ღოდობერიული ენა

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
Jump to navigation Jump to search
ღოდობერიული ენა
гъибдилIи мицци
გავრცელებულია რუსეთის ფედერაცია
მოლაპარაკეთა რაოდენობა 3 250 ადამიანი
დამწერლობის სისტემა -
ენის კოდები gdo


ღოდობერიული ენა (სხვა სახელწოდებები მოიცავს: годоберинский язык, годоберийский язык, гъибдилIи мицци) ნახურ-დაღესტნური ენათა ოჯახის ანდიური ენების ოჯახის წევრი ენაა. ამ ენაზე მოსაუბრეები დაღესტანში, რუსეთის ფედერაციაში ცხოვრობენ. მოსაუბრეთა რიცხვი 3 250 ადამიანს შეადგენს.

ანს შეადგენს. [1] არსებობს მხოლოდ ორი დიალექტი - გოდობერი და ზიბირჰალი, რომლებიც ერთმანეთისგან ძირითადად, გამოთქმით განსხვავდებიან.[2] გადაშენების პირას მყოფი ენების კლასიფიკაციისას ღოდობერიული ენა სიაში შევიდა, როგორც მოსაუბრეთა რიცხვის მცირე რაოდენობის გამო გადაშენების პირას მყოფი ენა.[3]

ისტორია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ღოდობერიული ენის ისტორია უცნობია. ეს ენა ერთადერთი საშუალებაა ღოდობერიელი ხალხის სხვა ეთნიკური ჯგუფებისგან განსასხვავებლად. სხვა ანდიურ ენებთან შედარებით, გოდობერი ყველაზე მეტად ჰგავს ჩამალალს და ბოტლიხს. ღოდობერიულში არსებული სიტყვების ნაწილი სხვადასხვა ენებიდანაა ნასესხები, როგორიცაა: თურქული, ავარული და არაბული ენები. მე -19 საუკუნეში რუსეთის იმპერიაში შესვლის შემდეგ და შემდგომში, უკვე მე-20 საუკუნეში საბჭოთა კავშირის მმართველობის გამო, ღოდობერიულ ენაზე რუსული ენის გავლენა ძალიან მკვეთრად შეინიშნება.[4]

გეოგრაფიული გავრცელება[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ღოდობერიულ ენაზე მოსაუბრეები მხოლოდ ორ სოფელში ცხოვრობენ. ეს სოფლებია: ღოდობერი (ღოდობერიულად: გჯუდუ) და ზიბირჰალი (ღოდობერიულად: შალუ). ეს სოფლები მდებარეობს მდინარე ანდის ყოისუს მარცხენა სანაპიროზე, სამხრეთ დასავლეთ დაღესტანში, რუსეთის ფედერაციაში შემავალ ერთ- ერთ რესპუბლიკაში.

სტატუსი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ღოდობერიულ ენას არ გააჩნია თავისი დამწერლობა. ის მხოლოდ სასაუბროდ გამოიყენება და მას წერისას არ იყენებენ. ამ ენაზე მოსაუბრეები სკოლებში რუსულსა და ხუნძურს სწავლობენ და სწორედ ამ ენებზე წერენ. ეს ორი ენა ასევე გამოიყენება იმ შემთხვევაში, თუკი ორი სოფლის მაცხოვრებლები სხვა ადამიანებს ესაუბრებიან. ღოდობერიულზე მოსაუბრეთა რიცხვი ბოლო 40 წელია სტაბილურია და ამ ხნის განმავლობაში არ შეცვლილა.

გრამატიკა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

მორფოლოგია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

მხოლობით რიცხვში ყველა სიტყვას სამი სქესი გააჩნია, ესენია: მდედრობითი, მამარობითი და საშუალო სქესი. მრავლობით რიცხვში აღარ განიხილება სიტყვები სქესის მიხედვით და მხოლოდ არსებითი სახელის ორ კლასს შეიძლება მოიცავდეს, ესენია: სულიერი და უსულო საგნები. ენაში არსებობს ზედსართავი სახელის ორი ტიპი, ესენია: ძირეული და წარმოებული ზედსართავი სახელები. ძირეული ზედსართავი სახელების უმეტესობას სქესი არ აქვს. ღოდობერიულში ოთხი დრო არსებობს, ესენია: ახლადნელი, წარსული, მომავალი და უმომავლო უარყოფითი.[5] რიცხვითი სისტემა დიდად არ განსხვავდება სხვა ენებისგან. ზმნის წარმოების სისტემა სხვა ანდიური ენათა ჯგუფის წევრი ენების მსგავსია და განსაკუთრებული წესით არ ხასიათდება.

ღოდობერიულ ენაში წინადადების სხვადასხვანაირად აწობაა შესაძლებელი. ამ ენაში არსებობს შეზღუდული და შეუზღუდავი მრავლობითი რიცხვი. მაგ: ზინი ძროხას ნიშნავს, ზინიბე შეზღუდული რაოდენობის ძროხას, ხოლო ზინეე შეუზღუდავ რაოდენობას აღნიშნავს.

ღოდობერიულზე მოსაუბრე ხალხი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ღოდობერიელები ანდი- დიდოს ხალხის ერთ- ერთი წარმომადგენლები არიან. მათი რიცხვი 1926 წელს 1 425, ხოლო 2007 წელს დაახლოებით 4 500 იყო. ისინი ძირითადად ცხოვრობენ ბოტლიხსკის რაიონის სამ სოფელში: გოდობერი (დაახ. 2500), ზიბერხალი (დაახ. 60) და ბელედი (დაახ. 10).

გოდობერების უმეტესობა სუნიტური ისლამის მიმდევარია. მათ ჰქონდათ საკუთარი ფეოდალური თავისუფალი საზოგადოება და რუსეთთან შეერთებამდე ხუნძებთან ერთად ცხოვრობდნენ.

ლიტერატურა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  1. Godoberi at Ethnologue (18th ed., 2015)
  2. Kolga, Margus (2001). The Red Book of the Peoples of the Russian Empire. Tallinn: NGO Red Book.
  3. "Ghodoberi" . Endangered Languages Project.
  4. Kolga, Margus (2001). The Red Book of the Peoples of the Russian Empire. Tallinn: NGO Red Book.
  5. Kibrik, Aleksandr (1996). Godoberi. Munchen: Lincom.