თურქესტანი

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება
ქალაქი
თურქესტანი
Түркістан
Туркестан.jpg
ხოჯა აჰმედ იასავის მავზოლეუმი
ქვეყანა ყაზახეთის დროშა ყაზახეთი
ოლქი სამხრეთი ყაზახეთი
კოორდინატები 43°18′00″ ჩ. გ. 68°14′37″ ა. გ. / 43.30000° ჩ. გ. 68.24361° ა. გ. / 43.30000; 68.24361
ადრეული სახელები შავგარი, იასი
ამჟამინდელი სტატუსი 500
მოსახლეობა 150 595 კაცი (2012)
სასაათო სარტყელი UTC+6
სატელეფონო კოდი +7 (72533)
საფოსტო ინდექსი 160400
ოფიციალური საიტი turakimat.kz/index.php?option=com content&view=frontpage&Itemid=1
თურქესტანი — ყაზახეთი
თურქესტანი

თურქესტანი (ყაზახ. Түркістан) — საოლქო დაქვემდებარების ქალაქი ყაზახეთში, სამხრეთ ყაზახეთის ოლქში. ყაზახეთის ერთ-ერთი ყველაზე ძველი ქალაქი.

მოსახლეობა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

1897 წლის აღწერის მიხედვით ქალაქში ცხოვრობდა 11 253 კაცი[1] (6037 მამაკაცი და 5216 ქალი).

1897 წელს მშობლიური ენის მიხედვით მოსახლეობა ასე ნაწილდებოდა[1]: უზბეკები — 79,2 %, ყაზახები — 12,5 %, თათრები — 4,5 %, რუსები (ველიკორუსები, მალორუსები და ბელორუსები) — 2,7 %, პოლონელები — 0,4 %, ირანელები — 0,16, სარტები — 0,13 %.

ჩიმქენთის ოლქში, რომელშიც შედის ქალაქი თურქესტანი, 1897 წელს მთლიანობაში ცხოვრობდა 285 059 კაცი, სადაც მშობლიური ენის მიხედვით მოსახლეობა ასე ნაწილდებოდა[2]: ყირგიზ-კაისაკები (ყაზახები) — 78,8 %, სარტები — 11,2 %, უზბეკები — 7,2 %, რუსები (ველიკორუსები, მალორუსები და ბელორუსები) — 2,2 %, თათრები — 0,2 %, ებრაელები — 0,06 %.

1999 წლამდე საზღვრებში აღწერების მიხედვით მოსახლეობის რაოდენობა ასე იცვლებოდა[3]:
1979 წ. — 65 443
1989 წ. — 77 692
1999 წ. — 85 613
თანამედროვე საზღვრებში მოსახლეობის ცვალებადობა ასეთია:[4]:
1999 წ. — 102 505
2009 წ. — 142 899

2009 წლის მონაცემებით თურქესტანის აკიმატის მოსახლეობა 235,8 ათ. კაცია (2011)[5], მათ შორის ქალაქში ცხოვრობს — 62,4 % (თურქესტანი 147,1 ათ. კაცი), სოფელში − 37,6 %[5](35 სოფელში)[6].

2009 წლის მონაცემებით აკიმატის ეროვნული შემადგენლობა ასეთია:ყაზახები − 52,5 %, უზბეკები — 45,2 %, რუსები და სხვ. — 2,3 %[7].

ისტორია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

დასახლება თანამედროვე ქალაქის ადგილზე აღმოცენდა ახ. წ. 500 წელს. მისი დაარსება განაპირობა სამარყანდის, ბუხარისა და ხივის საქარავნო გზების გზაჯვარედინზე მდებარეობამ. X საუკუნეში მას შავგარი, ხოლო XII საუკუნიდან — იასი ეწოდებოდა. შუა საუკუნეების იასი იყო ქალაქი-ციხესიმაგრე. XII საუკუნეში აქ ცხოვრობდა პოეტი და მოაზროვნე ხოჯა აჰმედ იასავი (1093–1166 წწ.), რომელიც იქვეა დაკრძალული, მისივე სახელობის მავზოლეუმში. 1396-1398 წლებში თემურლენგმა მავზოლეუმთან დაიწყო მეჩეთის მშენებლობა, თუმცა 1405 წელს მისი გარდაცვალების შემდეგ მშენებლობა შეწყდა.

ქალაქი თურქესტანის სახელით მოიხსენიება XV საუკუნიდან. XVI-XVIII საუკუნეებში კი ყაზახეთის სახანოს დედაქალაქი იყო[8].

ღირსშესანიშნაობები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ხოჯა აჰმედ იასავის მავზოლეუმი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ქალაქის მთავარი ღირსშესანიშნაობააა ხოჯა აჰმედ იასავის მავზოლეუმი, რომელიც აგებულია XV საუკუნეში. მისი მშენებლობა 1389 წელს, თემურლენგის ბრძანებით დაიწყო, რათა ჩაენაცვლებინა XII საუკუნის პოეტის, ხოჯა აჰმედ იასავის (1093–1166) პატარა მავზოლეუმი, მაგრამ 1405 წელს, თემურლენგი გარდაიცვალა და მშენებლობა შეჩერდა.

მიუხედავად მისი დაუსრულებელი სახისა, მავზოლეუმი თემურლენგის ეპოქის არქიტექტურის ერთ-ერთ საუკეთესოდ შემონახულ ნიმუშს წარმოადგენს. მავზოლეუმი დღეს მთელი ცენტრალური აზიიდან უამრავ პილიგრიმს იზიდავს და ყაზახებისთვის ეროვნულ იდენტობასთან ასოცირდება. წარმოადგენს ყაზახეთის დაცულ, ეროვნულ მუზეუმს და 2003 წლიდან იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლს[9].

იხილეთ აგრეთვე[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]