თავისუფალი ვაჭრობა

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
Jump to navigation Jump to search
Oxygen480-mimetypes-signature.svg ამ სტატიას ამჟამად აქტიურად არედაქტირებს Arwgon.

გთხოვთ, ნუ შეიტანთ მასში ცვლილებებს, სანამ ეს განცხადება არ გაქრება. წინააღმდეგ შემთხვევაში, შესაძლოა, მოხდეს რედაქტირების კონფლიქტი.
ეს შეტყობინება სტატიაში მხოლოდ ერთი კვირის განმავლობაში შეიძლება დარჩეს.


თარგის ჩასმის თარიღი: ნოემბერი 16, 2020.


სტატიის აქტიური დამუშავების დაწყების თარიღიდან გავიდა 17 დღე.
გთხოვთ ამოიღოთ ეს გამაფრთხილებელი თარგი სტატიიდან და შეატყობინოთ მის [[მომხმარებლის განხილვა:Arwgon.|ჩამსმელ რედაქტორს]]:
{{მუშავდება/შეტყობინება|Arwgon.|თავისუფალი ვაჭრობა}}-~~~~


მომხმარებლის სახელის და თარიღის ავტომატურად მისათითებლად, გამოიყენეთ თარგი {{subst:მუშავდება}}


თავისუფალი ვაჭრობა ქვეყნებს შორის საქონლისა და მომსახურების დაუბრკოლებელ მიმოცვლას ნიშნავს და ეს ტერმინი გამოიყენება ეკონომიკურ პოლიტიკაში ამგვარი ვაჭრობის გაზრდის მომხრეთა მიერ.

თავისუფალი ვაჭრობა, როგორც კონცეფცია ეკონომიკასა და სახელმწიფო მმართველობაში მოიცავს:

  • საერთაშორისო ვაჭრობას საქონლით ტარიფების (იმპორტზე გადასახადები) ან სხვა ბარიერების (ქვოტები იმპორტზე) გარეშე;
  • საერთაშორისო ვაჭრობა სერვისზე (მომსახურებაზე) ტარიფებისა და სავაჭრო ბარიერების გარეშე;
  • მუშახელის თავისუფალი მოძრაობა ქვეყნებს შორის;
  • კაპიტალის თავისუფალი გადაადგილება ქვეყნებს შორის;
  • არარსებობა ვაჭრობისთვის ხელისშემშლელი პოლიტიკისა (გადასახადები, სუბსიდიები, რეგულირება ან შემზღუდავი კანონები), რომელიც ადგილობრივ ფირმებსა ან წარმოებებს უცხოელ კონკურენტებთან მიმართებაში უპირატესობას ანიჭებს.
  • მთავრობის მიერ საკუთრების უფლებათა დაცვა ზემოთხსენებული პირობების განსამტკიცებლად.

თეორიული დასაბუთება[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

საგარეო სავაჭრო ურთიერთობების თეორიების უმეტესობა მიდის დასკვნამდე, რომ თავისუფალი ვაჭრობა ქვეყნის კეთილდღეობას ამაღლებს. მის დადებით ეფექტებად მოიხსენიება, მაგალითად: წარმოებისა და მოხმარების ზრდადი ეფექტურობა, საწარმოოს ოპტიმალური სიდიდის სწრაფი მიღწევა და ზრდადი კონკურენციით განპირობებული ინოვაციები. ამისგან განსხვავებით, მცირეა თავისუფალი ვაჭრობის დადებითი გავლენა განვითარებადი ქვეყნის კეთილდღეობაზე, რის გამოც ეკონომისტები (მაგ. ფრიდრიხ ლისტი) ქვეყნის განვითარების საწყის ფაზაში, ხშირად, პროტექციონისტული ინსტრუმენტების დაშვებას ცდილობენ.

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

თავისუფალი ვაჭრობა - სავაჭრო პოლიტიკა, რომელიც არ ზღუდავს იმპორტსა და ექსპორტს. აზრობრივად ის იგივეა, რაც თავისუფალი ბაზრის იდეა საერთაშორისო ვაჭრობაში. თავისუფალ ვაჭრობას ძირითადად ლიბერალური ეკონომიკის მომხრე პოლიტიკური პარტიები უჭერენ მხარს. ხოლო ეკონომიკურად მემარცხენე და ნაციონალისტური პარტიები თავისუფალი ვაჭრობის საპირისპიროდ, პროტექციონიზმს ემხრობიან.[1][2][3][4]

დღესდღეობით ქვეყნების უმრავლესობა მსოფლიო სავაჭრო ორგანიზაციის მულტილატერალური სავაჭრო ხელშეკრულების წევრია. თავისუფალი ვაჭრობის თვალსაჩინო მაგალითი იყო დიდი ბრიტანეთის უნილატერალური პოზიცია შეემცირებინა რეგულაციები და ბაჟი იმპორტსა და ექსპორტზე მეცხრამეტე საუკუნის შუა პერიოდიდან 1920-იან წლებამდე.[5] ალტერნატიული მიდგომა, რაც გულისხმობს თავისუფალი სავაჭრო სივრცის შექმნას სახელმწიფოთა ჯგუფს შორის, მაგალითად European Economic Area და the Mercosur open markets, ქმნის პროტექციონალურ ბარიერს ამ სივრცესა და დანარჩენ მსოფლიოს შორის. მრავალი სახელმწიფო ისევ მიმართავს პროტექციონალურ პოლიტიკას ადგილობრივი დასაქმების ხელშეწყობის მიზნით, მაგალითად იმპორტზე ტარიფების დაწესებით ან ექსპორტის სუბსიდირებით. ზოგჯერ ქვეყანამ შესაძლოა თავისუფალი ვაჭრობა შეზღუდოს, რათა შეამციროს ბუნებრივი რესურსების ექსპორტი. ვაჭრობის სხვა შემზღუდავი ფაქტორები შესაძლოა იყოს კვოტები იმპორტზე, გადასახადები და არასატარიფო ბარიერები, როგორიცაა მარეგულირებელი კანონმდებლობა.

ისტორიულად, თავისუფალი ვაჭრობისადმი ღიაობა 1815 წლიდან პირველი მსოფლიო ომის დაწყებამდე იზრდებოდა . ღია ვაჭრობამ ზრდა კიდევ ერთხელ 1920-იან წლებში დაიწყო, თუმცა დიდი დეპრესიის დროს კოლაფსი განიცადა (კონკრეტულად, ევროპასა და ჩრდილოეთ ამერიკაში). ვაჭრობამ მნიშვნელოვნად ისევ მოიმატა 1950-იანი წლებიდან ( 1970-იანი წლების ნავთობის კრიზისის დროს შეფერხების მიუხედავად). ეკონომისტებისა და ეკონომიკის ისტორიკოსების მტკიცებით სავაჭრო თავისუფლების დღევანდელი დონე ისტორიაში ყველაზე მაღალია.[6][7][8]

ეკონომისტები თანხმდებიან, რომ პროტექციონიზმის გავლენა ეკონომიკურ ზრდასა და ეკონომიკურ კეთილდღეობაზე უარყოფითია, ხოლო თავისუფალ ვაჭრობა და სავაჭრო ბარიერების შემცირება დადებით გავლენას ახდენს ეკონომიკურ ზრდასა[9][10][11][12][13][14] და ეკონომიკურ სტაბილურობაზე.[15] თუმცა ვაჭრობის ლიბერალიზაციამ შესაძლოა გამოიწვიოს მნიშვნელოვანი და არათანაბრად გადანაწილებული დანაკარგები, ასევე იმ მომუშავეთა ეკონომიკური გადაადგილება, რომლებიც დასაქმებულნი არიან ისეთ სექტორში, რომელიც კონკურენციაშია იმპორტულ საქონელთან.[10]

მახასიათებლები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

თავისუფალი ვაჭრობის პოლიტიკამ შესაძლოა გამოიწვიოს შემდეგი ეკონომიკური მახასიათებლები:

  • საქონლით ვაჭრობა გადასახადებისა (ტარიფების ჩათვლით) ან სხვა ბარიერების (მაგალითად კვოტები იმპორტზე) გარეშე;
  • ვაჭრობა სერვისზე (მომსახურებაზე) გადასახადებისა და სხვა სავაჭრო ბარიერების გარეშე;
  • ვაჭრობისთვის ხელისშემშლელი ისეთი პოლიტიკისა (გადასახადები, სუბსიდიები, რეგულაციები ან კანონები) არარსებობა, რომელიც კონკრეტულ კომპანიებს ან წარმოების ფაქტორებს სხვებთან მიმართებაში უპირატესობას ანიჭებს;
  • თავისუფალი წვდომა ბაზრებზე;
  • თავისუფალი წვდომა ბაზრის ინფორმაციაზე;
  • Inability of firms to distort markets through government-imposed monopoly or oligopoly power.
  • თავისუფალის ვაჭრობის ხელშემწყობი სავაჭრო ხელშეკრულებები.

ეკონომიკა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ეკონომიკური მოდელები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

თარგი:Details თავისუფალი ვაჭრობის სარგებლიანობის ასახსნელად ორი მარტივი გზა გადის დეივიდ რიკარდოს შედარებითი უპირატესობის თეორიასა და ტარიფის ან იმპორტზე დაწესებული კვოტის ეფექტის ანალიზზე. მოთხოვნა-მიწოდების კანონისა და გადასახადების ეკონომიკური ეფექტის გამოყენებით ეკონომიკურ ანალიზს შეუძლია გვიჩვენოს თავისუფალი ვაჭრობის თეორიული სიკეთეები და ნაკლოვანებები.[16][17]

ეკონომისტთა უმეტესობა ფიქრობს, რომ განვითარებად ქვეყნებმაც არ უნდა დააწესონ მაღალი ტარიფები, თუმცა ინდუსტრიული პოლიტიკის მხარდამჭერი ეკონომისტი Ha-Joon Chang, მიიჩნევს, რომ ტარიფების მაღალი დონე განვითარებად ქვეყნებში გამართლებულია, ვინაიდან განსხვავება პროდუქტიულობაში განვითარებად და განვითარებულ ქვეყნებს შორის ახლა ბევრად დიდია, ვიდრე მაშინ, როცა ტექნოლოგიური განვითარების დონე მეტნაკლებად მსგავსი იყო. Chang ფიქრობს, რომ დაბალგანვითარებული ქვეყნები დღესდღეობით არიან სუსტი მოთამაშეები ბევრად უფრო კონკურენტულ სისტემაში.[18][19] ამ მოსაზრების საწინააღმდეგო არგუმენტები ისაა, რომ განვითარებად ქვეყნებს შეუძლიათ გადმოიღონ ტექნოლოგია უცხოეთიდან, მაშინ როცა განვითარებულ ქვეყნებს თვითონ უწევთ ახალი ტექნოლოგიის შექმნაზე მუშაობა. ასევე, განვითარებად ქვეყნების ექსპორტის შესაძლებლობები ახლა ბევრად უფრო ფართოა ვიდრე მე-19 საუკუნეში იყო.

თუ ტარიფის მიზანი ახალგაზრდა ინდუსტრიების სტიმულაციაა, მაშინ ტარიფის დონე უნდა იყოს საკმარისად მაღალი, რომ ადგილობრივ წარმოებულმა საქონელმა იმპორტულ საქონელთან კონკურენციის გაწევა შეძლოს. ეს თეორია, რომელიც იმპორტის ჩანაცვლების ინდუსტრიალიზაციის სახელითაა ცნობილი, არაეფექტურადაა მიჩნეული ამჟამინდელი განვითარებადი ქვეყნებისთვის.[18]

ტარიფები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

The pink regions are the net loss to society caused by the existence of the tariff

მარჯვნივ მოცემული გრაფიკი წარმოადგენს საქონლის იმპორტზე დაწესებული ტარიფის ეფექტის ანალიზს. საქონლის ფასი ტარიფამდე მსოფლიო ბაზარზე ( და შესაბამისად შიდა ბაზარზეც) არის Pworld. იმპროტზე დაწესებული ტარიფი შიდა ფასს Ptariff-მდე ზრდის. მაღალი ფასი იწვევს შიდა წარმოების გაზრდას QS1-დან QS2-მდე და შიდა მოხმარების შემცირებას QC1-დან QC2-მდე.[20][21]

ამ ყველაფერს სამი ძირითადი ეფექტი აქვს საერთო კეთილდღეობაზე. მომხმარებლების მდგომარეობა უარესდება ვინაიდან მომხმარებლის დანაზოგი (მწვანე ნაწილი გრაფიკზე) მცირდება. მწარმოებლები უკეთეს ვითარებაში არიან, რადგან მწარმოებლის დანაზოგი (ყვითელი ნაწილი) იზრდება. სახელმწიფოს შემოსავალიც (ლურჯი ნაწილი) იზრდება დამატებითი გადასახადის გამო. მაგრამ, ის დანაკარგი რასაც მომხმარებელი იღებს მეტია მწარმოებლისა და სახელმწიფოს ერთობლივ მოგებაზე. საერთო დანაკარგის სიდიდე გრაფიკზე ორი ვარდისფერი სამკუთხედითაა ნაჩვენები. ტარიფების გაუქმება გამოიწვევს საერთო მოგების ზრდას.[20][21]

თარიფის თითქმის იდენტური ანალიზს სუფთად მწარმოებელი ქვეყნის პერსპექტივიდან ანალოგიური შედეგები მოაქვს. ამ ქვეყანაში, ტარიფი აუარესებს მწარმოებლის და აუმჯობესებს მომხმარებლის მდგომარეობას, თუმცა მწარმოებლების სუფთა დანაკარგი მეტია ვიდრე მომხმარებლის მოგება (ამ შემთხვევაში გადასახადიდან შემოსავლები არ განიხილება, რადგან მოცემული სახელმწიფო არ იღებს ტარიფიდან შემოსავალს). მსგავსი ანალიზის გამოყენებით ექსპორტზე და წესებული ტარიფების, იმპორტზე და ექსპორტზე დაწესებული კვოტები თითქმის იგივე შედეგს იძლევა.[16]

სავაჭრო შეზღუდვების დაწესებით ზოგჯერ მომხმარებელს ადგება ზიანი და მწარომებელი იგებს , ზოგჯერ - პირიქით, თუმცა მნიშვნელოვანია ისაა, რომ საერთო დანაკარგი ყოველთვის დგება, ვინაიდან სავაჭრო შეზღუდვებით გამოწვეული დანაკარგები მეტია მათ მიერ მოტანილი სარგებელზე. თავისუფალ ვაჭრობასაც ახლავს მოგებულები და წაგებულები, მაგრამ თეორია და ემპირიული ფაქტები აჩვენებს, რომ ამ შემთხვევაში მოგების ზომა უფრო დიდია ვიდრე წაგების.[16]

სავაჭრო ნაკადები გადართვა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

გავრცელებული ეკონომიკური თეორიის თანახმად, თავისუფალი ვაჭრობის არჩევითმა გამოყენებამ, შეთანხმება ზოგიერთ ქვეყანასთან და ტარიფის დაწესება სხვებთან, შესაძლოა ეკონომიკური არაეფექტიანობა გამოიწვიოს. კონკრეტული საქონლის წარმოება ეფექტიანი მაშინაა, როცა ამ საქონელს აწარმოებს ქვეყანა, რომელსაც ყველაზე ცოტა უჯდება მისი წარმოება, მაგრამ ეს ასე არ ხდება, როცა ქვეყანა, რომელსაც ამ საქონლის წარმოება მეტი უჯდება თავისუფალი ვაჭრობით სარგებლობს, ხოლო მცირედანახარჯიანს მაღალი ტარიფი აქვს დაწესებული. ტარიფის ასე დაწესებამ შესაძლოა გამოიწვიოს სავაჭრო ნაკადების გადართვა (trade diversion) და სუფთა ეკონომიკური დანაკარგი. სწორედ ამ მიზეზის გამო მრავალი ეკონომისტი მიიჩნევს, რომ მნიშვნელოვანია არსებობდეს მოლაპარაკებები მსოფლიოში ტარიფის შემცირებასთან დაკავშირებით, მაგალითად, როგორიც იყო დოჰას მოლაპარაკებები.[16]

მოსაზრებები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ეკონომისტების აზრი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

თავისუფალ ვაჭრობასა და მის ანალიზზე ფართო ლიტერატურაში მოიპოვება, ბევრმა ეკონომისტმა განიხილა თავისუფალი ვაჭრობის თეორიული და ემპირიული ეფექტები. მიუხედავად იმისა, რომ თავისუფალი ვაჭრობა მოგებულებსა და წაგებულებს ქმნის, ეკონომისტები თანხმდებიან რომ თავისუფალ ვაჭრობას მოაქვს სუფთა საერთო სარგებელი.[22][23] 2006 წელს 86 გამოკითხული ამერიკელი ეკონომისტიდან „87.5% ფიქრობს, რომ აშშ-მ უნდა გააუქმოს დარჩენილი ტარიფები და სხვა სავაჭრო ბარიერები” და „90.1% ეწინააღმდეგება მოსაზრებას, რომ აშშ-მ დამსაქმებლებს სხვა ქვეყნებისად აუთსორსინგი უნდა აუკრძალოს”.[24]

ჰარვარდის ეკონომიკის პროფესორის გრეგორი მენკიუს თქმით „მხოლოდ რამდენიმე დებულებაზე თუ არსებობს ისეთი კონსენსუსი პროფესიონალ ეკონომისტებს შორის როგორც იმაზე, რომ ღია მსოფლიო ვაჭრობა ეკონომიკურ ზრდას აძლიერებს და ცხოვრების დონეს მაღლა სწევს”.[25] გამოკითხვაში, რომელშიც წამყვანი ეკონომისტები იღებდნენ მონაწილეობას არცერთი მათგანი არ შეეწინააღმდეგა აზრს, რომ „თავისუფალი ვაჭრობა წარმოების ეფექტურობას ზრდის და მომხმარებელს უკეთეს არჩევანს სთავაზობს, გრძელვადიან პერიოდში კი ეს სარგებელი ბევრად მეტია ვიდრე გავლენა დასაქმებაზე”.[26]

საზოგადოებრივი აზრი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ადამიანების დიდი ნაწილი – განვითარებად და განვითარებულ ქვეყნებში – სხვა ქვეყნებთან ვაჭრობას მხარს უჭერს. აზრი უფრო მეტად იყოფა იმ საკითხებზე, როგორიცაა არა ვაჭრობის გავლენით სამუშაო ადგილების შექმნა, ხელფასების გაზრდა და ფასების შემცირება.[27] განვითარებულ ეკონომიკებში 31% ფიქრობს, რომ ვაჭრობის გაძლიერება ზრდის ხელფასებს, ხოლო 27% მიიჩნევს, რომ ამცირებს. ხოლო ახალგაზრდა ეკონომიკებში 47% ფიქრობს, რომ ვაჭრობა ხელფასებს ამცირებს, 20% კი – პირიქით. არსებობს დადებით დამოკიდებულება (0.66) კონკრეტულ ქვეყანაში მშპ-ს ზრდის საშუალო დონესა (2014-2017 წლებში) და ადამიანთა იმ პროცენტს შორის, რომელიც ფიქრობს, რომ ვაჭრობა ხელფასებს ზრდის.[28] ადამიანთა დიდი ნაწილი განვითარებულ (35%) და განვითარებად (56%) ეკონომიკებშიც მიიჩნევს, რომ ვაჭრობა ფასებს ზრდის. 29% განვითარებულ და 18% განვითარებად ეკონომიკებში ფიქრობს, რომ ვაჭრობა ფასებს ამცირებს. უფრო მეტად შესაძლებელია ის, რომ ადამიანები მაღალი განათლების დონით მიიჩნევდნენ, რომ ვაჭრობა ფასებს ამცირებს, ვიდრე ის, რომ შედარებით დაბალი დონის განათლების მქონდე ადამიანებიი ფიქრობდენენ ასე.[29]

ისტორია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ადრეული პერიოდი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

თავისუფალი ვაჭრობის სისტემის ცნება, რომელიც მრავალ სუვერენულ სახელმწიფოს აერთიანებს ჩანასახოვანი ფორმით მე-16 საუკუნის იმპერიულ ესპანეთში ჩამოყალიბდა.[30] ამერიკელმა იურისტმა არტურ ნუსბაუმმა აღნიშნა, რომ ესპანელი თეოლოგი ფრანცისკო დე ვიტორია იყო „პირველი, ვინც შემოიტანა კომერციის და ზღვების თავისუფლების ცნება”.[31]ვიტორიამ ის jus gentium-ის პრინციპს დაუქვემდებარა.[31] თავისუფალი ვაჭრობის იდეის თანამედროვე ფორმა კი ორმა ბრიტანელმა ეკონომისტმა, ადამ სმიტმა და დეივიდ რიკარდომ, ჩამოაყალიბა.

თავისუფალი ვაჭრობის მხარდამჭერ ეკონომისტებს სჯეროდათ, რომ კონკრეტული ცივილიზაციების ეკონომიკური აღმასვლის მიზეზი სწორედ ვაჭრობა იყო. მაგალითად, სმიტი აღნიშნავდა, რომ ვაჭრობის გაძლიერება არა მარტო ხმელთაშუა ზღვის კულტურების, ეგვიპტის, საბერძნეთისა და რომის, არამედ ბენგალისა (აღმოსავლეთ ინდოეთი) და ჩინეთის აყვავების მიზეზიც იყო. ნიდერლანდების აღორძინებამ იმპერიული ესპანეთის მმართველობისაგან გათავისუფლებისა და თავისუფალი ვაჭრობის პოლიტიკის გატარების შემდეგ[32] თავისუფალი ვაჭრობა/მერკანტილიზმის საკითხი ეკონომიკაში საუკუნეების განმავლობაში ყველაზე მნიშვნელოვანი გახადა. თავისუფალი ვაჭრობის პოლიტიკა საუკუნეებია დაპირისპირებულია მერკანტილისტურ, პროტექციონისტულ, იზოლაციონისტურ, სოციალისტურ, პოპულისტურ და სხვა სახის პოლიტიკასთან.

ოსმალეთის მე-18 საუკუნეში იმპრიას ლიბერალური სავაჭრო პოლიტიკა ჰქონდა, რომლის საწყისიც ოსმალეთის იმპერიის ე.წ. კაპიტულაციები (capitulations of the Ottoman Empire) იყო, რომლის ფარგლებშიც გაფორმდა პირველი სავაჭრო ხელშეკრულება საფრანგეთთან 1536 წელს და გაღრმავდა 1673 და 1740 წელს იმპორტზე და ექსპორტზე გადასახადების 3%-მდე შემცირებით. ოსმალების თავისუფალი ვაჭრობის პოლიტიკას იწონებდა ბრიტანელი ეკონომისტი ჯ.რ. მაკკალოჰი თავის წიგნში კომერციის ლექსიკონი (1834), თუმცა აკრიტიკებდა ბრიტანელის პრემიერ მინისტრი ბენჯამინ დიზრაელი, რომელმაც 1846 წელს „მარცვლეულის კანონზე“ დებატებისას იმპერია მოიხსენია, როგორც “მაგალითი ზიანისა, რომელიც შეუზღუდავი კონკურენციის დროს დგება”. [33]

Average tariff rates in France, the United Kingdom and the United States

კოლონიალურ ამერიკაში ვაჭრობას ბრიტანული სავაჭრო სისტემა აკონტროლებდა სანავიგაციო აქტების მეშვეობით. 1760-იან წლებამდე რამდენიმე კოლონიალისტი ღიად უჭერდა მხარს თავისუფალ ვაჭრობას, ნაწილობრივ იმიტომ, რომ რეგულაციების დაცვა მკაცრად არ ხდებოდა (ახალი ინგლისი კონტრაბანდით იყო ცნობილი), თუმცა იმიტომაც, რომ კოლონიურ ვაჭრებს უცხოურ საქონელთან კონკურენცია არ სურდათ. ისტორიკოსი ოლივერ დიკერსონის აზრით, თავისუფალი ვაჭრობის სურვილი არ ყოფილა ამერიკის რევოლუციის ერთ-ერთი მიზეზი - „აზრი, რომ მეთვრამეტე საუკუნის სავაჭრო პრაქტიკები არასწორი იყო, რევოლუციის ლიდერების ფოკუსში არ ყოფილა”.[34]

თავისუფალი ვაჭრობა აშშ-ში ამერიკის რევოლუციული ომის შედეგი იყო. მას შემდეგ რაც ბრიტანეთის პარლამენტმა მიიღო აღმკვეთი აქტი და კოლონიის პორტების ბლოკადა დაიწყო, კონტინენტურმა კონგრესმა ამას ეკონომიკური დამოუკიდებლობის გამოცხადებით უპასუხა და გახსნა პორტები უცხოური საქონლისათვის 1776 წლის 6 აპრილს. ისტორიკოსი ჯონ ტაილერი ამბობს, რომ „ ამერიკელების მოწონებისა თუ არმოწონების მიუხედავად თავისუფალი ვაჭრობა მათი რეალობა გახდა”.[35]

1801 წლის მარტში პაპმა პიუს VII ბრძანებით motu proprio Le più colte მოხდა ვაჭრობის გარკვეულწილად ლიბერალიზაცია პაპის სახელმწიფოებში ეკონომიკური კრიზისის დასაძლევად. ამის მიუხედავად, აკრძალული იყო მარცვლეულის ექსპორტი, რათა არსებულიყო პაპის სახელმწიფოებში საკვების მიწოდების გარანტია.

Britain waged two Opium Wars to force China to legalize the opium trade and to open all of China to British merchants

თავისუფალი ვაჭრობა ბრიტანეთში მარცვლეულის კანონის გაუქმების მთავარი საფუძველი გახდა1846 წელს. ფართომასშტაბიან აგიტაციას ანტი მარცვლეულის კანონის ლიგა აფინანსებდა. ნანკინის ხელშკრულების ფარგლებში 1843 წელს ჩინეთმა მსოფლიო ვაჭრობისთვის ხუთი პორტი გახსნა. თავისუფალი ვაჭრობის პირველი ხელშეკრულება, კობდენ-შევალიეს შეთანხმება, 1860 წელს გაფორმდა ბრიტანეთსა და საფრანგეთს შორის, ამას მოჰყვა შემდგომი შეთანხმებები ევროპის სხვა სახელმწიფოებს შორის. [36]

კლასიკური ლიბერალიზმის მრავალი წარმომადგენელი, განსაკუთრებით მე-19 და 20-ე საუკუნის ბრიტანეთში (მაგალითად ჯონ სტიუარტ მილი) და 20-ე საუკუნის აშშ-ში (მაგალითად ჰენრი ფორდი და სახელმწიფო მდივანი კორდელ ჰალი), მიიჩნევდა, რომ თავისუფალი ვაჭრობა ხელს უწყობდა მშვიდობას. ვიდრო უილსონმა 1918 წელს თავისუფალი ვაჭრობის რიტორიკა ჩართო თავის სიტყვაში „თოთხმეტი პუნქტი“:

მსოფლიო მშვიდობის პროგრამა არის, შესაბამისად, ჩვენი პროგრამა; და ეს, ერთადერთი შესაძლებელი პროგრამა, რომელსაც ვხედავთ, არის შემდგომი: [...]

3. რამდენადაც შესაძლებელია, ყველა ეკონომიკური ბარიერის გაუქმება და თანასწორი სავაჭრო პირობების დამყარება ყველა იმ ქვეყანას შორის, რომელიც მშვიდობის დამყარებასა და შენარჩუნებას ცდილობს.[37]

ეკონომიკის ისტორიკოსისი დაგლას ირვინის მიხედვით, აშშ-ს სავაჭრო პოლიტიკის შესახებ გავრცელებული მითია, რომ მე-19 საუკუნის ადრეულ პერიოდში დაბალმა ტარიფებმა დააზიანა ამერიკელი მწარმოებლები და გვიან მე-19 საუკუნეში მაღალმა ტარიფებმა აშშ ძლიერი ინდუსტრიული ძალა გახადა.[38]ეკონომისტის (ჟურნალი) მიმოხილვაში ირვინის 2017 წლის წიგნის - განხეთქილება ვაჭრობაზე: აშშ-ს სავოჭრო პოლიტიკის ისტორიის - შესახებ ნათქვამია:[38]

პოლიტიკური დინამიკა ხალხს უბიძგებდა დაენახათ არარსებული კავშირი ტარიფებსა და ეკონომიკურ ციკლს შორის. ეკონომიკური ბუმი გამოიწვევდა შემოსავლების ზრდას, რაც ტარიფებს შეამცირებდა, ხოლო სტაგნაცია გაზრდიდა წნეხს და ტარიფებს ისევ გაზრდისკენ უბიძგებდა. ამ დროისთვის ეკონომიკური ციკლი უკვე აღმავალ ფაზაში იქნებოდა, რაც ქმნიდა იმის შთაბეჭდილებას, რომ ტარიფების შემცირებამ სტაგნაცია გამოიწვია, ხოლო გაზრდამ - აღმავლობა. მისტერ ირვინი ასევე ამსხვრევს მითს, რომ აშშ პროტექციონიზმმა გახადა მნიშვნელოვანი ინდუსტრიული ძალა, ზოგიერთი ამ იდეას მაგალითად სთავაზობს დღევანდელ განვითარებად ქვეყნებს. აშშ-ს წილი მსოფლიო მეწარმეობაში 1870-1913 წლებში 23%-დან 36%-მდე გაიზარდა, ამ პერიოდის მაღალი ტარიფები მშპ-ს 0.5%-ს შეადგენდა. ზოგიერთ ინდუსტრიულ ქვეყანაში შესაძლოა ტარიფებს განვითარება რამდენიმე წლით აეჩქარებინათ, თუმცა ამერიკის ზრდა პროტექციონისტულ პერიოდში უფრო მეტად რესურსების სიჭარბით და ადამიანებისა და იდეების მიმართ ღიაობით იყო გამოწვეული.

პოლ ბეიროხი მიიჩნევს, რომ მე-18 საუკუნიდან მოყოლებული აშშ „თანამედროვე პროტექციონიზმის სამშობლო და ციხესიმაგრეა“. თუმცა აშშ-ს ფაქტობრივად 1945 წლამდე არ დაუწყია თავისუფალი ვაჭრობა. ღია ვაჭრობას უმეტესწილად ჯეფერსონის მიმდევარი ეწინააღმდეგებოდნენ. მე-19 საუკუნეში სენატორმა ჰენრი კლეიმ ამერიკური სისტემის (ეკონომიკური გეგმა) მეშვეობით გააგრძელა ალექსანდრე ჰამილტონის იდეები ვიგების პარტიაში.The opposition Democratic Party contested several elections throughout the 1830s, 1840s and 1850s in part over the issue of the tariff and protection of industry.[39] ვიგები მაღალ პროტექციულ ტარიფებს უჭერდნენ მხარს, რომელიც დაიცავდა პრივილეგირებულ მრეწველობებს, დემოკრატიული პარტია შედარებით ზომიერ ტარიფებს უჭერდა მხარს, რომელიც მხოლოდ სახელმწიფოს შემოსავლებისთვის იქნებოდა გამოყენებული. ეკონომისტი ჰენრი ჩარლზ ქერი ეკონომიკის ამერიკული სისტემის მთავარი მხარდამჭერი იყო. მერკანტილისტურ ამერიკულ სისტემას ეწინააღმდეგებოდნენ დემოკრატები ენდრიუ ჯექსონი, მარტინ ვან ბურენი, ჯონ ტაილერი, ჯეიმზ ნოქს პოლკი, ფრანკლინ პირსი და ჯეიმზ ბიუკენენი.

ახალბედა რესპუბლიკური პარტია, აბრაამ ლინკოლნის ლიდერობით, თავისუფალ ვაჭრობას მკაცრად ეწინააღმდეგებოდა და სამოქალაქო ომის დროს დააწესა 44%-იანი ტარიფი, რაც ნაწილობრივ სარკინიგზო სუბსიდიებისა და ომის ხარჯების გადახდას, ნაწილობრივ კი პრივილიგირებული მრეწველობების დაცვას ემსახურებოდა.[40] უილიამ მაკ-კინლიმ რესპუბლიკური პარტიის პოზიცია ასე გამოხატა:

თავისუფალი ვაჭრობის პირობებში ვაჭარი არის ბატონი, მწარმოებელი კი - მონა. პროტექციონიზმი არის ბუნების, თვითგადარჩენის, თვითგანვითარების კანონი, ადამიანთა რასისთვის საუკეთესო ხვედრის უზრუნველყოფა. [ნათქვამია] რომ პროტექსიონიზმი ამორალურია [...]. რატომ, თუ ის აძლიერებს და აწინაურებს 63,000,000 [აშშ-ს მოსახლეობა] ადამიანს, ამ 63,000,000 [აშშ-ს მოსახლეობა] ადამიანის გავლენით კი დანარჩენი მსოფლიოც ძლიერდება. ჩვენ ვერ გადავდგამთ ნაბიჯს პროგრესისკენ თუ არ დავეხმარეთ მთელ კაცობრიობას . ამბობენ, „იყიდე იქ, სადაც ყველაზე იაფია”…. რა თქმა უნდა ეს სამუშაო ძალაზეც ვრცელდება. ნება მომეცით შემოგთავაზოთ მაქსიმა, რომელიც ამაზე ათასჯერ უკეთესია, ეს არის პროტექციონიზმის პრინციპი: „იყიდე იქ, სადაც ყველაზე მარტივად შეგიძლია გადახდა”. ასეთი ადგილი კი არის იქ, სადაც სამუშაო ძალა ყველაზე მაღალ მოგებას იღებს.[41]

ომთაშორის პერიოდში აშშ-ში ეკონომიკური პროტექციონიზმი იყო გაბატონებული, სმუტ-ჰოულის ტარიფის სახით.[42]:33[43] 1934 წლიდან დაიწყო ვაჭრობის ლიბერალიზაცია ორმხრივი სავაჭრო შეთანხმებების აქტის მეშვეობით.

მეორე მსოფლიო ომის შემდგომი პერიოდი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

მეორე მსოფლიო ომის დასასრულიდან მოყოლებული აშშ ხშირად უჭერს მხარს შემცირებულ ტარიფებს და ბარიერებს და თავისუფალ ვაჭრობას. აშშ-ს დახმარებით ჩამოყალიბდა ვაჭრობისა და ტარიფების გენერალური შეთანხმება და მოგვიანებით მსოფლიო სავაჭრო ორგანიზაცია, რომლის ადრეული ვერსიაც, საერთაშორისო სავაჭრო ორგანიზაცია, აშშ-მ უარყო.[44] 1970-იანი წლებიდან აშშ-მ გააფორმა სხვადასხვა სავაჭრო შეთანხმებები, მაგალითად ჩრდილოამერიკული თავისუფალი ვაჭრობის შეთანხმება 1990-იან წლებში, თავისუფალი ვაჭრობის შეთანხმება დომინიკელთა რესპუბლიკასა და ცენტრალურ ამერიკასთან 2006 წელს.საჭიროებს წყაროს მითითებას - თარიღი არ არის მითითებული! გამოიყენებთ {{subst:ფაქტიჩა}}!

ევროკაში 1951 წელს ექვსმა ქვეყანამ ქვანახშირისა და ფოლადის ევროპული გაერთიანება ჩამოაყალიბა, რომელიც 1958 წელს ევროპის ეკონომიკურ თანამეგობრობად გარდაიქმნა. თანამეგობრობის ორი მთავარი მიზანი წევრ ქვეყნებს შორის ერთიანი ბაზრისა და საბაჟო კავშირის ჩამოყალიბება იყო. გაფართოვების შემდეგ 1993 წელს ევროპული თანამეგობრობა ევროპის კავშირი გახდა. ევროკავშირს, რომელიც დღესდღეობის მსოფლიოს უდიდესი ერთიანი ბაზარია,[45] მრავალ ქვეყანასთან აქვს გაფორმებული სავაჭრო ხელშეკრულებები.[46]

Modern era[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

Singapore is the top country in the Enabling Trade Index

ქვეყნების უმეტესობა მსოფლიო სავაჭრო ორგანიზაციის წევრია[47] ორგანიზაცია გარკვეულწილად ზღუდავს ტარიფებსა და სხვა სავაჭრო ბარიერებს, თუმცა ვერ აუქმებს. მრავალი სახელმწიფო ასევე გაერთიანებულია რეგიონალურ სავაჭრო ზონებში, რომლებიც ამცირებენ სავაჭრო ბარიერებს წევრი ქვეყნებისათვის. ევროკავშირი და აშშ აწარმოებენ მოლაპარაკებებს ტრანსატლანტიკური სავაჭრო და საინვესტიციო პარტნიორობის შესახებ. საწყის ეტაპზე აშშ-ს წამოწყებით, წყნარი ოკეანის თორმეტი ქვეყანა ამჟამად აწარმოებს მოლაპარაკებებს[48] ტრანს-პაციფიკური სავაჭრო პარტნიორობის შესახებ, რომელიც მომლაპარაკებელი ქვეყნების მიერ რეკლამირდება, როგორც თავისუფალი ვაჭრობის პოლიტიკა.[49] 2017 წლის იანვარში პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა აშშ ტრანს-პაციფიკური პარტნიორობის მოლაპარაკებებიდან გამოიყვანა.[50]

Degree of free trade policies[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

თავისუფალი ვაჭრობის პრინციპი გამოიყენება როგორც საქონლის, ისე მომსახურებით ვაჭრობაში. არა ეკონომიკურმა ფაქტორებმა შესაძლოა შეაფერხოს თავისუფალი ვაჭრობა როცა, მაგალითად ქვეყანა თავისუფალი ვაჭრობის პრინციპს იზიარებს, თუმცა კრძალავს კონკრეტულ პროდუქციას (მაგალითად ალკოჰოლს) ან ქმედებას (მაგალითად პროსტიტუციას).[51]

პროტექციონიზმის გარკვეული დონე ნორმაა მსოფლიოს მასშტაბით. მრავალი განვითარებული ქვეყანა ინარჩუნებს სასოფლო სამეურნეო ტარიფებს. 1820-დან 1980 წლამდე თორმეტ ინდუსტრიულ ქვეყანაში წარმოებაზე საშუალო ტარიფი 11-დან 32%-მდე მერყეობდა. განვითარებად ქვეყნებში საშუალო ტარიფი წარმოებულ საქონელზე დაახლოებით 34%-ია.[52] ამერიკელმა ეკონომისტმა ფრედ ბერგსტენმა სავაჭრო პოლიტიკის აღსაწერად დასახა ველოსიპედის თეორია. ამ მოდელის მიხედვით სავაჭრო პოლიტიკა დინამიურად არამდგრადია, ვინაიდან იხრება ლიბერალიზაციისა ან პროტექციონიზმისაკენ. იმისათვის რომ ხელი შევუშალოთ ველოსიპედიდან ჩამოვარდნას (პროტექციონიზმის ნაკლოვანებები) საჭიროა სავაჭრო პოლიტიკითა და მულტილატერალური სავაჭრო შეთანხმებებით მუდმივად ვატრიალოთ პედალი ლიბერალიზაციისაკენ. მეტი ლიბერალიზაციის მიღწევისათვის გადაწყვეტილების მიმღებებმა უნდა არჩიონ მომხმარებლების კეთილდღეობა და ფართო ეროვნული ეკონომიკა და არა ვიწრო ინტერესები. თუმცა ბერგსტენი ასევე მიიჩნევს, რომ შესაძლებელია ვაჭრობის პროცესში წაგებულების კომპენსაცია და მათი დახმარება იპოვონ ახალი სამუშაო, ვინაიდან ეს შეამცირებს, როგორც უარყოფით დამოკიდებულებას გლობალიზაციის მიმართ, ასევე სავაჭრო გაერთიანებებისა და პოლიტიკოსების მოტივს მოითხოვონ პროტექციონიზმი ვაჭრობაში.[53]

George W. Bush and Hu Jintao of China meet while attending an APEC summit in Santiago de Chile, 2004

წიგნში კიბის გადაგდებაწიგნში „კიბის გადაგდება“ განვითარების ეკონომისტი Ha-Joon Chang განიხილავს თავისუფალი სავაჭრო პილიტიკებისა და ეკონომიკური ზრდის ისტორიას და აღნიშნავს, რომ ახლა უკვე ინდუსტრიალიზებულ ქვეყნებს მათი ისტორიის მანძილზე მნიშვნელოვანი სავაჭრო ბარიერები ჰქონდათ. აშშ და ბრიტანეთი, რომელთაც ზოგჯერ თავისუფალი სავაჭრო პოლიტიკის სამშობლოდ განიხილავენ, ყოველთვის მიმართავდნენ სხვადასხვა ზომის პროტექციონიზმს. ბრიტანეთმა მარცვლეულის კანონი, რომელიც იმპორტს ზღუდავდა, 1845 წელს გააუქმა შიდა წნეხის საპასუხოდ და წარმოებაზე პროტექციონიზმი მხოლოდ მე-19 საუკუნის შუაში შეამცირა, როცა ბრიტანეთის ტექნოლოგიური უპირატესობა ყველაზე დიდი იყო, თუმცა 1950 წელს ტარიფები წარმოებულ პროდუქციაზე ისევ 23%-ს დაუბრუნდა. ამერიკის შეერთებული შტატები 1950-იან წლებამდე წარმოებულ საქონელზე საშუალო ტარიფს დაახლოებით 40-50%-ზე ინარჩუნებდა[54] თავისუფალი ვაჭრობის ყველაზე თანმიმდევრული მიმდევარი იყო შვეიცარია, ნიდერლანდები და, შედარებით დაკლებად, ბელგია.[55] Chang ოთხი აზიური ვეფხვის ექსპორტზე ორიენტირებულ ინდუსტრიალიზაციის პოლიტიკებს აღწერს, როგორც „უფრო მეტად დახვეწილი და აწყობილი, ვიდრე მათი ისტორიული ეკვივალენტები.“[56]

თავისუფალი ვაჭრობა საქონლით[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

Global Enabling Trade Report ზომავს ისეთ ფაქტორები, პოლიტიკებსა და მომსახურებებს, რომლებიც უზრუნველყოფენ საქონლით ვაჭრობას საზღვრებს გარეთ. ინდექსი აერთიანებს ოთხ ქვე-ინდექსს: ბაზარზე ხელმისაწვდომობა, სასაზღვრო ადმინისტრაცია, სატრანსპორტო და საკომუნიკაციო ინფრასტრუქტურა და ბიზნეს გარემო. 2016 წლის მონაცემებით ტოპ 30 ქვეყანა და სივრცე ასე გამოიყურება:[57]

Politics[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

თარგი:Organize section თარგი:More citations needed Academics, governments and interest groups debate the relative costs, benefits and beneficiaries of free trade.

Arguments for protectionism fall into the economic category (trade hurts the economy or groups in the economy) or into the moral category (the effects of trade might help the economy, but have ill effects in other areas). A general argument against free trade is that it represents colonialism or imperialism in disguise. The moral category is wide, including concerns about:[58]თარგი:Better source

The European Union–Mercosur Free Trade Agreement would form one of the world's largest free trade areas.

However, poor countries that have adopted free-trade policies have experienced high economic growth, with China and India as prime examples. Free trade allows companies from rich countries to directly invest in poor countries, sharing their knowledge, providing capital and giving access to markets.

Economic arguments against free trade criticize the assumptions or conclusions of economic theories. Sociopolitical arguments against free trade cite social and political effects that economic arguments do not capture, such as political stability, national security, human rights and environmental protection.საჭიროებს წყაროს მითითებას - თარიღი არ არის მითითებული! გამოიყენებთ {{subst:ფაქტიჩა}}! Some products are important to national security and governments may deem it dangerous to allow domestic producers of these products to go out of business, especially if otherwise they might come to depend on producers who operate in a country that may one day become an enemy. Countries that allow low wages have a competitive advantage in attracting industry, which may lead to a general lowering of wages for workers in all countries.საჭიროებს წყაროს მითითებას - თარიღი არ არის მითითებული! გამოიყენებთ {{subst:ფაქტიჩა}}! Some countries may facilitate low-cost production of goods in their countries by allowing pollution of the environment: their pricing ignores environmental full-cost accounting and hidden costs are paid by their local, national and international neighbours.საჭიროებს წყაროს მითითებას - თარიღი არ არის მითითებული! გამოიყენებთ {{subst:ფაქტიჩა}}!

Domestic industries often oppose free trade on the grounds that it would lower prices for imported goods would reduce their profits and market share.[59][60] For example, if the United States reduced tariffs on imported sugar, sugar producers would receive lower prices and profits, and sugar consumers would spend less for the same amount of sugar because of those same lower prices. The economic theory of David Ricardo holds that consumers would necessarily gain more than producers would lose.[61][62] Since each of the domestic sugar producers would lose a lot while each of a great number of consumers would gain only a little, domestic producers are more likely to mobilize against the reduction in tariffs.[60] More generally, producers often favor domestic subsidies and tariffs on imports in their home countries while objecting to subsidies and tariffs in their export markets.

Real Wages vs Trade Percent of GDP.svg
United States real wages vs. trade as a percent of GDP[63][64]

Socialists frequently oppose free trade on the ground that it allows maximum exploitation of workers by capital. For example, Karl Marx wrote in The Communist Manifesto (1848): "The bourgeoisie [...] has set up that single, unconscionable freedom – free trade. In one word, for exploitation, veiled by religious and political illusions, it has substituted naked, shameless, direct, brutal exploitation". Marx supported free trade, however, solely because he felt that it would hasten the social revolution.[65]

Many anti-globalization groups oppose free trade based on their assertion that free-trade agreements generally do not increase the economic freedom of the poor or of the working class and frequently make them poorer.

Some opponents of free trade favor free-trade theory, but oppose free-trade agreements as applied. Some opponents of NAFTA see the agreement as materially harming the common people, but some of the arguments are actually against the particulars of government-managed trade, rather than against free trade per se. For example, it is argued that it would be wrong to let subsidized corn from the United States into Mexico freely under NAFTA at prices well below production cost (dumping) because of its ruinous effects to Mexican farmers. Indeed, such subsidies violate free-trade theory, so this argument is not actually against the principle of free trade, but rather against its selective implementation.საჭიროებს წყაროს მითითებას - თარიღი არ არის მითითებული! გამოიყენებთ {{subst:ფაქტიჩა}}!

Research shows that support for trade restrictions is highest among respondents with the lowest levels of education.[66] Hainmueller and Hiscox find

"that the impact of education on how voters think about trade and globalization has more to do with exposure to economic ideas and information about the aggregate and varied effects of these economic phenomena, than it does with individual calculations about how trade affects personal income or job security. This is not to say that the latter types of calculations are not important in shaping individuals' views of trade – just that they are not being manifest in the simple association between education and support for trade openness".[66]

A 2017 study found that individuals whose occupations are routine-task-intensive and who do jobs that are offshorable are more likely to favor protectionism.[67]

Research suggests that attitudes towards free trade do not necessarily reflect individuals' self-interests.[68][69]

Colonialism[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

თარგი:Details

Map of colonial empires in 1945

Various proponents of economic nationalism and of the school of mercantilism have long portrayed free trade as a form of colonialism or imperialism. In the 19th century, such groups criticized British calls for free trade as cover for British Empire, notably in the works of American Henry Clay, architect of the American System[70] and of the German-American economist Friedrich List (1789-1846).[71]

Free-trade debates and associated matters involving the colonial administration of Ireland[72] have periodically (such as in 1846 and 1906) caused ructions in the British Conservative (Tory) Party (Corn Law issues in the 1820s to the 1840s, Irish Home Rule issues throughout the 19th and early-20th centuries).

Ecuadorian President Rafael Correa (in office from 2007 to 2017) denounced the "sophistry of free trade" in an introduction he wrote for a 2006 book,The Hidden Face of Free Trade Accords,[73] which was written in part by Correa's Energy Minister Alberto Acosta. Citing as his source the 2002 book Kicking Away the Ladder written by Ha-Joon Chang,[74] Correa identified the difference between an "American system" opposed to a "British System" of free trade. The Americans explicitly viewed the latter, he says, as "part of the British imperialist system". According to Correa, Chang showed that Treasury Secretary Alexander Hamilton (in office 1789-1795), rather than List, first presented a systematic argument defending industrial protectionism.

Major free trade areas[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

Africa[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

Europe[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

Americas[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

Alternatives[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

თარგი:Expand section The following alternatives to free trade have been proposed: protectionism,[75] imperialism,[76]თარგი:Failed verification balanced trade, fair trade, and industrial policy.საჭიროებს წყაროს მითითებას - თარიღი არ არის მითითებული! გამოიყენებთ {{subst:ფაქტიჩა}}!

In literature[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

The value of free trade was first observed and documented in 1776 by Adam Smith in The Wealth of Nations, writing:[77]

It is the maxim of every prudent master of a family, never to attempt to make at home what it will cost him more to make than to buy. [...] If a foreign country can supply us with a commodity cheaper than we ourselves can make it, better buy it of them with some part of the produce of our own industry, employed in a way in which we have some advantage.[78]

This statement uses the concept of absolute advantage to present an argument in opposition to mercantilism, the dominant view surrounding trade at the time which held that a country should aim to export more than it imports and thus amass wealth.[79] Instead, Smith argues, countries could gain from each producing exclusively the goods in which they are most suited to, trading between each other as required for the purposes of consumption. In this vein, it is not the value of exports relative to that of imports that is important, but the value of the goods produced by a nation. However, the concept of absolute advantage does not address a situation where a country has no advantage in the production of a particular good or type of good.[80]

This theoretical shortcoming was addressed by the theory of comparative advantage. Generally attributed to David Ricardo, who expanded on it in his 1817 book On the Principles of Political Economy and Taxation,[81] it makes a case for free trade based not on absolute advantage in production of a good, but on the relative opportunity costs of production. A country should specialize in whatever good it can produce at the lowest cost, trading this good to buy other goods it requires for consumption. This allows for countries to benefit from trade even when they do not have an absolute advantage in any area of production. While their gains from trade might not be equal to those of a country more productive in all goods, they will still be better off economically from trade than they would be under a state of autarky.[82][83]

Exceptionally, Henry George's 1886 book Protection or Free Trade was read out loud in full into the Congressional Record by five Democratic congressmen.[84][85] American economist Tyler Cowen wrote that Protection or Free Trade "remains perhaps the best-argued tract on free trade to this day".[86] Although George is very critical towards protectionism, he discusses the subject in particular with respect to the interests of labor:

We all hear with interest and pleasure of improvements in transportation by water or land; we are all disposed to regard the opening of canals, the building of railways, the deepening of harbors, the improvement of steamships as beneficial. But if such things are beneficial, how can tariffs be beneficial? The effect of such things is to lessen the cost of transporting commodities; the effect of tariffs is to increase it. If the protective theory be true, every improvement that cheapens the carriage of goods between country and country is an injury to mankind unless tariffs be commensurately increased.[87]

George considers the general free trade argument inadequate. He argues that the removal of protective tariffs alone is never sufficient to improve the situation of the working class, unless accompanied by a shift towards land value tax.[88]

See also[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

Concepts/topics
Trade organizations

References[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  1. Murschetz, Paul (2013). State Aid for Newspapers: Theories, Cases, Actions. Springer Science+Business Media, გვ. 64. ISBN 978-3642356902. „Parties of the left in government in adopt protectionist policies for ideological reasons and because they wish to save worker jobs. Conversely, right-wing parties are predisposed toward free trade policies.“ 
  2. Peláez, Carlos (2008). Globalization and the State: Volume II: Trade Agreements, Inequality, the Environment, Financial Globalization, International Law and Vulnerabilities. United States: Palgrave MacMillan, გვ. 68. ISBN 978-0230205314. „Left-wing parties tend to support more protectionist policies than right-wing parties.“ 
  3. Mansfield, Edward (2012). Votes, Vetoes, and the Political Economy of International Trade Agreements. Princeton University Press, გვ. 128. ISBN 978-0691135304. „Left-wing governments are considered more likely than others to intervene in the economy and to enact protectionist trade policies.“ 
  4. Warren, Kenneth (2008). Encyclopedia of U.S. Campaigns, Elections, and Electoral Behavior: A-M, Volume 1. SAGE Publications, გვ. 680. ISBN 9781412954891. „Yet, certain national interests, regional trading blocks, and left-wing anti-globalization forces still favor protectionist practices, making protectionism a continuing issue for both American political parties.“ 
  5. შეცდომა თარგის გამოძახებისას: cite web: პარამეტრები url და title აუცილებელად უნდა მიეთითოს..
  6. Federico, Giovanni; Tena-Junguito, Antonio (2019). "World Trade, 1800-1938: A New Synthesis" (en). Revista de Historia Economica - Journal of Iberian and Latin American Economic History 37 (1): 9–41. . ISSN 0212-6109.
  7. Federico, Giovanni; Tena-Junguito, Antonio. The World Trade Historical Database (2018-07-28). ციტირების თარიღი: 2019-10-07
  8. Bown, C. P.; Crowley, M. A. (2016-01-01), Bagwell, Kyle; Staiger, Robert W., რედრედ., "Chapter 1 - The Empirical Landscape of Trade Policy", Handbook of Commercial Policy (North-Holland) 1: сс. 3–108, http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2214312216300151. წაკითხვის თარიღი: 2019-10-07
  9. See P.Krugman, «The Narrow and Broad Arguments for Free Trade», American Economic Review, Papers and Proceedings, 83(3), 1993 ; and P.Krugman, Peddling Prosperity: Economic Sense and Nonsense in the Age of Diminished Expectations, New York, W.W. Norton & Company, 1994.
  10. 10.0 10.1 Free Trade en-US. IGM Forum (March 13, 2012).
  11. Import Duties en-US. IGM Forum (October 4, 2016).
  12. N. Gregory Mankiw, Economists Actually Agree on This: The Wisdom of Free Trade, New York Times (April 24, 2015): "Economists are famous for disagreeing with one another.... But economists reach near unanimity on some topics, including international trade."
  13. William Poole, Free Trade: Why Are Economists and Noneconomists So Far Apart, Federal Reserve Bank of St. Louis Review, September/October 2004, 86(5), pp. 1: "most observers agree that '[t]he consensus among mainstream economists on the desirability of free trade remains almost universal.'"
  14. Trade Within Europe | IGM Forum en-US. ციტირების თარიღი: 2017-06-24
  15. Tenreyro, Silvana; Lisicky, Milan; Koren, Miklós; Caselli, Francesco (2019). "Diversification Through Trade" (en). The Quarterly Journal of Economics 135: 449–502. . http://cep.lse.ac.uk/pubs/download/dp1388.pdf.
  16. 16.0 16.1 16.2 16.3 Steven E. Landsburg. Price Theory and Applications, Sixth Edition, Chapter 8.
  17. Thom Hartmann, Unequal Protection, Second Edition, Chapter 20. p. 255
  18. 18.0 18.1 Pugel (2007), International Economics, pp. 311–312.
  19. Chang, Ha-Joon, Kicking Away the Ladder: Good Policies and Good Institutions in Historical Perspective, http://siteresources.worldbank.org/INTDECINEQ/Resources/KAL-SummaryPaper.doc
  20. 20.0 20.1 Alan C. Stockman, Introduction to Economics, Second Edition, Chapter 9.
  21. 21.0 21.1 N. Gregory Mankiw, Macroeconomics, Fifth Edition, Chapter 7.
  22. Fuller, Dan; Geide-Stevenson, Doris (Fall 2003). "Consensus Among Economists: Revisited". Journal of Economic Review 34 (4): 369–387. . http://www.indiana.edu/~econed/pdffiles/fall03/fuller.pdf.თარგი:Registration required
  23. Friedman, Milton (1993). "The Case for Free Trade". Hoover Digest 1997 (4): 42–49. Bibcode 1993SciAm.269e..42B. . დაარქივებულია ორიგინალიდან 22 January 2007-ში. https://web.archive.org/web/20070122032127/http://www.hoover.org/publications/digest/3550727.html.
  24. Whaples, Robert (2006). "Do Economists Agree on Anything? Yes!". The Economists' Voice 3 (9). .
  25. Mankiw, Gregory. (7 May 2006) Outsourcing Redux. ციტირების თარიღი: 22 January 2007.
  26. Poll Results. IGM Forum. ციტირების თარიღი: 1 July 2016.
  27. Stokes, Bruce. Americans, Like Many in Other Advanced Economies, Not Convinced of Trade's Benefits. Pew Research Center (26 September 2018).
  28. Stokes, Bruce. 4. Nearly half of adults in emerging markets say trade raises wages. Pew Research Center (26 September 2018).
  29. Stokes, Bruce. 5. Public views on trade and prices are at odds with economic theory. Pew Research Center (26 September 2018).
  30. Giovanni Arrighi (1994). The Long Twentieth Century: Money, Power, and the Origins of Our Times. Verso, გვ. 58. ISBN 978-1-85984-015-3. 
  31. 31.0 31.1 Arthur Nussbaum (1947). A concise history of the law of nations. Macmillan Co., გვ. 62. 
  32. Appleby, Joyce (2010). The Relentless Revolution: A History of Capitalism. New York City, New York: W. W. Norton & Company. 
  33. Paul Bairoch (1995). Economics and World History: Myths and Paradoxes. University of Chicago Press, გვ. 31–32. 
  34. Dickerson, The Navigation Acts and the American Revolution, p. 140.
  35. Tyler, Smugglers & Patriots, p. 238.
  36. International Monetary Fund Research Dept. (1997) World Economic Outlook, May 1997: Globalization: Opportunities and Challenges. International Monetary Fund, გვ. 113. ISBN 9781455278886. 
  37. Fourteen Points
  38. 38.0 38.1 „A historian on the myths of American trade“. The Economist (ინგლისური). ციტირების თარიღი: 2017-11-26.
  39. Larry Schweikart, What Would the Founders Say? (New York: Sentinel, 2011), pp. 106–124.
  40. Lind, Matthew. Free Trade Fallacy. Prospect. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 6 January 2006. ციტირების თარიღი: 3 January 2011.
  41. William McKinley speech, October 4, 1892 in Boston, MA William McKinley Papers (Library of Congress)
  42. Eun, Cheol S. (2011). International Financial Management, 6th Edition. New York: McGraw-Hill/Irwin. ISBN 978-0-07-803465-7. 
  43. Irwin, Douglas A. (2017-09-19). „Steve Bannon's Bad History“. Wall Street Journal (ინგლისური). ISSN 0099-9660. ციტირების თარიღი: 2017-09-20.
  44. http://www.wto.org/english/res_e/reser_e/pera9707.pdf
  45. EU position in world trade. European Commission. ციტირების თარიღი: 24 May 2015.
  46. Agreements. European Commission. ციტირების თარიღი: 17 March 2016.
  47. Members and Observers. World Trade Organisation. ციტირების თარიღი: 3 January 2011.
  48. „Everything You Need To Know About The Trans-Pacific Partnership“. The Washington Post. ციტირების თარიღი: 28 December 2014.
  49. Trans-Pacific Partnership. U.S. Trade Representative. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 27 December 2014. ციტირების თარიღი: 28 December 2014.
  50. „Trump Abandons Trans-Pacific Partnership, Obama's Signature Trade Deal“. New York Times. ციტირების თარიღი: 2 September 2017.
  51. Compare: Ditmore, Melissa Hope (2006) Encyclopedia of prostitution and sex work. Greenwood Press, გვ. 581. ISBN 9780313329685. ციტირების თარიღი: 1 June 2018. „Let us by all means apply the sacred principles of free trade to trade in vice, and regulate the relations of the sexes by the higgling of the market and the liberty of private contract.“ 
  52. Chang (2003), Kicking Away the Ladder, p. 66
  53. Destler, Mac and Noland, Marcus (July 2, 2014). Constant Ends, Flexible Means: C. Fred Bergsten and the Quest for Open Trade. Peterson Institute for International Economics.
  54. Chang (2003), Kicking Away the Ladder, p. 17
  55. Chang (2003), Kicking Away the Ladder, p. 59
  56. Chang (2003), Kicking Away the Ladder, p. 50
  57. "Global Enabling Trade Index".
  58. Boudreaux, Don Globalization, 2007
  59. William Baumol and Alan Blinder, Economics: Principles and Policy, p. 722.
  60. 60.0 60.1 Brakman, Steven (2006). Nations and Firms in the Global Economy : An Introduction to International Economics and Business. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-83298-4. 
  61. Richard L. Stroup, James D. Gwartney, Russell S. Sobel, Economics: Private and Public Choice, p. 46.
  62. Pugel, Thomas A. (2003). International economics. Boston: McGraw-Hill. ISBN 978-0-07-119875-2. 
  63. Earnings – National. Databases, Tables & Calculators by Subject. Bureau of Labor Statistics. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 15 March 2012. ციტირების თარიღი: 16 March 2012.
  64. Table 1.1.5. Gross Domestic Product. National Income and Product Accounts Table. U.S. Department of Commerce Bureau of Economic Analysis. ციტირების თარიღი: 16 March 2012.
  65. "It is in this revolutionary sense alone, gentlemen, that I vote in favor of free trade." Marx, Karl On the Question of Free Trade Speech to the Democratic Association of Brussels at its public meeting of January 9, 1848
  66. 66.0 66.1 Hainmueller, Jens; Hiscox, Michael J. (2006-04-01). "Learning to Love Globalization: Education and Individual Attitudes Toward International Trade". International Organization 60 (2): 469–498. . ISSN 1531-5088.
  67. Owen, Erica; Johnston, Noel P. (2017). "Occupation and the Political Economy of Trade: Job Routineness, Offshorability, and Protectionist Sentiment". International Organization 71 (4): 665–699. . ISSN 0020-8183.
  68. Mansfield, Edward D.; Mutz, Diana C. (2009-07-01). "Support for Free Trade: Self-Interest, Sociotropic Politics, and Out-Group Anxiety". International Organization 63 (3): 425–457. . ISSN 1531-5088. https://repository.upenn.edu/asc_papers/322.
  69. Why Don't Trade Preferences Reflect Economic Self-Interest?.
  70. "Gentlemen deceive themselves. It is not free trade that they are recommending to our acceptance. It is, in effect, the British colonial system that we are invited to adopt; and, if their policy prevail, it will lead, substantially, to the recolonization of these States, under the commercial dominion of Great Britain.", "In Defense of the American System, Against the British Colonial System." 1832, Feb 2, 3, and 6, Clay, Henry (1843). The Life and Speeches of Henry Clay. II. pp. 23–24. https://books.google.com/books?id=Biyh3OmxhOMC&pg=PA23.
  71. "Had the English left everything to itself – 'Laissez faire, laissez aller', as the popular economical school recommends – the [German] merchants of the Steelyard would be still carrying on their trade in London, the Belgians would be still manufacturing cloth for the English, England would have still continued to be the sheep-farm of the Hansards, just as Portugal became the vineyard of England, and has remained so till our days, owing to the stratagem of a cunning diplomatist."საჭიროებს წყაროს მითითებას - თარიღი არ არის მითითებული! გამოიყენებთ {{subst:ფაქტიჩა}}!
  72. Hechter, Michael (1999) Internal Colonialism: The Celtic Fringe in British National Development, 2, Routledge. ISBN 9781351511926. „After the Corn Laws were repealed, ending Ireland's virtual monopoly of the British grain market, the Irish land system changed radically.“ 
  73. El rostro oculto del TLC
  74. Chang, Ha-Joon (July 2002) Kicking Away the Ladder: Development Strategy in Historical Perspective. ISBN 9780857287618. 
  75. protectionism | Definition, Examples, & Facts en. ციტირების თარიღი: 2020-10-14
  76. Western colonialism - Economic imperialism en. ციტირების თარიღი: 2020-10-14
  77. Bhagwati (2002), Free Trade Today, p. 3
  78. Smith, Wealth of Nations, pp. 264–265.
  79. Pugel (2007), International Economics, p. 33
  80. Pugel (2007), International Economics, p. 34
  81. Ricardo (1817), On the Principles of Political Economy and Taxation, Chapter 7 "On Foreign Trade"
  82. Bhagwati (2002), Free Trade Today, p. 1
  83. Pugel (2007), International Economics, pp. 35–38, 40
  84. Weir, "A Fragile Alliance," 425–425
  85. Henry George, Protection or Free Trade: An Examination of the Tariff Question, with Especial Regard to the Interests of Labor(New York: 1887).
  86. Cowen, Tyler (May 1, 2009). "Anti-Capitalist Rerun". The American Interest 4 (5). http://www.the-american-interest.com/2009/05/01/anti-capitalist-rerun/. წაკითხვის თარიღი: 15 November 2014.
  87. "True Free Trade", Chapter 3, Protection or Free Trade
  88. Protection or Free Trade - Chapter 16. Protection or Free Trade.

Bibliography[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

Further reading[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

თარგი:Library resources box

External links[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

თარგი:Globalization თარგი:International trade