირიქით. რადგან, ის, ვინც ადამიანს უზღუდავს თავისუფლებას, ანუ ამ შემთხვევაში მთავრობა, შესაძლოა თავად აღმოჩნდეს მცდარი და არასრულყოფილი. ამის უარყოფითი შედეგი კი გაცილებით უფრო ფართომასშტაბიანი იქნება, ვიდრე ის, რაც კერძო ადამიანის მიერ დაშვებულმა შეცდომებმა შეიძლება მოიტანოს.[30] ფრიდმანი წერდა:

ვიკიციტატა
„სანამ უზრუნველყოფილია გაცვლის რეალური თავისუფლება – წერს ფრიდმანი – ეკონომიკის საბაზრო ორგანიზების უმთავრესი ნიშანი არის ის, რომ იგი თავიდან იცილებს ერთი პიროვნების ჩარევას მეორეს საქმიანობის უმეტეს ნაწილში. მომხმარებელი დაცულია მომწოდებლის ძალადობისაგან სხვა მიმწოდებლის არსებობით, რომელთანაც მას ასევე შეუძლია საქმის დაჭერა. გამყიდველი დაცულია მომხმარებლის ძალადობისაგან სხვა მომხმარებლის არსებობით, რომელსაც შეიძლება მიეყიდოს საქონელი. დასაქმებული დაცულია დამსაქმებლის ძალადობისაგან, რადგან შეუძლია სხვა დამსაქმებლის მონახვა და ა.შ. თანაც, ყოველივე ამას ბაზარი ცენტრალური მართვის გარეშე ახერხებს.[30]

ლიტერატურა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ვიდეოები

სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  1. 1.0 1.1 გერმანიის ეროვნული ბიბლიოთეკა, ბერლინის სახელმწიფო ბიბლიოთეკა, ბავარიის სახელმწიფო ბიბლიოთეკა და სხვ. Record #118535625 // ინტეგრირებული ნორმატიული ფაილი — 2012—2016.
  2. 2.0 2.1 data.bnf.fr: პლატფორმა ღია მონაცემები — 2011.
  3. 3.0 3.1 SNAC
  4. 4.0 4.1 Find a Grave — 1995. — ed. size: 165000000
  5. http://www.ft.com/cms/s/cb74eef8-7599-11db-aea1-0000779e2340.html
  6. American National Biography — 1999.
  7. https://archive.org/details/openmind_ep494
  8. http://www.legacy.com/obituaries/sfgate/obituary.aspx?pid=173292483
  9. http://www.theguardian.com/business/2006/nov/16/usnews.internationalnews
  10. http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/198604.stm
  11. http://www.nytimes.com/1991/12/12/nyregion/brooklyn-college-firsts-marshall-and-rhodes.html
  12. http://www.jstor.org/stable/2488837
  13. http://www.jstor.org/stable/2536927
  14. http://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1080/1350178032000130466
  15. http://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1080/08982112.2010.481485
  16. http://www.huffingtonpost.com/robert-auerbach/limiting-loans-creates-unemployment_b_1890276.html
  17. http://www.huffingtonpost.com/robert-auerbach/has-computer-trading-made_b_819664.html
  18. http://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1080/13501789800000005
  19. https://www.imf.org/external/pubs/ft/fandd/2011/06/books.htm
  20. http://www.chicagotribune.com/news/opinion/letters/chi-080619chicago_briefs,0,7367960.story
  21. http://link.springer.com/content/pdf/10.1007/978-3-642-01586-1_9.pdf
  22. NNDB — 2002.
  23. http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economic-sciences/laureates/1976/
  24. Milton Friedman on nobelprize.org. Nobel Prize (1976). წაკითხვის თარიღი: February 20, 2008.
  25. Johan Van Overtveldt (2009). The Chicago School: How the University of Chicago Assembled the Thinkers Who Revolutionized Economics and Business. Agate Publishing. ISBN 978-1-57284-649-4. 
  26. Milton Friedman. Commanding Heights. PBS (October 1, 2000). წაკითხვის თარიღი: September 19, 2011.
  27. Milton Friedman—Economist as Public Intellectual. Dallasfed.org (April 1, 2016). Retrieved on 2017-09-06.
  28. Ebenstein 2007
  29. Charles Moore (2013). Margaret Thatcher: The Authorized Biography, Volume One: Not For Turning. Penguin, გვ. 576–77. ISBN 9781846146497. 
  30. 30.0 30.1 მილტონ ფრიდმანი. „კაპიტალიზმი და თავისუფლება“. ქართულად თარგმნა, წინასიტყვაობა და კომენტარები დაურთო ლევან გველესიანმა. რედაქტორი შავლეგ შავერდაშვილი. თბ. “დილის გაზეთი” 2002. arilimag.ge