თამარი (დავით აღმაშენებლის ასული)

თამარი (გ. 1156 ან 1161 წლის შემდეგ) – საქართველოს მეფის დავით IV აღმაშენებლის ასული.

დაახლ. 1105/1106 წელს დავითმა იგი შირვანშაჰ მანუჩაჰრ II-ს მიათხოვა. ეს ნაბიჯი გამიზნული იყო შირვანშაჰების სახელმწიფოსთან კეთილი დამოკიდებულების დასამყარებლად და მის ჩასაბმელად თურქ-სელჩუკთა წინააღმდეგ ბრძოლაში. დავითის ისტორიკოსის მიხედვით,

„და მას-ვე წელსა ასული თჳსი კატა გაგზავნა საბერძნეთს სძლად ბერძენთა მეფისად. რამეთუ პირველ ამისსა პირმშო ასული თჳსი თამარი გაეგზავნა დედოფლად შარვანისა, რათა ვითარ-ცა ორნი მნათობნი – ერთი აღმოსავლეთს, ხოლო მეორე დასავლეთს – ცისკროვან ჰყოფდენ სფეროსა, მამისაგანა მიმღებელნი მზეებრთა შარავანდედთანი.“

მოგვიანებით, როგორც ჩანს ქმრის გარდაცვალების შემდეგ, თამარი სამშობლოში დაბრუნდა და მის მიერვე აგებულ თიღვის ტაძარში აღიკვეცა მონაზვნად. ამას გვამცნობს ე. წ. ლაშა-გიორგის დროინდელი მემატიანე და თავად თიღვის ღვთისმშობლის მიძინების ტაძრის ფასადის წარწერები. ნიკორწმინდის სულთა მატიანის მიხედვით, თამარის სამონაზვნო სახელი უნდა ყოფილიყო თომაჲ („თამარ თომაჲ დასა დედოფლისა და მეფისა მონაზონებისა ზეშთა განბრწყინვებულისა“).

მემატიანის მიხედვით, თამარი მისი ძმის დემეტრე I-ის სიკვდილიდან მალევე გარდაცვლილა:

„ამასვე წელსა მეფე დემეტრე მოკუდა და დაი დემეტრესი თამარ, თიღვისა აღმშენებელი, იგიცა შემონაზონებული გარდაიცვალა და დაი მისი კატაი დედოფალი საბერძნეთს გათხოვილ იყო.“

თამარის პირველ ისტორიკოსთან დაცულია სხვა ცნობაც, რომლის მიხედვით თამარი ცოცხალი ჩანს 1161 წელს, როდესაც მას ხვდება მისი გაზრდილი გიორგი III ანისზე ძლევამოსილი ლაშქრობის შემდეგ:

„...და თჳთ ნათლითა პირითა პირველად მივიდა გამზრდელისა მისისა წინაშე, თამარსა დედოფალსა დედოფალთასა, რომელმან დაივლტო პირველად ცრემლითა და მერმე სიხარულითა გარდარეულითა.“

ლიტერატურა

• საითიძე გ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 3, თბ., 2014. — გვ. 458.