პოსტსტრუქტურალიზმი

თავისუფალი ქართულენოვანი ენციკლოპედია ვიკიპედიიდან
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება

პოსტსტრუქტურალიზმი — ინტელექტუალური მიმართულება ევროპულ ფილოსოფიასა და კრიტიკულ თეორიაში, რომელიც მე-20 საუკუნის ფრანგული ფილოსოფიის წიაღში აღმოცენდა. პრეფიქსი ”პოსტ” მიუთითებს იმაზე, რომ მისი წარმომადგენლები (ჟაკ დერიდა, მიშელ ფუკო და იულია კრისტევა) წინათ სტრუქტურალისტები იყვნენ, რომელთაც შემდეგ სტრუქტურალიზმის მიმართ დამოკიდებულება შეიცვალეს. სტრუქტურალიზმის საპირისპიროდ, რომელიც კულტურას და მნიშვნელობას ერთმანეთისგან მიჯნავდა, პოსტრუქტურალისტები თვლიდნენ, რომ კულტურა მნიშვნელობისგან განუყოფელია. პირველ რიგში, პოსტსტრუქტურალიზმი აბსოლუტურ ”ჭეშმარიტებებს” უარყოფს.

პოსტსტრუქტურალიზმი 1960-იან წლებში, საფრანგეთში ჩაისახა. ამ პერიოდისთვის ნიშანდობლივი იყო პოლიტიკური მღელვარებები, როდესაც 1968 წლის მაისში სტუდენტები და მშრომელები მთავრობას დაუპირისპირდნენ, რამაც კინაღამ საფრანგეთის მთავრობის დაშლა გამოიწვია. იმავდროულად, საფრანგეთის კომუნისტური პარტია მხარს უჭერდა საბჭოთა კავშირის პოლიტიკას, რამაც ორთოდოქსული მარქსიზმის მიმართ იმედგაცრუება გამოიწვია. ამიტომაც გამძაფრდა ინტერესი ისეთი ალტერნატიული, რადიკალური ფილოსოფიური შეხედულებების მიმართ, როგორიცაა ფემინიზმი, დასავლური მარქსიზმი, ფენომენოლოგია და ნიჰილიზმი. ამგვარი განსხვავებული პოზიციები, რასაც ფუკომ მოგვიანებით ”დამორჩილებული ცოდნა” უწოდა, გაბატონებულ ფილოსოფიასა და კულტურას უპირისპირდებოდა. ამგვარ დამოკიდებულებას ამართლებდნენ იმით, რომ ბევრი დასავლური ნორმის მიღმა დაფარულ სიმახინჯეებს ამხელდნენ.

პოსტსტრუქტურალიზმის ორი უმნიშვნელოვანესი წარმომადგენელია ჟაკ დერიდა და როლან ბარტი.