ალცჰაიმერის დაავადება

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
Jump to navigation Jump to search
Under construction icon-red.svg ამ სტატიას ამჟამად აქტიურად არედაქტირებს Lika Kharazishvili.

გთხოვთ, ნუ შეიტანთ მასში ცვლილებებს, სანამ ეს განცხადება არ გაქრება. წინააღმდეგ შემთხვევაში, შესაძლოა, მოხდეს რედაქტირების კონფლიქტი.
ამ შეტყობინების განთავსების თარიღია 2018 წლის 5 აგვისტო და იგი მხოლოდ ერთი კვირა შეიძლება დარჩეს სტატიაში.


მომხმარებლის სახელის და თარიღის ავტომატურად მისათითებლად, გამოიყენეთ თარგი {{subst:L}}

ალცჰაიმერის დაავადება

თავის ტვინის ნორმალური აგებულება (მარცხნივ) და ალცჰაიმერის დაავადების მქონე ადამიანის თავის ტვინი (მარჯვნივ). მახასიათებლები, რომლებიც მათ ერთმანეთისგან განასხვავებთ.
კლასიფიცირება და გარე წყაროები
დარგი ნევროლოგია
DiseasesDB 490
ICD-10 G30., F00.
ICD-9 331.0, 290.1
OMIM 104300
MedlinePlus 000760
Patient UK ალცჰაიმერის დაავადება
MeSH D000544
GeneReviews

ალცჰაიმერის დაავადება (AD), ასევე ცნობილი, როგორც ალცჰაიმერი — ქრონიკული ნეიროდეგენერაციული დაავადება (ნერვული სისტემის დეგენერაციული დაავადება), რომელიც თავდაპირველად ნელა ვითარდება და დროთა განმავლობაში უარესდება[1][2][1][2][1]. დემენციის გამომწვევ მიზეზებს შორის, ალცჰაიმერი ყველაზე ხშირად — გამოვლენილ შემთხვევათა 60-70%-ში სახელდება. დაავადების განვითარების საწყის ეტაპზე, ძირითადი სიმპტომია ბოლო დროს განვითარებული მოვლენების დავიწყება[1]. დაავადების პროგრესირებისთანავე, სიმპტომები შესაძლოა მოიცავდეს მეტყველების პრობლემებს, დეზორიენტაციას, ხასიათიში გამოვლენილ ცვლილებებს, მოტივაციის დაკარგვას და ქცევითი საკითხების გართულებას[1][2][1]. მდგომარეობის გაუარესებასთან ერთად, ალცჰაიმერის დიაგნოზის მქონე ადამიანი ოჯახთან და საზოგადოებასთან არსებულ ურთიერთობას წყვეტს[3]. თანდათან, სასიცოცხლო ფუნქციები ირღვევა, რაც საბოლოოდ, ფატალური შედეგით მთავრდება[3]. მიუხედავად იმისა, რომ ალცჰაიმერის პროგრესირება ინდივიდუალურია, დაავადების განვითარების საწყისი პერიოდიდან დაავადებული ადამიანის სიცოცხლის საშუალო ხანგრძლივობა 3-9 წელია[4][5].

ალცჰაიმერის დაავადების გამომწვევი მიზეზების დადგენა, ხშირ შემთხვევაში, ვერ ხერხდება[1]. დაავადების გამომწვევი რისკების დაახლოებით 70%, გენეტიკურ ფაქტორებს უკავშირდება. ასევე, ალცჰაიმერი, შესაძლოა გამოიწვიოს თავის ქალის დაზიანებამ, დეპრესიამ ან არტერიულმა ჰიპერტენზიამ[1].

დაავადების ძირითადი ნიშნები და სიმპტომები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სიბერესთან დაკავშირებული მეხსიერების დაკარგვის სიმპტომები
  • პერიოდულად, რაღაცების დავიწყება;
  • სხვადასხვა ნივთების არასწორ ადგილას მოთავსება;
  • მოკლევადიანი მახსოვრობა;
  • ზუსტი დეტალების ვერ დამახსოვრება.
ალცჰაიმერის დაავადების განვითარების ადრეული ეტაპი
  • ეპიზოდების ვერ დამახსოვრება და გულმავიწყობა;
  • ოჯახის წევრების და მეგობრების სახელების დავიწყება;
  • ხშირ შემთხვევაში, ცვლილებებს მხოლოდ ახლო მეგობრები და ნათესავები ამჩნევენ;
  • ყოველდღიურობისგან განსხვავებულ სიტუაციებში დაბნეულობა.
ალცჰაიმერის დაავადების განვითარების გარდამავალი ეტაპი
  • ბოლო პერიოდში გაგებული ინფორმაციის დამახსოვრებასთან არსებული პრობლემების გახშირება;
  • სხვადასხვა გარემოებებში დაბნეულობის გახშირება;
  • ძილთან დაკავშირებული პრობლემები;
  • საკუთარი ადგილმდებარეობის დადგენასთან დაკავშირებული პრობლემები.
ალცჰაიმერის დაავადების განვითარების საბოლოო ეტაპი
  • ფიქრის უნარის გაუარესება/დაკარგვა;
  • მეტყველებასთან დაკავშირებული პრობლემები;
  • ერთი და იგივე სიტყვის და დიალოგის მრავალჯერ გამეორება;
  • დაავადებული კარგავს სიმშვიდეს და ხდება პარანოიდული.

დაავადების განვითარების პერიოდი იყოფა ოთხ ეტაპად, შემეცნებითი და ფუნქციური უნარების გაუარესების დონის მიხედვით.

დემენციამდელი ეტაპი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

თავდაპირველ სიმპტომებს შეცდომით უკავშირებენ სიბერეს ან სტრესს.[6] დეტალურ ნეიროფსიქოლოგიურ ტესტს შეუძლია გამოავლინოს მსუბუქი კოგნიტური გართულებები დაახლოებით რვა წლით ადრე, ვიდრე ალცჰაიმერის დაავადება პროგრესირებადი გახდება.[7] ადრეული სიმპტომები გავლენას ახდენენ ყოველდღიურ ცხოვრებაზე.[8] მათგან ყველაზე მეტად შესამჩნევია მოკლევადიანი მახსოვრობა, რაც იწვევს ბოლო პერიოდში შესწავლილი ფაქტების დამახსოვრების პრობლემებს და ახალი ინფორმაციის მოპოვების უნარის დაკარგვას.[7][9]

ყურადღების კონცენტრაციასთან, დაგეგმვის უნართან, მოქნილობასთან, აბსტრაქტულ აზროვნებასთან და სემანტიკური მეხსიერების გაუარესებასთან დაკავშირებული მცირედ გამოვლენილი პრობლემები, შესაძლოა, ალცჰაიმერის დაავადების ადრეული ეტაპის მომასწავებელი იყოს.[7] ალცჰაიმერის განვითარების ამ ეტაპზე ვლინდება აპათია, რომელიც დაავადების განვითარების მთელი პროცესის განმავლობაში, დეპრესიასთან, მგრძნობიარობასთან და ცნობიერებასთან დაკავშირებულ გართულებებთან ერთად[10], ყველაზე მტკიცე და ქრონიკულ ნეიროფსიქიატრიულ სიმპტომად რჩება.[11] დაავადების კლინიკამდელი პერიოდი ასოცირდება შემეცნებითი უნარების მცირედ გაუარესებასთან (MCI, ასევე ცნობილი, როგორც ადრეული დემენცია).[9] ხშირ შემთხვევაში, ეს არის გარდამავალი ეტაპი სიბერესთან დაკავშირებულ მეხსიერების პრობლემებსა და დემენციას შორის. აგრეთვე, „MCI“ შესაძლოა გამოვლინდეს განსხვავებული სიმპტომებით და იმ შემთხვევაში, თუ მეხსიერების დაკარგვა სიმპტომთა შორის დომინანტია, აღნიშნულ დაავადებას „ამნესტური (მეხსიერების დაკარგვის გამომწვევი) MCI“ ეწოდება და ხშირად მიიჩნევა ალცჰაიმერის დაავადების მაუწყებელ ეტაპად.[12]

სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  1. 1.0 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6 1.7 "Alzheimer's disease". BMJ 338: b158. February 2009. . PMID 19196745.
  2. 2.0 2.1 2.2 Dementia Fact sheet. World Health Organization (December 12, 2017).
  3. 3.0 3.1 About Alzheimer's Disease: Symptoms. National Institute on Aging.
  4. "Alzheimer's disease". The New England Journal of Medicine 362 (4): 329–44. January 2010. . PMID 20107219.
  5. "Survival in dementia and predictors of mortality: a review". International Journal of Geriatric Psychiatry 28 (11): 1109–24. November 2013. . PMID 23526458.
  6. "Recommendations for the Diagnosis and Management of Alzheimer's Disease and Other Disorders Associated with Dementia: EFNS Guideline". European Journal of Neurology 14 (1): e1–26. January 2007. . PMID 17222085.
  7. 7.0 7.1 7.2 "Multiple Cognitive Deficits During the Transition to Alzheimer's Disease". Journal of Internal Medicine 256 (3): 195–204. Sep 2004. . PMID 15324363.
  8. Nygård L (2003). "Instrumental Activities of Daily Living: A Stepping-stone Towards Alzheimer's Disease Diagnosis in Subjects with Mild Cognitive Impairment?". Acta Neurologica Scandinavica Suppl (179): 42–6. . PMID 12603250.
  9. 9.0 9.1 "Neuropsychological Features of Mild Cognitive Impairment and Preclinical Alzheimer's Disease". Acta Neurologica Scandinavica 179: 34–41. 2003. . PMID 12603249.
  10. (2012) "Depression and Psychosis in Neurological Practice", Bradley's neurology in clinical practice., 6th, Philadelphia, PA: Elsevier/Saunders. ISBN 1-4377-0434-4. 
  11. "Apathy in Alzheimer's Disease". Journal of the American Geriatrics Society 49 (12): 1700–7. Dec 2001. . PMID 11844006.
  12. "Mild cognitive impairment can be distinguished from Alzheimer disease and normal aging for clinical trials". Arch. Neurol. 61 (1): 59–66. 2004. . PMID 14732621.