შინაარსზე გადასვლა

გიუნგორენი (არჰავის რაიონი)

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ არილი.
სოფელი
გიუნგორენი
ქვეყანა თურქეთის დროშა თურქეთი
პროვინცია ართვინის პროვინცია
რაიონი არჰავი
კოორდინატები 41°24′00″ ჩ. გ. 41°17′00″ ა. გ. / 41.40000° ჩ. გ. 41.28333° ა. გ. / 41.40000; 41.28333
ადრეული სახელები კაპისთონა
მოსახლეობა 111 (2007)[1] ,
192 (2008)[1] ,
173 (2009)[1] ,
175 (2010)[1] ,
174 (2011)[1] ,
175 (2012)[1] ,
229 (2013)[1] ,
206 (2014)[1] ,
193 (2015)[1] ,
178 (2016)[1] ,
195 (2017)[1] ,
256 (2018)[1] ,
212 (2019)[1] ,
194 (2020)[1] ,
180 (2021)[1] ,
209 (2022)[1] ,
270 (2023)[1] ,
221 (2024)[1]
სასაათო სარტყელი UTC+3[2] და თურქეთის დრო[3]
საფოსტო ინდექსი 08
გიუნგორენი (არჰავის რაიონი) — თურქეთი
გიუნგორენი (არჰავის რაიონი)

გიუნგორენი (თურქ. Güngören) — სოფელი არჰავის რაიონში, ართვინის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს ართვინიდან 60 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ არჰავიდან 3 კილომეტრში[4]. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 194 ადამიანი ცხოვრობს[5].

სოფლის ძველი ისტორიული, ქართული სახელწოდებაა კაპისთონა.[6]

ისტორია

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

დღეს გიუნგორენისა და კალეს (არჰავის ცენტრალური უბანი) სახელით ცნობილი დასახლებების საერთო ძველი სახელი თურქულ წყაროებში არის კაპისრე. ეს ტოპონიმი ლაზურად ცნობილია როგორც კაპისთონა (კაპისთონა).[7][8] ოსმალურ წყაროებში კაბისრეს (قابصرە) სახელითაც ცნობილი კაპისრე, სავარაუდოდ, ღვინის ყურძნის ჯიშის „კაპისტონი / კაბისტონი“ (კაპისტონი/კაბისტონი) სიტყვიდან წარმოშობილი კაპისტონა / კაბისტონა სახელის ცვლილების შედეგია.[9][10]

მაშინ როდესაც გიუნგორენი და კალე ძველ ოსმალურ ჩანაწერებში კაპისრეს სახელით ერთ დასახლებად იყო რეგისტრირებული, გვიანდელ ჩანაწერებში ისინი ორ დასახლებად გვხვდება: კაპისრე-ი სუფლა (კაბისრისუფლა) და კაპისრე-ი ულია (კაბისრიულია).[11][12][13] არჰავის რაიონში კაპისრეს ხევად წოდებული მდინარე გაედინება ქვედა კაპისრეს (კალეს უბანი) შუაში. კაპისრე, 1902 წლის ინგლისურ „ბათუმის რუკაზე“ მოხსენიებულია როგორც „კაპისტა“. სანაპიროს კონცხიც დაფიქსირებულია როგორც ზეითუნ ბურუნი / კაპისტას კონცხი.[14]

რეგიონი, სადაც კაპისრე მდებარეობს, ანტიკურ ეპოქაში კოლხეთის სამეფოს ნაწილი იყო. ოსმალებმა ეს რეგიონი დაიპყრეს 1461 წელს, მას შემდეგ რაც იქიდან ტრაპიზონის იმპერია განდევნეს. კაპისრე მდებარეობდა არჰავიში, რომელიც ოსმალეთის პერიოდში ლაზისტანად წოდებულ რეგიონში შედიოდა. ადრეულ ოსმალურ ჩანაწერებში ის მოხსენიებულია როგორც ტრაპიზონის სანჯაყის არჰავის კაზა. არჰავის კაზა, 1486 წლის აღწერის დროს, შედგებოდა არჰავი-ლაზის ნაჰიესგან, ხოლო მე-16 საუკუნეში - არჰავი-ლაზის, გონიოს, ვილაიეთ-ი ისკელესა და ვილაიეთ-ი ბაღობითის ნაჰიეებისგან. ჯგირიაზენის სოფელი, მე-16 საუკუნის ბოლო მეოთხედში (1681/1682) ჩატარებული აღწერის დროს, დაფიქსირებულია „კაპისრეს“ სახელით.[11] ამ დროს სავარაუდოა, რომ მხოლოდ კალეს უბანი (ქვედა კაპისრე) იყო დასახლება, ხოლო გუნგორენის სოფელი (ზედა კაპისრე) მოგვიანებით გადაიქცა დასახლებად.

კაპისრე, 1876 წლის ტრაპიზონის ვილაეთის წელიწდეულში, დაფიქსირებულია როგორც „კაბისრე“ (قبصرە) და ერთ სოფლად არის მოხსენიებული. ამ წელიწდეულის მიხედვით, კაბისრე იყო ტრაპიზონის ვილაეთის სანჯაყებიდან ერთ-ერთის, ლაზისტანის სანჯაყის, ხოფის კაზას არჰავის ნაჰიეს დაქვემდებარებული სოფელი. მისი მოსახლეობა შედგებოდა 113 ოჯახში მცხოვრები 271 ადამიანისგან. ერთ ოჯახზე დაახლოებით 2,4 ადამიანის მოსვლა მიუთითებს, რომ მხოლოდ მამაკაცების რაოდენობა იყო დადგენილი. ამ შემთხვევაში საჭიროა მამაკაცების რაოდენობის ტოლი ქალების რაოდენობის დამატება. შედეგად შეიძლება ითქვას, რომ სოფლის მოსახლეობა შედგებოდა დაახლოებით 542 ადამიანისგან. მართლაც, 1935 წელს ორ სოფლად რეგისტრირებულ დასახლებაში დადგენილი მოსახლეობა (სულ 759 ადამიანი) ამ ვარაუდს ამყარებს. სოფელში, რომლის მოსახლეობაც სოფლის მეურნეობით ირჩენდა თავს, დადგენილი იყო შემდეგი პირუტყვის რაოდენობა: 270 თხა/ცხვარი, 416 ძროხა, 3 ცხენი და 4 ხარი.[13][15]

კაპისრე, 1928 წლის ოსმალური სოფლების სიის მიხედვით, „კაბისრეს“ (قابصرە) სახელით ერთ სოფლად მიეკუთვნებოდა რიზეს ვილაიეთის ხოფის კაზას არჰავის ნაჰიეს.[12] 1935 წლის საყოველთაო აღწერის დროს „კაბისრიულია“ (ზედა კაპისრე) და „კაბისრისუფია“ (ქვედა კაპისრე) სახელებით ორ ცალკეულ დასახლებად დაფიქსირდა. ორივე დასახლება ეკუთვნოდა ჩორუჰის ვილაიეთის (რომელიც რიზესა და არტვინის ვილაიეთების ნაცვლად შეიქმნა) ხოფის კაზას არჰავის ნაჰიეს. ამ აღწერის მიხედვით, ზედა კაპისრეში (გიუნგორენი) ცხოვრობდა 327 ადამიანი, ქვედა კაპისრეში (კალე) კი 432 ადამიანი.[13] ქვედა კაპისრე 1954 წელს მუნიციპალიტეტის საზღვრებში მოექცა და არჰავის დაბის უბნად გადაიქცა.[16] ვინაიდან კაპისრე არაა თურქული, ზედა კაპისრეს სახელი 1959 წელს შეიცვალა და ეწოდა გიუნგორენი.[17] 1965 წლის საყოველთაო აღწერის დროს გიუნგორენის სოფლის მოსახლეობა შედგებოდა 404 ადამიანისგან და ამ მოსახლეობიდან 199 ადამიანმა იცოდა წერა-კითხვა.[18]

სქოლიო

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]
  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi, Address Based Population Registration System — TÜİK.
  2. ↑ https://web.archive.org/web/20240224154238/https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2016/09/20160908-2.pdf
  3. ↑ https://support.microsoft.com/tr-tr/topic/t%C3%BCrkiye-de-dst-uygulamas%C4%B1-sona-ermi%C5%9Ftir-56f14484-a323-543c-5e36-f701723f5b22
  4. ↑ Güngören Köyü (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 5 Mart 2016. ციტირების თარიღი: 27 Ekim 2018.
  5. ↑ Artvin Arhavi Arılı Köy Nüfusu (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 7 Ağustos 2019. ციტირების თარიღი: 5 Şubat 2020.
  6. ↑ Taner Artvinli, Artvin Yer Adları Sözlüğü, İstanbul, 2013, s. 214, ISBN 978-605-5708-85-6.
  7. ↑ Taner Artvinli, Artvin Yer Adları Sözlüğü, İstanbul, 2013, s. 64, 271, ISBN 978-605-5708-85-6.
  8. ↑ Bakur Gogohia, Doğu Lazistan Tarihi ve Kişi Ad-Soyadları (Gürüce: აღმოსავლეთ ლაზეთის ისტორია და გვარსახელები), Tiflis, 2019, s. 73.. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 17 Şubat 2021.
  9. ↑ "კაპისტონი" - A Comprehensive Georgian-English Dictionary, 2006, 2 cilt დაარქივებული 2021-08-06 საიტზე Wayback Machine. ISBN 0-9535878-3-5
  10. ↑ Taner Artvinli, Artvin Yer Adları Sözlüğü, İstanbul, 2013, s. 271, ISBN 978-605-5708-85-6.
  11. 1 2 Kenan Aydın, "Arhavi Kazasında İskân ve Nüfus (1583-1681/1682)" - Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 2021 Bahar (34), s. 207.. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 17 Temmuz 2021.
  12. 1 2 Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 621.
  13. 1 2 3 1935 Genel Nüfus Sayımı, İstanbul, 1937, s. 195.. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 16 Ocak 2020.
  14. ↑ F. R. Maunsell – “Batum Haritası”, 1902.. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 7 Mart 2023.
  15. ↑ Trabzon Vilayeti Salnamesi − 1869-1904, (Hazırlayan) Kudret Emiroğlu, Ankara, 1993-2009, 22 cilt; 8. cilt, s. 368-369, ISBN 9789157871117.
  16. ↑ Taner Artvinli, Artvin Yer Adları Sözlüğü, İstanbul, 2013, s. 65, ISBN 978-605-5708-85-6.
  17. ↑ Köylerimiz, (Yayımlayan) İçişleri Bakanlığı, Ankara, 1968, s. 782.. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 23 Şubat 2020.
  18. ↑ 1965 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1968, s. 87.. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 18 Şubat 2020.
მოძიებულია „https://ka.wikipedia.org/w/index.php?title=გიუნგორენი_(არჰავის_რაიონი)&oldid=4758010“-დან