ნადირ-შაჰი

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება
Disambig-dark.svg ეს სტატია ირანის შაჰს ეხება. ავღანეთის მეფის შესახებ იხილეთ მუჰამედ ნადირ-შაჰი.
ნადირ-შაჰი
Full Portrait of Nadir Shah.jpg
აფშარიდთა ირანის 1–ლი შაჰი
მმართ. დასაწყისი: 21 მარტი, 1736
მმართ. დასასრული: 20 ივნისი, 1747 (11 წელი)
წინამორბედი: აბას III
მემკვიდრე: ალი–ყული–ხანი
პირადი ცხოვრება
დაბ. თარიღი: 1688
დაბ. ადგილი: ხორასანი, სეფიანთა იმპერია
გარდ. თარიღი: 20 ივნისი, 1747 (59 წლის)
გარდ. ადგილი: ფათჰაბადი, აფშარიდთა იმპერია
მეუღლე: რაზია სულთან ბეგუმი
შვილები: რეზა ყული მირზა
ნასროლა მირზა
იმამ-ყული მირზა
ჩინგიზ ხან აფშარი
მუჰამედულაჰ ხან აფშარი
ულდუზ ხან აფშარი
დინასტია: აფშარიდები
მამა: იმამ-ყული ბეი
რელიგია: ისლამი
ნადირ-შაჰი
ნადირ-შაჰის საფლავი

ნადირ-შაჰი ავშარი, იგივე თამაზ I ყული–ხანი (დ. 22 ოქტომბერი, 1688, დერაგიოზი, ხორასანი — გ. 20 ივნისი, 1747, ხაბუშანი, იქვე), ირანის შაჰი 1736—1747, ყიზილბაშთა ავშარის ტომიდან.

1726 წელს სამსახური დაიწყო შაჰ-თამაზ II-თან. ნადირ-შაჰ წარმატებით ხელმძღვანელობდა ირანელი ხალხის ბრძოლას ავღანელებისა და ოსმალების წინააღმდეგ, რამაც ძალზე გაზარდა მისი ავტორიტეტი. მან 1732 წელს ტახტიდან ჩამოაგდო თამაზ II, შაჰად გამოაცხადა მისი მცირეწლოვანი შვილი აბას III, თვითონ ჯერ რეგენტი გახდა, 1736 წელს კი — ირანის შაჰი. ნადირ-შაჰმა 1737—1738 წლებში დალაშქრა ჩრდილოეთი ინდოეთი, 1739 წელს აიღო და გაძარცვა დელი. მან დამპყობლური ომების შედეგად შექმნა უზარმაზარი სახელმწიფო, რომელშიც ირანის გარდა (პროვინციების ან ვასალური ტერიტორიების სახით) შევიდა სომხეთი, აზერბაიჯანი, აღმოსავლეთ საქართველო, დაღესტანი, ავღანეთი, ბელუჯისტანი, ხივისა და ბუხარის სახანოები. 1735—1747 წლებში ნადირ-შაჰმა მძიმე ხარკი დაადო ქართლს (ყიზილბაშობა). სახალხო აჯანყებებმა შეარყია ნადირ-შაჰის სახელმწიფოს საფუძვლები. ნადირ-შაჰ მოკლეს ხორასანში შეთქმულებმა.

ლიტერატურა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]