კელტური ენები

კელტური kɛltɪk
გავრცელებულია	კელტური ენების გავრცელების არეალი  დიდი ბრიტანეთი  ირლანდიის რესპუბლიკა  საფრანგეთი
ლინგვისტური კლასიფიკაცია	ინდოევროპული ოჯახი: კელტური ენები
დამწერლობის სისტემა	ლათინური
ენის კოდები	ISO 639-2: cel

კელტური ენები - მონათესავე ენათა ჯგუფი, ნაწილი ინდოევროპული ენების ოჯახისა. ოდესღაც კელტურ ენებზე ლაპარაკობდნენ დასავლეთ და ცენტრალური ევროპის დიდ ნაწილში, ისინი ახლა შემორჩენილია მხოლოდ უკიდურეს დასავლეთით: ირლანდიაში, უელსში, ბრიტანეთში, შოტლანდიაში.

ისტორია

კელტური ენები ინდოევროპული ენების ერთ-ერთი დასავლური ოჯახია. ის ახლოსაა იტალიკურ და გერმანიკულ ენებთან. მიუხედავად ამისა კელტურ ენებს ყველა შეხედულებით არ ჩამოუყალიბდა სპეციფიკური ერთობა სხვა ჯგუფებთან,როგორც ზოგჯერ ადრე თვლიდნენ( კერძოდ, სავარაუდოდ მცდარი ჰიპოთეზა კელტურ-იტალიკურის ერთობა (ანტუან მეიე))

კელტური ენების და ერების გავრცელება ევროპაში დაკავშირებული არის რკინის ხანასთან ხოლო შემდგომ ლათინურ კულტურასთან. სავარაუდო სამშობლოდ მიიჩნევა ცენტრალური ევროპა მდინარე რაინსა და დუნაის შორის. I ათასწლეულის პირველ ნახევარში მათ შეაღწიეს ბრიტანეთის კუნძულზე დაახლოებით მე-VII-ში ჩვ.წ, გალიაში მე-VI-ში ჩვ.წ, იბერიის ნახევარკუნძულზე მე-V-ში ჩვ.წ. ისინი ვრცელდებოდნენ სამხრეთით ალპების გავლით და სახლდებოდნენ ჩრდილოეთ იტალიაში და ბოლოს III საუკუნეში ჩვ.წ. მიაღწიეს საბერძნეთამდე და მცირე აზიამდე.

ენები

უელსური ენა

• ძველუელსური ენა (VI—X .)
• შუაუელსური ენა (X—XII .)
• ახალვუელსური ენა ( XIII-დან.)

ბრეტონული ენა

• ძველბრეტონული ენა (VI—XI .)

შუაბრეტონული ენა (XII—XVII.) თანამედროვე ბრეტონული ენა

კორნუოლური ენა

• ძველკორნუოლური (VI—XI.)
• შუაკორნუოლური (XII—XVI.)
• ახალკორნუოლური ენა (XVII—XIX.)
• თანამედროვე კორნუოლური ენა ( XX-დან.)

კონტინენტალური ენები

ყველა ეს ენები ეკუთვნის მკვდარ ენებს, და ძალიან ცუდად დოკუმენტირებულია.

• ლეპონტიური ენა
• კელტო-იბერიული ენა
• გალიური ენა.

კლასიფიკაცია

კელტური ენები შეიძლება დაიყო ახალ კელტურ და ძველ კელტურ ენებად. ახალ კელტურს მიეკუთვნება ცოცხალი და არც ისე დიდი ხნის წინ გამქრალი (კორნუოლური ენა, მენური ენა) ენები. ეს დაყოფა მხოლოდ ქრონოლოგიურ ხასიათს არ ატარებს, არამედ ლინგვისტიკურსაც. მაგალითად v საუკუნეში მოხდა მთელი რიგი პროცესები, შეიცვალა კელტური ენების ლინგვისტიკური მახასიათებლები და ზუსტად ამ პერიოდიდან არსებობს უფრო მეტად სარწმუნო წყაროები.

კელტური ენების შიდა გენეალოგიურ კლასიფიკაციასთან დაკავშირებით არსებობს ორი მთავარი ჰიპოთეზა: კუნძულოვანი და გალლიურ-ბრიტული.

კუნძულოვანი ჰიპოთეზა (კუნძულოვანი ენები)

• ეს ჰიპოთეზა ვარაუდობს, რომ მთავარი დაყოფა კელტურ ენებში არის: კუნძულოვანი და კონტინენტალური ენები.მართლაც, ეს ენები განსხვავდებიან კონტინენტურისგან მთელი რიგი თვისებებით, რომელთა უმრავლესობაც უნიკალური არა მარტო კელტური ენების ფარგლებში , არამედ მთლიანად ინდოევროპულ ოჯახში.

ლიტერატურა

• ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, გვ. 464, თბ., 1980 წელი.

კელტური ენები
ენა	მშობლიური სახელი	ჯგუფი	სულ მოსაუბრე	არეალი
უელსური ენა	Cymraeg	ბრიტული ენები	უელსი 611,000  ინგლისი 150,000 ჩუბუტის პროვინცია 5,000	უელსი
ირლანდიური ენა	Gaeilge	გოიდელური ენები	ირლანდიის რესპუბლიკა 538,283  გაერთიანებული სამეფო 95,000  აშშ 18,000	ირლანდიის რესპუბლიკა
ბრეტონული ენა	Brezhoneg	ბრიტული ენები	200,000	ბრეტანი
შოტლანდიური ენა ან გაელური ენა	Gàidhlig	გოიდელური ენები	92,400	შოტლანდია
კორნუოლური ენა	Kernewek	ბრიტული ენები	3,000	კორნუოლის საგრაფო
მენური ენა	Gaelg	გოიდელური ენები	1,700	კუნძული მენი