სამუხის რაიონი

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
Jump to navigation Jump to search
სამუხი
აზერ. Samux rayonu
Samux rayonu.jpg
ქვეყანა აზერბაიჯანის დროშა აზერბაიჯანი
რეგიონი განჯა-ყაზახის რეგიონი
ადმ. ცენტრი სამუხი
კოორდინატები 40°50′00″ ჩ. გ. 46°30′00″ ა. გ. / 40.83333° ჩ. გ. 46.50000° ა. გ. / 40.83333; 46.50000
მმართველი Q16364376?
დაარსდა 18 თებერვალი 1992
ფართობი 1 455 კმ²
ცენტრის სიმაღლე 79 მეტრი
ოფიციალური ენა აზერბაიჯანული ენა
მოსახლეობა 57 300 კაცი (2017)
სატელეფონო კოდი +994 265
საფოსტო ინდექსი AZ 5100
საავტომობილო კოდი 51
ISO 3166 კოდი AZ-SMX[1]
A-Samux.PNG

სამუხის რაიონი (აზერ. Samux rayonu) — ადმინისტრაციული ერთეული აზერბაიჯანის ჩრდილო-დასავლეთით. ადმინისტრაციული ცენტრი არის ქალაქი სამუხი. სამუხის რაიონი მდებარეობს განჯა-ყაზახის ეკონომიკურ რეგიონში. რაიონის ფართობია 1455 კვ.მ. რაიონის ტერიტორია ესაზღვრება განჯას, გოიგოლს, შამქორს, თოვუზს, კახს, ევლახს, გორანბოის, ასევე საქართველოს რესპუბლიკას.

სამუხის რაიონში 35 მუნიციპალიტეტია.

გეოგრაფია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

კლიმატი მშრალი კონტინენტურია. აქ ჰაერის ტემპერატურა ზაფხულში + 30 ° C- ს, ხოლო ზამთარში 0 ° C- მდე მერყეობს.

ტერიტორია ძირითადად ბრტყელია. ბოზდაგის და ჯეირანის სტეპური ზამთრის საძოვრები მდებარეობს სამუხის ჩრდილოეთ ნაწილში. რაიონში მიედინება მდინარეები მტკვარი, იორი, ალაზანი, განჯა და გოშგარი.

სახელმწიფო ნაკრძალი "ელდარ შამი", რომლის ფართობია 1686 მ 2, მდებარეობს სამუხის რაიონში. იგი შეიქმნა მსოფლიოში ერთადერთი ბუნებრივად მზარდი ბალახის ელდარის ფიჭვის დასაცავად და შესასწავლად. კუნელი, შავი ჟოლო, ბუჩქი, წაბლი იზრდება ტყეებში[2].

ისტორია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ტერმინი „სამუხი“ მომდინარეობს კავკასიური ალბანეთის სიტყვიდან, რომელიც ნიშნავს „ალბანურ მონადირე სახლს“.  სამუხის გარშემო არის ბრინჯაოს ხანის ჭაობები[3].

1930 წელს შეიქმნა სამუხის რაიონი. მისი რაიონული ცენტრი იყო ყარაგაჩლი (მოგვიანებით სოფელი სამუხი). აზერბაიჯანის სსრ უმაღლესი საბჭოს 1940 წლის 24 იანვრის გადაწყვეტილებით შეიქმნა საფარალიევის რაიონი. 1954 წელს, იმის გამო, რომ ტერიტორიების უმეტესი ნაწილი წყალქვეშ აღმოჩნდა მინგეჩაურის წყალსაცავის მშენებლობასთან დაკავშირებით, სამუხის რაიონი ლიკვიდირებულ იქნა და შეუერთდა საფერალიევის რაიონს.1959 წელს გაუქმდა საფარალიევის რაიონი. სამუხის რაიონი ხელახლა შეიქმნა აზერბაიჯანის რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს ეროვნული საბჭოს 1992 წლის 18 თებერვლის ბრძანებულებით, ცენტრთან ერთად, ქალაქური ტიპის დასახლებით - საფარალიევი. ეროვნული საბჭოს 1992 წლის 31 დეკემბრის გადაწყვეტილებით, სოფელ საფარალიევის სახელი შეიცვალა და გახდა ნაბიაღალი, 2008 წელს იგი გადაკეთდა ქალაქ სამუხად.

მოსახლეობა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

2017 წლის დასაწყისისთვის რეგიონის მოსახლეობა შეადგენდა 57.1 ათას ადამიანს, მათგან 21.4 ათასი იყო ქალაქური მოსახლეობა, ხოლო 35,5 ათასი სოფლის მოსახლეობა. 2018 წელს მთლიანი მოსახლეობა გაიზარდა 0.6 ათასი ადამიანით და შეადგინა 57.7 ათასი. 2018 წლის დასაწყისისთვის, მთლიანი მოსახლეობის 28.9 ათასი ან 49.6 % კაცი იყო, 28.8 ათასი ან 50.4 % ქალი იყო[4].

რაიონის მოსახლეობა წლების მიხედვით
რეგიონი 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018
სამუხის რეგიოი 49,9 50,2 50,4 50,7 50,9 51,4 51,9 52,4 52,8 53,6 54,0 54,6 55,0 55,6 56,3 55,6 56,4 57,1 57,7
ქალაქის მოსახლეობა 12,4 12,9 13,3 13,7 17,9 18,4 18,8 19,3 19,7 20,3 20,5 20,7 20,8 21,1 21,3 20,6 21,0 21,4 21,6
სოფლის მოსახლეობა 37,5 37,3 37,1 37,0 33,0 33,0 33,1 33,1 33,1 33,3 33,5 33,9 34,2 34,5 35,0 35,0 35,4 35,7 36,1

კულტურა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ერთ-ერთი ისტორიული ძეგლი არის ნაბიაღალის ყურღანები, რომელთა დიამეტრი 10-20 მ და სიმაღლე 1-1,5 მ. ეს ყურღანები თარიღდება ბრინჯაოს ხანის დასასრულითა და ქვის ხანის დასაწყისით.

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  1. MusicBrainzMetaBrainz Foundation, 2000.
  2. Город Самух
  3. Azerbaijan Guidebook(FourthEdition). — AzerOlympic International Publishing House, 2007. — С. 262.
  4. Population