დიმიტრი ანუჩინი

თავისუფალი ქართულენოვანი ენციკლოპედია ვიკიპედიიდან
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება
დიმიტრი ანუჩინი
დაბ. თარიღი 27 აგვისტო/8 სექტემბერი 1843
დაბ. ადგილი სანქტ-პეტერბურგი
გარდ. თარიღი 4 ივნისი 1923
გარდ. ადგილი მოსკოვი
სამეცნიერო სფერო გეოგრაფია, ანთროპოლოგია, ეთნოგრაფია, არქეოლოგია
განთქმული მოსწავლეები ლევ ბერგი
ალექსანდრე ბორზოვი
ალექსანდრე ბარკოვი
ბორის დობრინინი
ალექსანდრე კრუბერი
ალექსანდრე ჯავახიშვილი და სხვ.

დიმიტრი ნიკოლოზის ძე ანუჩინი (რუს. Анучин, Дмитрий Николаевич; დ. 27 აგვისტო/8 სექტემბერი 1843, სანქტ-პეტერბურგი — გ. 4 ივნისი 1923, მოსკოვი) — რუსი გეოგრაფი, ანთროპოლოგი, ეთნოგრაფი და არქეოლოგი. მოსკოვის უნივერსიტეტის პროფესორი (1884), რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1896). საპატიო წევრი (1898 წლიდან). ჟურნალ „ზემლევედენიეს“ (1894) დამაარსებელი.

ბიოგრაფია[რედაქტირება]

1860 წელს დაამთავრა გიმნაზია, რომლის შემდეგ ჩაირიცხა ისტორიისა და ფილოლოგიის ფაკულტეტზე, სადაც ისმენდა ნიკოლოზ კოსტომაროვის, ისმაილ სრეზნევსკისა და სხვათა ლექციებს.

სტუდენტობის პერიოდში რამდენიმე წლით საზღვარგარეთ გაემგზავრა. უკან დაბრუნების შემდეგ ისევ მოსკოვის უნივერსიტეტში ჩააბარა, ამჯერად ფიზიკა-მათემატიკის ფაკულტეტზე. 1867 წელს წარჩინებით დაამთავრა ფაკულტეტი. 1880 წელს ანთროპოლოგიურ თემატიკაზე დაიცვა სამაგისტრო დისერტაცია. დისერტაციის დაცვის შემდეგ მოსკოვის უნივერსიტეტის ანთროპოლოგიის კათედრის დოცენტად აირჩიეს. 1885 წლიდან ხელმძღვანელობდა მოსკოვის უნივერსიტეტის გეოგრაფიის კათედრას. მოსკოვის უნივერსიტეტში საფუძველი ჩაუყარა გეოგრაფიის, ანთროპოლოგიისა და ეთნოგრაფიის შესწავლის საქმეს.

1886-1889 წლებში გამოაქვეყნა რიგი სამეცნიერო ნაშრომები, რის საფუძველზე მიენიჭა გეოგრაფიის დოქტორის წოდება — honoris causa-ს პრინციპით.

დიმიტრი ანუჩინი 600-მდე სამეცნიერო შრომის ავტორია. მისი შრომები ეხება: ზოგად ფიზიკურ გეოგრაფიას, ქვეყანათმცოდნეობას, ეთნიკურ ანთროპოლოგიას, ეთნოგრაფიას, პირველყოფილ არქეოლოგიასა და მეცნიერების ისტორიის მთელ რიგ საკითხებს. 1880 წლიდან დაიწყო ვალდაის მაღლობის შესწავლა, დაადგინა ტვერის გუბერნიის უმაღლესი მთის ნაწილები, ასევე დიდ ყურადღებას უთმობდა მდინარე ვოლგის ზემო წელის რელიეფის შესწავლას.

1894-1895 წლებში ალექსი ტილოს ხელმძღვანელობით მიიღო მონაწილეობა სამეცნიერო ექსპედიციებში, სადაც აწარმოებდნენ მდინარეების: ვოლგის, დასავლეთის დვინისა და დნეპრის სათავეების შესწავლას. აგრეთვე შეისწავლა ტბები. დიმიტრი ანუჩინმა საბოლოოდ გადაჭრა მდინარე ვოლგის სათავეების საკითხი. განსაკუთრებულ ყურადღებას აქცევდა კავშირს გეოგრაფიასა და ქვეყნის სამეურნეო განვითარებას შორის.

ანთროპოლოგიის განვითარებაში დიდია დიმიტრი ანუჩინი ღვაწლი. მას ანთროპოლოგია ესმოდა, როგორც ადამიანის შესახებ საბუნებისმეტყველო ცოდნის ჯამი, რომელიც ადამიანის ევოლუციას, შედარებით ანატომიას, ბიოლოგიასა და სხვ. მოიცავს. გამოდიოდა რასიზმის წინააღმდეგ. ანუჩინი დარვინისტი იყო. 1881 წელს თბილისში V არქეოლოგიურ ყრილობაზე დიმიტრი ანუჩინი გამოვიდა მოხსენებით „ძველი მშვილდისრის შესახებ“.

ხსოვნა[რედაქტირება]

დიმიტრი ანუჩინის სახელობისაა მყინვარი კუნძულ ახალ მიწაზე, მწვერვალი ჩრდილოეთ ურალზე, კუნძული და სრუტე მცირე კურილის კუნძულების ჯგუფში. ანუჩინის სახელობისაა მოსკოვის უნივერსიტეტის ანთროპოლოგიის მუზეუმი. ქალაქ მოსკოვში ზუსტად იქ, სადაც სახელოვანი მეცნიერი ცხოვრობდა (1911-1923) აღმართულია მემორიალური დაფა მისი ბარელიეფით.

მოწაფეები[რედაქტირება]

დიმიტრი ანუჩინი იყო მოსკოვის უნივერსიტეტში გეოგრაფიული მეცნიერების პირველდამწყები. მან შექმნა მნიშვნელოვანი სამეცნიერო სკოლა, რომლის ბაზაზე არაერთი სახელოვანი მეცნიერი აღიზარდა, მათ შორის: ლევ ბერგი, ალექსანდრე ბორზოვი, ალექსანდრე ბარკოვი, ბორის დობრინინი, ალექსანდრე კრუბერი, ალექსანდრე ჯავახიშვილი და სხვა.

თხზულებები[რედაქტირება]

  • Рельеф поверхности Европейской России в последовательном развитии о нем представлений, М., 1895;
  • Верхневолжские озера и верховья Западной Двины. წგნ.: Труды экспедиции для исследования источников главнейших рек Европейской России, в. 61, М., 1897;
  • Япония и японцы. Географический, антропологический и этнографический очерк, М., 1907;
  • Географические работы, М., 1954 (с библиографией работ); О людях русской науки и культуры, 2 изд., М., 1952.

ლიტერატურა[რედაქტირება]