ჯემალ ქარჩხაძე

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება
ჯემალ ქარჩხაძე
დაბ. თარიღი 1936, 13 მაისი
დაბ. ადგილი უხუთი, ვანის რაიონი
გარდ. თარიღი 1998
გარდ. ადგილი თბილისი
საქმიანობა მწერალი
ეროვნება ქართველი
პერიოდი 1962-2001
ჟანრი მაგიური რეალიზმი
მიმდინარეობა პოსტმოდერნიზმი
დებიუტი "აბზიანიძეების ოჯახი" (1962)
Magnum opus იგი(1977) ქარავანი(1984)

ჯემალ ქარჩხაძე (დ. 1936, უხუთი, ვანის რაიონი — გ. 1998, თბილისი) — ქართველი მწერალი, დრამატურგი და ესეისტი. ცნობილი გახდა მოთხრობებით და რომანებით: იგი 1977, მდგმური – რომანი, 1979, ქარავანი – რომანი, 1984, ანტონიო და დავითი - მცირე რომანი 1987, ზებულონი – რომანი, 1988 იუპიტერის სინანული – რომანი, 1994, განზომილება – რომანი, 2001. უკანასკნელისთვის მიენიჭა სახელმწიფო პრემია. მისი თხზულებები მრავალ ენაზეა თარგმნილი, მათ შორის რუსულ, ჩეხურ, გერმანულ, შვედურ, არაბულ..

ბიოგრაფია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ჯემალ ქარჩხაძე დაიბადა 1936 წლის 13 მაისს ვანის რაიონის სოფელ შუხუთში. არსებობს ზემო და ქვემო შუხუთი, რომელთა სახელიც შუა უხუთიდან შეიძლება მომდინარეობდეს. უცნობია რომელი უხუთის მკვიდრია მწერალი. მისი ბავშვობის შესახებ ინფორმაცია არ მოიპოვება. ეს შეიძლება აიხსნას მისი თავმდაბლობით. მისი მეგობრების თქმით მას არ უყვარდა თავის "გამოჩენა".

ამ დანაკლისის აღმოფხვრა სცადა მწერალმა მიხო მოსულიშვილმა, რომელმაც ინტერვიუ ჩაწერა ჯემალთან. თუმცა ქარჩხაძემ თქვა, ჩემს ბავშვობაში არაფერი მეგულება საინტერესოო და ძუნწად შეეხო იმ გარემოს, სადაც ბავშვობა გატარა: "საცა კი ჩემს ნაწერებში სოფლისა და ბუნების სურათებია, ყველგან ჩემი ბავშვობის გარემოს ასპექტები, რაკურსები და ვარიაციებია, ვინაიდან გონების თვალი ერთთავად ამ გარემოში ტრიალებს და კალამიც, ასე ვთქვათ, ამ გარემოშია ჩაწებებული".

საშუალო სკოლის დამთავრების შემდეგ მომავალი მწერალი სწავლობდა თბილისის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტზე, რომელიც დაამთავრა 1960 წელს. უცნობია ინფორმაცია მისი მშობლებისა და ოჯახის შესახებ.

პირველი მოთხრობა - „აბზიანიძეების ოჯახი“ 1962 წელს გამოაქვეყნა. ნაწარმოები ჟურნალ მნათობში მიუტანია და მალევე შესწორებულად დაუბეჭდიათ. 26 წლის მწერალმა შემდეგი მოთხრობა "ისტორიული რომანი მიიტანა, რომელიც გამოიცა თუმცა გაზეთ კომუნისტის ჟურნალისტმა ბესო ჟღენტმა ის მიწასთან გაასწორა. ამის შემდეგ მწერალმა შეწყვიტა მნათობში მოთხრობების მიტანა და "ცისკარს" დაუმეგობრდა. "ჩემი, – აღნიშნავს ჯემალი, – მაშინდელი თავდაჯერება ისეთ სტადიაში იყო, არც გამარჯვება შეეძლო გაებრუებინა და არც დამარცხებას შეეძლო შეერყია"–ო.

რადგან მნათობში უკვე აღარ უბეჭდავდნენ "კომუნისტის" კრიტიკის შემდეგ თავისი ნაწარმოებების გამოქვეყნება "ცისკარში' სცადა. აქ კი მნათობიდან წამოღებული მოთხრობეა ისე დაუბეჭდავთ, თითქოს "კომუნისტი" გამოწერილიც არ ჰქონოდათო – აღნიშნავს ჯემალი. ამის შემდეგ თავისი ლიტერატურული ცხოვრების დიდი ნაწილი მწერალმა ცისკრის რედაქციაში გაატარა.

მიხო მოსულიშვილთან ინტერვიუში ქარჩხაძე შეეხო ორ მნიშვნელოვან საკითხს – მწერილის ნიჭიერებასა და მისდამი მთავარ მოთხოვნას. "ნიჭი იმ ფურცლის ცალი გვერდია, – ამბობს მწერალი,– რომლის მეორე გვერდი ბიოლოგიური სიცოცხლეა. ნიჭი არის ადამიანის თვითრეალიზაციის ძალა, თვითრეალიზაციის გარეშე კი ღმერთისკენ მიმავალი გზა ჩაკეტილა.. ადამიანის ამოცანა.. არის სამყაროსა და საკუთარი თავის შეცნობა", რაც არსებითად ერთი და იგივეაო.[1]

რაც შეეხება მწერალს, მას ერთადერთ რამ მოეთხოვება – შედევრები წეროსო და ამატებს: "სხვისი შედევრით მწერალი თავის შედევრს ვერ შექმნის.. ვიკითხოთ შედევრები, გავმდიდრდეთ შედევრებით და ვიცხოვროთ შედევრებით, მაგრამ იმ მომენტში, როცა ჩვენ რაიმეს ვქმნით, რაიმეს ვიგონებთ, რაიმეს ვთხზავთ, ყველა შედევრი დავივიწყოთ და მხოლოდ საკუთარ სიღრმეებში ვიტრიალოთ. თუ გვინდა რაიმე ღირებული შევქმნათ"

გარდა მოთხრობების და პუბლიცისტიკსა ჯემალ ქარჩხაძეს უცდია დრამატურგობა. მისი პიესა "დევიძეების ოჯახი" დადგმულა მარჯანიშვილის სახელობის სახელმწიფო აკდემიურ თეატრში და გარკვეული წარმატებაც ჰქონია.

ჯემალს მწერლობის გარდა იტაცებდა იოგას ვარჯიშები. მიზეზიც ჰქონდა: როგორც თვითონ ახსნა, იოგა "ჩემი პროფესიისთვის მჭირდებოდა, რათა მომეხდინა საკუთარი ძელების კონცენტრაცია. დიდი ენერგიის პატრონი არასოდეს ვყოფილვარ და, რაც ენერგია მაქვს, მსურდა მიზანმიმართულად სწორად გამომეყენებინა"–ო.[2]

უნივერსიტეტის დამთავრების შემდეგ, 1961-1982 წლებში სხვადასხვა დროს მუშაობდა კულტურის სამინისტროსა და თოჯინების თეატრში. შემდგომ კი კინოსტუდია – ქართულ ფილმში. 1999 წელს რომანისათვის „განზომილება“ მიენიჭა საქართველოს სახელმწიფო პრემია. დაკრძალულია ქართველ მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

შემოქმედება[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

თუ გავითვალისწინებთ, რომ ჯემალ ქარჩხაძემ მხოლოდ 62 წელი იცოცხლა და 1962 წელს გამოაქვეყნა თავისი პირველი მოთხრობა, მას, როგორც მწერალს, ოთხ ათეულზე ნაკლები უმუშავია თავისი ნაწარმოებების შესაქმნელად. მას აქვს ოცდაათამდე მოთხრობა, 6 რომანი (შეიძლება იუპიტერის სინანული არ ჩავთვალოთ და მაშინ 5), ერთი პიესა და პუბლიცისტიკა. 2007 წელს გამოვიდა მწერლის მოთხრობების სრული კრებული თუმცა აღსანიშნავია, რომ მის არქივში მოიპოვება სხვა მოთხრობები, ჩანაწერები, ვარიანტები, ჩანახატები და ა. შ. აღსანიშნავია რომ სრულყოფილად ჯერ არ შესწავლილა მწერლის შემოქმედება. არის რამდენიმე მეცნიერის არცთუ ვრცელი კრიტიკული მიმოხილვა მწერლის შემოქმედებისა. მაგრამ ასევე შესასწავლია ჯემალ ქარჩხაძე, როგორც დრამატურგი და ავტორი ერთი პიესისა – "დევიძეების ოჯახი"

რომანები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

პიესა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  • "დევიძეების ოჯახი" – პიესა, თარიღი უცნობია – დაიდგა მარჯანიშვილის სახელობის სახელმწიფო აკდემიურ თეატრში და გარკვეული წარმატებაც ჰქონდა.

მოთხრობები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  • აბზიანიძეების ოჯახი 1962
  • ისტორიული რომანი 19
  • სასწაული
  • გიგანტი
  • მარიანა
  • ოპერაცია „დეიდა ტასო“
  • კაპიტონ მანაგაძის ბოლო ექსპერიმენტი
  • მეთერთმეტე მცნება
  • იგი
  • დღე ერთი
  • მაღალი კაცი
  • დრო
  • ბედნიერების მაძიებელი უფლისწული
  • გუბე 1983
  • სოლომონიანი
  • რაჰათ-ლუხუმი
  • ბიძაჩემი იონა
  • ჭოლა
  • ზღაპარი ხელმწიფის პატარა ქალისა და მწყემსი ბიჭისა
  • მაგნოლიის ყვავილი ანუ ბებია ანას გარდაცვალება

მოთხრობების კრებულები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  • სასწაული – მოთხრობების კრებული, 1967
  • მეთერთმეტე მცნება – მოთხრობების კრებული, 1979
  • დღე ერთი – მოთხრობების კრებული, 1982

პუბლიცისტიკა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  • მონოლოგი დიალოგიდან
  • მწერლობას ეყოფა ღონე, თავისი ჯვარი თავადვე ზიდოს
  • რამდენიმე ფსიქოლოგიური შტრიხი ჩვენი უახლესი ისტორიისათვის
  • ომი საკუთარ თავთან
  • საქართველო მთლად ჭაობი არ ყოფილა
  • ყველაფერი ჩვენზეა დამოკიდებული
  • არჩევანი ჯერ კიდევ ჩვენზეა
  • ვუშველოთ მომავალ თაობას
  • ხელისუფლება ამოსაცნობი ნიშნების გარეშე
  • როცა სამსხვერპლოზე შენი ქვეყანაა...
  • ვიდრე მზიან მინდორზე გავალთ...
  • მწერალი „ფარისეველთა სამეფოში“
  • საიდუმლოებების ამოხსნა შეიძლება, ამოწურვა კი - არა...
  • არსებობა გარკვეული აზრით და გარკვეული დოზით კომპრომისია
  • შეხვედრა - არა შემთხვევითი

ესეები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  • საკუთარი შემოქმედების შესახებ
  • საკუთარი თავის შესახებ
  • ლიტერატურის შესახებ
  • ხელმწიფე-ენა
  • შემოქმედების კანონი

იგი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სქართველოს განათლების სამინისტრომ სავალდებულოდ მიიჩნია, რომ ქართული ენისა და ლიტერატურის სახელმძღვანელოში ადგილი დაეთმო ქარჩხაძის შემოქმედებისათვის საშუალო საფეხურის (10–12) კლასებში. საამისოდ კი აირჩია ცნობილი მოთხრობა "იგი", რომელიც მანამდე ხუთგზის იყო გამოცემული კრებულებში თუ ცალკე წიგნად. ეს მოთხრობა პირველად დაიბეჟწდა კრებულში "დღე ერთი" (1982), ხოლო ცალკე წიგნად – 2003 წელს (მისი შექმნის ზუსტი თარიღი დაუდგენელია თუმცა ზოგიერთი ცნობით – 1977 წელს დაიწერა). "იგი" უჩვეულო ნაწარმოებიეა ქართულ ლიტერატურულ სინამდვილეში თავისი ჟანრით, პრეისორიული შინაარსით, პროფესიონალი მწერლის დახვეწილი ოსტატობით, საოცარი მხატვრული ენით – სიტყვათა ახლებური ელფერითა და გამოსახულებით, რომელიც შეესაბამება წინარეისტორიული განვითარების ხანას. მოთხრობა არის პრეისტორიული ადამიანის შესახებ, რომელიც სხვა ტომელებისგან განსხვავებით უეცრად განვითარდება და დაიწყებს აზროვნებას. მას გაუჩნდება მიმდევარიც – ზუ, თუმცა როგორც თითქმის ყველა მოსალოდნელ ფინალში, მასაც სიტყვის თავისუფლებისთვის და სიმართლისთვის სიკვდილი ელის.

ქარჩხაძის პროზა ერთი მხრივ მიჰყება თხრობის ტრადიციულ ეტიკეტს, მაგრამ მეორე მხრივ, მკვეთრად ინდივიდუალური, განუმეორებელია. მწერლის სტილი არ არის სქემატური. ქარჩხაძის ნაწარმოებებს ზნეობრივი მაქსიმალიზმი და უკომპრომისობა ახასიათებს. მისი გმირები სიკეთის მადლით არიან გაჯერებულნი.

თარგმანები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ქარჩხაძის ნაწარმოებები თარგმნილია და გამოცემულია რუსულ, ჩეხურ, გერმანულ და სხვა ენებზე. დავით წერედიანთან ერთად ნათარგმნი აქვს ჰალდოურ ლაქსნესის „ატომის სადგური“, ლიონ ფეიხტვანგერის „ცრუ ნერონი“, რედიარდ კიპლინგის ზღაპრები, გრიმების ზღაპრები და სხვ. [საჭიროებს წყაროს მითითებას]

ჯემალ ქარჩხაძის რამდენიმე ნაწარმოები არის ნათარგმნი უცხო ენებზე.შვედეთში გამოიცა 2013 წელს მისი მოკლე რომანი "ანტონიო და დავითი"(Antonio och David)[5] ,ხოლო არაბულად გამოიცა 2014 წელს[6].

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  1. ქართველ მწერალთა ცხოვრება და შემოქმედება (წიგნი მეორე) – გივი ბოჯგუა. გვ. 346–350
  2. ჟემალ ქარჩხაძე – პუბლიცისტიკა. გვ. 189
  3. http://library.accept.ge/?id=24
  4. ჟურნალი „ცისკარი“, NN3,4,5,6,7 1999 წ.
  5. http://www.ruin.se/butik/antonio-och-david-av-jemal-karchkhadze/
  6. http://agenda.ge/article/1842/eng