ჯიქი

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
Jump to navigation Jump to search
ჯიქი
Persian Leopard sitting.jpg
წინააზიური ჯიქი
მეცნიერული კლასიფიკაცია
სამეფო:  ცხოველები
ტიპი:  ქორდიანები
კლასი:  ძუძუმწოვრები
რიგი:  მტაცებლები
ოჯახი:  კატისებრნი
გვარი:  პანტერები
სახეობა:  ჯიქი
ლათინური სახელი
Panthera pardus
დაცვის სტატუსი
Status iucn3.1 VU ka.svgმოწყვლადი
მოწყვლადი
IUCN 3.1 Vulnerable : 15954
გავრცელება
Leopard distribution.gif

ჯიქი, ლეოპარდი (ლათ. Panthera pardus) — ძუძუმწოვარი ცხოველი კატისებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძე 160 სმ, კუდისა — 110 სმ, მასა 75 კგ აღწევს. დედალი მამალზე მომცროა. ჯიქს აქვს მოყვითალო ან წითური, შავი ხალებით მოხატული სხეული. სიცოცხლის ხანგრძლივობა 10-11 წელი, ტყვეობაში — 21 წელი.[1] საქართეელოს სსრ მინისტრთა საბჭოს 1965 წ. 3. XII №710 დადგენილებით ჯიქი დასაცავი ცხოველია.

გავრცელება[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

გავრცელებულია აფრიკაში (გარდა საჰარისა), წინა და სამხრეთ აზიაში, თურქმენეთში, ტაჯიკეთში, შორეულ აღმოსავლეთში.

საქართველო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

საქართველოში ჯიქი წარსულში ფართოდ იყო გავრცელებული. გვხვდებოდა მთავარი კავკასიონის ქედის ტყეებში, ბორჯომის ხეობაში, ქართლ-იმერეთისა და გურია-აჭარის ქედებზე. იყო ნადირობის ობიექტი. ამჟამად მისი გავრცელება საქართველოში მეტად შემცირებულია. ერთეულების სახით (თოვლზე ნაკვალევის მიხედვით). შემორნენილია კავკასიონის ქედისა და მისი განშტოებების მიუწვდომელ ადგილებში, აფხაზეთისა და ლაგოდეხის უღრან ტყეებში, კავკასიონის ცენტრალურ უბანში. 1950 წელს ჯიქი მოკლეს სოფ. განთიადის (მაშინდ. ზნაურის რაიონი) მახლობლად, მეორე ეგზემპლარი მოკლულია 1954 წელს ზედაზენის ტყეში. 1948-1955 წლებში მისი კვალი ახალ თოვლზე აღინიშნებოდა ლაგოდეხის ნაკრძალის სუბალპურ და ალპურ ზონაში, 1970 წელს — მთათუშეთში (უკანა ფშავის მთა), 1977 წელს — სპეროზის მთაზე (ალაზნის სათავეში), 1978 წელს კი სოფელ მათურასთან. წარსულში კოდორისა და ბზიფის ხეობებშიც გვხვდებოდა 3500 მ-მდე ზღვის დონიდან.

2003 წელს ჩატარებულმა საბაზისო კვლევამ ვაშლოვანის ეროვნული პარკში ჯიქის ერთ-ერთი ქვესახეობა, საფრთხის წინაშე მყოფი წინააზიური ჯიქი (ლათ. Panthera Pardus tulliana) აღმოაჩინა. მისი ჰაბიტატი ვაშლოვანის, პანტიშარის ხეობისა და ალაზნის (მიჯნის ყურე) ცენტრალურ ნაწილშია განთავსებული. შეტანილია საქართველოს „წითელ ნუსხაში“.[2]

ადგილსამყოფელი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ძირითადად დასახლებულია მაღალი მთის ტყის მასივებში და სუბალბურ ბალახნარებში. ამჟამად ჯიქის საცხოვრებელი გარემოს ბუნებრივი პირობები შეიცვალა, შეცვლა გამოწვეულია ტყის მასივებისა და სუბალბურ-ალპური საძოვრების სამეურნეო მიზნით გამოყვნების გამო.

გამრავლება[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ცხოვრობს უღრან ტყეებში. სქესობრივად მწიფდება 2-3 წლის ასაკში. მძუნაობს ზამთარში. მაკეობა გრძელდება 99 დღე-ღამემდე. შობს 1-3 უსუსურ ბოკვერს. იკვებება გარეული (ზოგჯერ შინაური) ჩლიქოსნებით, იშვიათად მღრღნელებითა და ფრინველებით. აღსანიშნავია ადამიანზე თავდასხმის შემთხვევები. ჯიქის საერთო რაოდენობა არეალის მთელ ფართობზე შესამჩნევად შემცირებულია[3].

კონკურენტები, მტრები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ბუნებაში მისი კონკურენტებია ყველა სახის დიდი ზომის მტაცებელი ნადირი: მგელი, ფოცხვერი, დათვი.

დასაცავად მიღებული ზომები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

შეტანილია საქართველოს წითელ წიგნში. ჯიქზე ნადირობა აკრძალულია.

ლიტერატურა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  • საქართველოს სსრ წითელი წიგნი, მთ. რედ. ვ. კაჭარავა, გვ. 16-17, თბ.: გამომც. „საბჭოთა საქართველო“, 1982.
  • ჯანაშვილი ა., „საქართველოს ცხოვეთა სამყარო“, ტ. III, ხერხემლიანები. თბ., 1963
  • Новиков Г. А., Хишные млекопитающие фауны СССР, М.-Л., 1956
  • არაბული ა., „საქართველოს სამონადირეო ფაუნა და მისი დაცვა“, თბ., 1978

სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  1. Crandall, L (1964). The management of wild animals in captivity. Chicago: University of Chicago Press. 
  2. ვაშლოვანის სახელმწიფო ნაკრძალის და ვაშლოვანის ეროვნული პარკის მენეჯმენტის გეგმის დამტკიცების თაობაზე. საკანონმდებლო მაცნე (26 იანვარი, 2006). ციტირების თარიღი: 28 მაისი, 2020.
  3. ჯანაშვილი ა., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, გვ. 567, თბ., 1987 წელი.
მოძიებულია „https://ka.wikipedia.org/w/index.php?title=ჯიქი&oldid=3884422“-დან