ყავისფერი ჯუჯა

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება
Y კლასის ყავისფერი ჯუჯა (მხატვრის წარმოსახვა)
შედარება: უმეტესი ყავისფერი ჯუჯა ოდნავ დიდია იუპიტერზე (10-15%), მაგრამ 75-ჯერ მძიმე ბევრად დიდი სიმკვრვის გამო. შენიშვნა: მზე არ არის სწორ მასშტაბში წარმოდგენილი. ის ბევრად დიდია, ვიდრე აქაა ნაჩვენები.

ყავისფერი ჯუჯა — სუბვარსკვლავური ობიექტი, რომელიც იმდენად მასიური არაა, რომ წყალბადი-1-ს სინთეზის რეაქციები წარმოქმნას ბირთვში, განსხვავებით მთავარი მიმდევრობის ვარსკვლავებისაგან. მათი მასის დიაპაზონი მძიმე გაზურ გიგანტებსა და მსუბუქ ვარსკვლავებს შორისაა, რომლის ზედა ზღვარი დაახლოებით 75-დან[1] 80 იუპიტერის მასამდეა (MJ). ნავარაუდევია, რომ 13 MJ-ზე მძიმე ყავისფერი ჯუჯა დეითერიუმის სინთეზს ახერხებს, ხოლო ~65 MJ ლითიუმსაც ასინთეზირებს.[2] ყავისფერი ჯუჯები შესაძლია სრულად კონვექცირებადი იყოს, არც ფენებით და არც სიღრმის მიხედვით ქიმიური დიფერენციაციით.[3]

ძალიან დაბალი მასის ყავისფერი ჯუჯისა და გიგანტი პლანეტის (~13MJ) განმარტებებზე დღემდე კამათობენ.[4] ერთი მხარის აზრები დაფუძნებულია ფორმირებაზე, ხოლო სხვა მხარისა — ინტერიერის ფიზიკაზე.[4]

კამათის ნაწილი ეხება იმას, უნდა გადაიტანოს თუ არა ყავისფერმა ჯუჯებმა სინთეზის პროცესი მათი არსებობის ისტორიის რომელიმე პერიოდში.

ვარსკვლავი კატეგორიზირებულია სპექტრული კლასით, სადაც ყავისფერი ჯუჯები აღნიშნულია, როგორც M, L, T და Y ტიპები.[4][5] მათი სახელის მიუხედავად, ყავისფერი ჯუჯები განსხვავებული ფერისაა. მრავალი ყავისფერი ჯუჯა ადამიანის თვალისთვის მეწამული გამოჩნდება,[4][6] ან შესაძლოა ნარინჯისფერი/წითელი.[7] ასეთი ტიპის ვარსკვლავები ძალიან კაშკაშა არ არის ხილულ სპექტრში.

არსებობს პლანეტები, რომლებიც ყავისფერი ჯუჯების გარშემო ბრუნავს: 2M1207b, MOA-2007-BLG-192Lb და 2MASS J044144b

დაახლოებით 6,5 სინათლის წლის მოშორებით უახლოესი ყავისფერი ჯუჯა არის ლუჰმან 16, რომელიც არის ყავისფერი ჯუჯების ორმაგი სისტემა. ის 2013 წელს აღმოაჩინეს. ერთ ყავისფერის ჯუჯას, სახელად DENIS-P J082303.1-491201 b, ულტრაგრილი ორმაგი სისტემიდან, დაახლოებით 28 იუპიტერის მასა აქვს, რის გამოც ის ყველაზე დიდი ეგზოპლანეტაა ცნობილთა შორის (2014 წლის მარტის მონაცემებით).

სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  1. Boss, Alan. (2001-04-03) Are They Planets or What?. Carnegie Institution of Washington. დაარქივებულია ორიგინალიდან - 2006-09-28. წაკითხვის თარიღი: 2006-06-08.
  2. Nicholos Wethington. (October 6, 2008) Dense Exoplanet Creates Classification Calamity. Universetoday.com. წაკითხვის თარიღი: January 30, 2013.
  3. Ian O'Neill. (13 September 2011) Violent Storms Rage on Nearby Brown Dwarf. Discovery.com. წაკითხვის თარიღი: January 30, 2013.
  4. 4.0 4.1 4.2 4.3 A. J. Burgasser - Brown dwarfs: Failed stars, super Jupiters (2008) (PDF). წაკითხვის თარიღი: 2013-03-16.
  5. Cushing, Michael C. (2014), „Ultracool Objects: L, T, and Y Dwarfs“, Joergens, Viki, 50 Years of Brown Dwarfs - From Prediction to Discovery to Forefront of Research, Astrophysics and Space Science Library, 401, Springer, сс. 113–140, ISBN 978-3-319-01162-2, http://rd.springer.com/chapter/10.1007/978-3-319-01162-2_7
  6. Burrows, A.; Hubbard, W.B.; Lunine, J.I.; Liebert, J. (2001). "The Theory of Brown Dwarfs and Extrasolar Giant Planets". Reviews of Modern Physics 73 (3). Bibcode 2001RvMP...73..719B. .
  7. Cain, Fraser. (January 6, 2009) If Brown Isn’t a Color, What Color are Brown Dwarfs?. წაკითხვის თარიღი: 24 September 2013.