ინგუშური ენა

თავისუფალი ქართულენოვანი ენციკლოპედია ვიკიპედიიდან
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება
ინგუშური ენა
ГIалгIай мотт
გავრცელებულია რუსეთის ფედერაცია (ინგუშეთის რესპუბლიკა)
მოლაპარაკეთა რაოდენობა 405 ათასი
ლინგვისტური კლასიფიკაცია კავკასიური ენები
ნახური ენები
ვეინახური ენები
ინგუშური ენა
დამწერლობის სისტემა კირილიცა
ენის კოდები ISO 639-1: —
ISO 639-2: inh
ISO 639-3: inh

ინგუშური ენა (ინგშ. ГIалгIай мотт) — ინგუშების ენა, გავრცელებულია ჩრდილოეთ კავკასიაში. ინგუშურ ენაზე საუბრობს მიახლოებით 405 ათასი ადამიანი რუსეთში (ინგუშეთი) და [1], უზბეკეთში[2]. საკუთარი ორიგინალური დამწერლობა ენას არ გააჩნია, იყენებს ანბან კირილიცას. რუსულთან ერთად გააჩნია იფიციალური ენის სტატუსი ინგუშეთის რესპუბლიკაში. ინგუშურ ენას ენათესავება ჩეჩნური ენა, რომელთანაც საერთო დიალექტი ქისტურიც გააჩნია, ასევე ახლოს დგას საქართველოში მოლაპარაკე ბაცბების ბაცბურ ენასთან.[საჭიროებს წყაროს მითითებას]

ინგუშური ანბანი[რედაქტირება]

ინგუში მანდილოსანი ტრადიციულ სამოსელში. ფოტოგრაფი დ.ა. ნიკიტინი, 1881 წელი.

XX საუკუნის დასაწყისში ინგუშურ ენას გააჩნდა არაბულზე დაფუძნებული დამწერლობა. 1917 წლის მესამე რუსული (ოქტომბრის) რევოლუციის შემდეგ არაბული ლათინურმა შეცვალა, ხოლო 1938 წელს ლათნური რუსულმა კირილიცამ შეცვალა.

1924 წლის დასაწყისის ინგუშური ანბანი[3]: A a, Á á, Ä ä, B b, C c, Č č, D d, E e, É é, F f, G g, H h, Ꜧ ꜧ, I i, J j, K k, L l, M m, N n, O o, Ó ó, Ö ö, Ô ô, P p, Q q, R r, S s, Š š, T t, U u, Ú ú, Ü ü, V v, W w, X x, X́ x́, Y y, Z z, Ž ž, Ch ch, Čh čh, Gh gh, Kh kh, Ph ph, Qh qh, Th th.

ინგუშური ანბანი 1924 წლის მიწურულს [4]: A a, Æ æ, Ä ä, B b, C c, Č č, D d, E e, F f, G g, H h, Ꜧ ꜧ, I i, J j, K k, L l, M m, N n, O o, Ö ö, P p, Q q, R r, S s, Š š, T t, U u, V v, X x, X́ x́, Y y, Z z, Ž ž, Ch ch, Čh čh, Gh gh, Kh kh, Ph ph, Qh qh, Th th.

1928 წლის ინგუშური ანბანი[5]: A a, Æ æ, Ä ä, B b, C c, Č č, D d, E e, F f, G g, H h, Ꜧ ꜧ, I i, J j, K k, L l, M m, N n, Ņ ņ, O o, Ö ö, P p, Q q, R r, S s, Š š, T t, U u, Ü ü, V v, X x, X́ x́, Y y, Z z, Ž ž, Ch ch, Čh čh, Gh gh, Kh kh, Ph ph, Qh qh, Th th.

1948 წელს ინგუშური ანბანი შეიცვალა კირილიცით.

თანამედროვე ინგუშური ანბანი[6]

А а Аь аь Б б В в Г г ГI гI Д д Е е
Ё ё Ж ж З з И и Й й К к Кх кх Къ къ
КI кI Л л М м Н н О о П п ПI пI Р р
С с Т т ТI тI У у Ф ф Х х Хь хь ХI хI
Ц ц ЦI цI Ч ч ЧI чI Ш ш Щ щ Ъ ъ Ы ы
Ь ь Э э Ю ю Я я Яь яь I

ანბანების შესაბამისობის ტაბულა[7]

კირილიცა ლათინური კირილიცა ლათინური კირილიცა ლათინური კირილიცა ლათინური
а a й j р r ч č
аь ä к k с s чI čh
б b кх q т t ш š
в v къ qh тI th щ -
г g кI kh у u ъ '
гI gh л l ф f ы -
д d м m х x ь -
е je, e н n хь э e
ж ž о o хI h ю ju
з z п p ц c я ja
и i пI ph цI ch I y

სქოლიო[რედაქტირება]

  1. Всероссийская перепись населения
  2. Ethonologue
  3. Serdalo. 8 марта 1924
  4. Serdælo. 11 декабря 1926
  5. Мальсагов, З. Культурная работа в Чечне и Ингушетии в связи с унификацией алфавитов. Владикавказ, 1928
  6. ГIалгIай-эрсий дошлорг (Ингушско-русский словарь). Нальчик, 2009. ISBN 978-5-88195-965-4
  7. Serdalo. 6 июля 1938