ციხედიდი

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
Jump to navigation Jump to search
ციხედიდის ხეობა

ციხედიდი ― ისტორიული ციხესიმაგრე აღმოსავლეთ საქართველოში, ახლანდელი სოფელ ძეგვსა და მარტაზისხევს შორის (ახლანდელი მცხეთის რაიონი), მდ. მტკვრის დინების მარჯვენა მხარეს, ციხედიდის ხევში.

მატიანე „მოქცევაჲ ქართლისაჲ“ იხსენიებს ძვ. წ. IV საუკუნის მოვლენათა კონტექსტში, როგორც ქალაქ სარკინეს ციხეს. მემატიანე ლეონტი მროველის (XI ს.) მიხედვით, იმავე პერიოდში, ციხედიდი „დიდი მცხეთის“ ერთ-ერთი უბანია სარკინე-ზანავ-ურიათუბანთან ერთად. IV საუკუნის 30-იან წლებში ქართლის მეფე მირიან III-მ ციხედიდის რაბათში ებრაელთა 50 ოჯახი დაასახლა. VI საუკუნეში ციხედიდი ევაგრე სპასპეტის რეზიდენცია იყო. XI საუკუნიდან ციხედიდის რეგიონის მოსახლეობა ნაწილი საეკლესიო ყმები იყვნენ (სვეტიცხოვლის, შიომღვიმისა). 1561 წლის 6 აპრილს ქართველთა ლაშქარმა მეფე სიმონ I-ის სარდლობით ციხედიდის მიდამოებში ბრძოლა გაუმართა სპარსელებს (ციხედიდის ბრძოლა), მომდევნო ხანებში მოსახლეობა აქ მნიშვნელოვნად შემცირდა. XVIII საუკუნის 40-იან წლებში იგი ხელახლა დაასახლეს ციხედიდის მიწების მფლობელმა საეკლესიო აზნაურებმა მაღალაძეებმა. XVIII საუკუნის ბოლოს ციხედიდი კვლავ გაუკაცრიელდა.

წმ. მარიამის ეკლესია
სამრეკლოს ნანგრევები

ციხედიდში ანტიკური და ადრინდელი შუა საუკუნის ძეგლები არ არის მოკვლეული. ახლანდელი სოფ. ძეგვის მისადგომებთან, მდ. მტკვრიდან 1-1,5 კმ-ზე იქ, სადაც ციხედიდის ხევი ოდნავ ფართოვდება, ფერდობზე, რთულ რელიეფზე ნასოფლარია შემორჩენილი. ზემო ტერასაზე კოშკიანი საცხოვრებელია, ქვემოზე ― საკულტო ნაგებობები. კოშკისაგან მხოლოდ 4 სართულია დარჩენილი. წარწერიდან ირკვევა, რომ იგი ათანასე დეკანოზიძეს აუგია 1680. საკულტო უბანში 2 ეკლესია და სამრეკლოა. ყველაზე უკეთ შემონახულა სუფთად გათლილი ქვით ნაგები წმ. მარიამის დარბაზული ეკლესია. იგი გადახურულია საბჯენ თაღზე დაყრდნობილი კამარით. ეკლესიის ჩრდილოეთით ოციოდე მ-ზე სამრეკლოს ნანგრევებია.

ლიტერატურა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  • ზაქარაია პ., ციხედიდის ნასახლარი, «მაცნე. ისტორიის, არქეოლოგიის, ეთნოგრაფიისა და ხელოვნების ისტორიის სერია», 1975, №1;
  • გვასალია ჯ., ქსე, ტ. 11, გვ. 236-237, თბ., 1987