სომხეთის მთიანეთი: განსხვავება გადახედვებს შორის

ნავიგაციაზე გადასვლა ძიებაზე გადასვლა
არ არის რედაქტირების რეზიუმე
| ფაილი = The Armenian plateau near Mount Masis.jpg
| ფაილის ზომა = 270პქ
| წარწერა = სომხეთის მთიანეთი
| კონტინენტი = [[აზია]]
| ქვეყანა = {{დროშა|თურქეთი}}<br>{{დროშა|სომხეთი}}<br>{{დროშა|ირანი}}
| მდებარეობა =
| კოორდინატები = {{coord|39|17|1|N|43|22|19|E|}}
| მთათა სისტემა =
| წყალგამყოფი =
| ფართობი = 400 ათ. კმ²
| სიგრძე =
| სიგანე =
'''სომხეთის მთიანეთი''' — მთიანეთი უმთავრესად [[თურქეთი|თურქეთში]], ჩრდილოეთით ესაზღვრება [[აღმოსავლეთ პონტოს მთები]], ჩრდილოეთ-აღმოსავლეთით [[სამხრეთ კავკასიის ვულკანური მთიანეთი]], დასავლეთით [[ანატოლიის ზეგანი]], სამხრეთით [[ტავრის ქედი]], ხოლო აღმოსავლეთით ნაწილობრივ გადადის [[ირანი|ირანში]]. გეოლოგიურად სომხეთის მთიანეთი ხმელთაშუა ზღვის ალპური ნაოჭა სარტყლის ნაწილია, სადაც განვითარებულია დიდი სისქის მეზო-კაინოზოური ვულკანოგენურ-დანალექი ქანები, ზედაცარცული, პალეოგენური და ნეოგენური გრანიტოიდებისა და ჰიპერბაზიტების ინტრუზივები.
რელიეფში ჭარბობს ვრცელი ვულკანური ზეგნები და ნაოჭა-ლოდა ქედებით გაყოფილი ტექტონიკური ღრმულები. ვულკანური მწვერვალებიდან აღსანიშნავია [[დიდი არარატი]] (5165 მ), [[სებელანი]] (4821 მ), [[სუფჰანი]] (4434 მ). ერთადერთი მოქმედი ვულკანია [[ნემრუთი]]. მთელ ტერიტორიაზე კარგად ჩანს ძველი და თანამედროვე [[ვულკანიზმი]]ს ნიშნები: კონუსისებრი მწვერვალები, მინერალიზებული წყაროები, ლავური ველები. დამახასიათებელია ტექტონიკური ღრმულები, რომელთა ფსკერზე ტბებია ჩამდგარი, აღსანიშნავია [[ვანის ტბა]], [[ურმია]] და სხვა. დიდი ქვაბულებია: ერზურუმის, მუშის, თავრიზისა და სხვა. ზეგნებიდან ყველაზე ვრცელია [[ყარსის ზეგანი|ყარსისა]] და [[არდაჰანის ზეგანი|არდაჰანის]]. ჰავა სუბტროპიკული კონტინენტურია. ნალექები მთაში 300-800 მმ, ქვაბულებში 150-300 მმ წელიწადში. იცის ხანგრძლივი ყინვიანი და თოვლიანი [[ზამთარი]]. სომხეთის მთიანეთზე სათავე აქვს მდინარეებს [[მტკვარი|მტკვარს]], [[არაქსი|არაქსს]], [[ევფრატი|ევფრატსა]] და [[დიდი ზაბი|დიდ ზაბს]]. ბევრია მინერალური, მათ შორის თერმული წყარო. ქვაბულებში გავრცელებულია მშრალი სტეპი და მთის ნახევარუდაბნო, ხეობების გასწვრივ — ჭალის მდელო და ბუჩქნარი. სარწყავ ადგილებში მჭიდროდ დასახლებული ოაზისებია.
 
მთის ნოტიო კალთებზე 800-იდან 1400 მ სიმაღლემდე მთის სტეპია, 1000-იდან 2300 მ-მდე — მუხისა და ფიჭვის ტყეები; ნაკლებად ნოტიო კალთებზე დაბალი ეკლიანი ბუჩქის რაყებია, 2000-3000 მ სიმაღლეზე — მთის მდელო, უფრო ზევით — კლდოვანი ლანდშაფტი. მაღალი მთის მწვერვალები დაფარულია მარადი თოვლითა და მყივნარებით. ცხოველებიდან ბევრია მღრღნელები და ქვეწარმავლები; გვხვდება [[შველი]], [[მუფლონი]], [[დათვი]], [[ჯიქი]], [[ზოლებიანი აფთარი]].
 
წიაღისეულიდან აღსანიშნავია [[ქრომი]]ს, [[სპილენძი]]ს, [[დარიშხანი]]ს, [[ქვანახშირი]]ს საბადოები.
== ლიტერატურა ==
{{ქსე|9|462|}}
* Магакьян И. Г., Армения в системе центрального Средиземноморья, "Доклады АН Армянской ССР", 1966, т. 42, № 4.
 
[[კატეგორია:თურქეთის ქედები]]
[[კატეგორია:სომხეთის ქედები]]
[[კატეგორია:ირანის ქედები]]

სანავიგაციო მენიუ