ტუამოტუს კუნძულები

ტუამოტუს კუნძულები

მშობ. სახელი: ფრანგ. archipel des Tuamotu
ტუამოტუს კუნძულების განლაგება
გეოგრაფია
მდებარეობა	წყნარი ოკეანე
კოორდინატები	18°02′27″ ს. გ. 141°24′34″ დ. გ.
კუნძულთა რაოდენობა	78
მთავარი კუნძული	რანგიროა
ფართობი	850 კმ²
საფრანგეთი
დემოგრაფია
მოსახლეობა	15 159 (2022)
სიმჭიდროვე	17,83 ად. /კმ²

ტუამოტუს კუნძულები (ფრანგ. archipel des Tuamotu), სხვანაირად პაუმოტუ, პტი-ბასი — კუნძულთა ჯგუფი წყნარ ოკეანეში, გეოგრაფიულად ეკუთვნის პოლინეზიას. პოლიტიკურად შედის საფრანგეთის პოლინეზიის შემადგენლობაში, უკავია მისი ცენტრალური ნაწილი და მდებარეობს ტაიტიდან 300 კმ-ში აღმოსავლეთით. ისტორიულად ტუამოტუ ასევე იწოდებოდა, როგორც სახიფათო არქიპელაგი ზღვაოსნობის დროს მუდმივი ხიფათის გამო: მისი მარჯნული კუნძულების დაბლობების დანახვა შეიძლება მხოლოდ მცირე მანძილის დროს, ასევე ხიფათს წარმოადგენს მომცრო კუნძულების დიდი რაოდენობა და ოკეანის მცირე სიღრმე.

გეოგრაფია

ტუამოტუს კუნძულების ხედი კოსმოსიდან. გადაღებული თანამგზავრ «ტერადან» 2010 წლის 19 მაისს

კუნძულები შედგება ორი დაბალი სიმაღლის ატოლების რიგისაგან. ფართობი — 850 კმ². ოფიციალური დედაქალაქი — პაპეეტე (ტაიტიზე), მაგრამ კუნძულებს აქვს თავისი მთავარი ქალაქი — როტოავა.

კლიმატი ტრპიკულია, ნალექები მოდის 1500-—2000 მმ წელიწადში. დიდ კუნძულებზე გვხვდება პანდანუსი და ბენგალური ფიკუსი (ლათ. Fícus benghalénsis), მცირე კუნძულებზე მხოლოდ ბუჩქები.

№	კუნძული ან რიფი	ხმელეთის ფართობი, კმ²	ლაგუნის ფართობი, კმ²	მოსახლეობა, ად. (2017)	სიმჭიდროვე, ად./კმ²	კოორდინატები
დიე-გრუპის კუნძულები
1	მაროკაუ	14,7	217	96	6,53	18°13′ ს. გ. 142°10′ დ. გ.
2	რავაჰერე	7	5,1	დაუსახლებელი	—	18°15′ ს. გ. 142°10′ დ. გ.
დეზაპუენტმანის კუნძულები‎
3	ნაპუკა	8	18	234	29,25	14°12′ ს. გ. 141°15′ დ. გ.
4	პუკა-პუკა	5	2	163	32,60	14°49′ ს. გ. 138°48′ დ. გ.
5	ჩრდილოეთი ტეპოტო	2	—	50	25,00	14°08′ ს. გ. 141°24′ დ. გ.
დიუკ-ოფ-გლოსტერის კუნძულები‎
6	ანუანურარო	2,2	7,4	დაუსახლებელი	—	20°25′ ს. გ. 143°31′ დ. გ.
7	ანუანურუნგ	7	2,5	დაუსახლებელი	—	20°38′ ს. გ. 143°19′ დ. გ.
8	ნუკუტეპიპი	5,6	2,2	დაუსახლებელი	—	20°42′ ს. გ. 143°30′ დ. გ.
9	ჰერეჰერეტუე	4	23	57	14,25	19°52′ ს. გ. 144°58′ დ. გ.
Far East Tuamotu Group
10	აკიაკი	1,3	—	დაუსახლებელი	—	18°33′ ს. გ. 139°13′ დ. გ.
11	ვაირაატეა	3	13	50	16,67	19°21′ ს. გ. 139°13′ დ. გ.
12	ვანავანა	2	3	დაუსახლებელი	—	20°47′ ს. გ. 139°09′ დ. გ.
13	ვაჰიტაჰი	2,5	7,4	68	27,20	18°47′ ს. გ. 138°50′ დ. გ.
14	მურუროა	15	148	დაუსახლებელი	—	21°50′ ს. გ. 138°55′ დ. გ.
15	ნუკუტავაკე	5,5	—	190	34,55	19°16′ ს. გ. 138°46′ დ. გ.
16	პინაკი	1,3	0,7	დაუსახლებელი	—	19°23′ ს. გ. 138°40′ დ. გ.
17	პუკარუა	7	23	236	33,71	18°19′ ს. გ. 137°01′ დ. გ.
18	რეაო	9	34	351	39,00	18°31′ ს. გ. 136°22′ დ. გ.
19	ტატაკოტო	7,3	20	265	32,43	17°20′ ს. გ. 138°24′ დ. გ.
20	ტემატანგი	7,7	61	დაუსახლებელი	—	21°40′ ს. გ. 140°37′ დ. გ.
21	ტურეია	8	47	336	42,00	20°50′ ს. გ. 138°33′ დ. გ.
22	ფაკაჰინა	8	20	161	20,13	15°59′ ს. გ. 140°08′ დ. გ.
23	ფანგატაუ	6	11	135	22,50	15°49′ ს. გ. 140°52′ დ. გ.
24	ფანგატაუფა	5	53	დაუსახლებელი	—	22°15′ ს. გ. 138°45′ დ. გ.
ჰაოს ჯგუფი
25	ამანუ	9,6	240	174	18,13	17°43′ ს. გ. 140°39′ დ. გ.
26	აჰუნუი	5,7	16	დაუსახლებელი	—	19°37′ ს. გ. 140°23′ დ. გ.
27	მანუჰანგი	1	7	დაუსახლებელი	—	19°12′ ს. გ. 141°19′ დ. გ.
28	ნენგონენგო	9	68	დაუსახლებელი	—	18°43′ ს. გ. 141°40′ დ. გ.
29	პარაოა	4	14	დაუსახლებელი	—	19°08′ ს. გ. 140°40′ დ. გ.
30	რეკარეკა	1,6	0,7	დაუსახლებელი	—	16°50′ ს. გ. 141°55′ დ. გ.
31	ტაუერე	2	60	დაუსახლებელი	—	17°22′ ს. გ. 141°29′ დ. გ.
32	ჰაო	47	720	1027	21,85	18°14′ ს. გ. 140°53′ დ. გ.
მეფე ჯორჯის კუნძულები
33	აჰე	12	138	491	40,92	14°29′ ს. გ. 146°19′ დ. გ.
34	მანიჰი	13	160	650	50,00	14°27′ ს. გ. 146°04′ დ. გ.
35	ტაკაპოტო	15	85	501	33,40	14°37′ ს. გ. 145°12′ დ. გ.
36	ტაკაროა	20	93	674	33,70	14°27′ ს. გ. 144°59′ დ. გ.
37	ტიკეი	4	—	დაუსახლებელი	—	14°57′ ს. გ. 144°33′ დ. გ.
პალიზერის კუნძულები‎
38	აპატაკი	20	683	442	22,10	15°27′ ს. გ. 146°19′ დ. გ.
39	არუტუა	15	484	808	53,87	15°18′ ს. გ. 146°45′ დ. გ.
40	კაუკურა	11	434	414	37,64	15°45′ ს. გ. 146°41′ დ. გ.
41	მაკატეა	24	—	94	3,92	15°49′ ს. გ. 148°13′ დ. გ.
42	მატაივა	16	25	294	18,38	14°53′ ს. გ. 148°43′ დ. გ.
43	ნიაუ	20	32	246	12,30	16°11′ ს. გ. 146°22′ დ. გ.
44	რანგიროა	79	1446	2709	34,29	15°07′ ს. გ. 147°38′ დ. გ.
45	ტიკეჰაუ	20	400	560	28,00	14°59′ ს. გ. 148°09′ დ. გ.
46	ტოაუ	12	561	დაუსახლებელი	—	15°49′ ს. გ. 146°00′ დ. გ.
47	ფაკარავა	16	1153	844	52,75	16°20′ ს. გ. 145°14′ დ. გ.
რაევსკის კუნძულები
48	ანაა	37,7	90	494	13,10	17°23′ ს. გ. 145°30′ დ. გ.
49	არატიკა	8,3	145	დაუსახლებელი	—	15°30′ ს. გ. 145°30′ დ. გ.
50	კატიუ	10	235	240	24,00	16°26′ ს. გ. 144°22′ დ. გ.
51	კაუეჰი	15	320	547	36,47	15°50′ ს. გ. 145°07′ დ. გ.
52	მაკემო	56	854	825	14,73	16°36′ ს. გ. 143°42′ დ. გ.
53	მარუტეო	2,7	400	დაუსახლებელი	—	17°02′ ს. გ. 143°10′ დ. გ.
54	მოტუტუნგა	1,38	126	დაუსახლებელი	—	17°04′ ს. გ. 144°17′ დ. გ.
55	ნიჰირუ	6,7	79	დაუსახლებელი	—	16°42′ ს. გ. 142°50′ დ. გ.
56	რარაკა	7,2	361	დაუსახლებელი	—	16°10′ ს. გ. 144°53′ დ. გ.
57	რაროია	41	385	326	7,95	16°01′ ს. გ. 142°26′ დ. გ.
58	ტაიარო	6	12	დაუსახლებელი	—	15°45′ ს. გ. 144°38′ დ. გ.
59	ტაკუმე	5	42,4	დაუსახლებელი	—	15°48′ ს. გ. 141°12′ დ. გ.
60	ტაჰანეა	7,7	522,5	დაუსახლებელი	—	16°50′ ს. გ. 144°45′ დ. გ.
61	ტაენგა	20	169	117	5,85	16°42′ ს. გ. 142°50′ დ. გ.
62	სამხრეთი ტეპოტო	0,6	2,5	დაუსახლებელი	—	16°49′ ს. გ. 144°17′ დ. გ.
63	ტუანაკე	6	26	დაუსახლებელი	—	16°39′ ს. გ. 144°13′ დ. გ.
64	ფააიტე	8,87	227	317	35,74	16°43′ ს. გ. 145°19′ დ. გ.
65	ჰარაიკი	4	10	დაუსახლებელი	—	17°28′ ს. გ. 143°27′ დ. გ.
66	ჰიტი	3	15	დაუსახლებელი	—	16°44′ ს. გ. 144°06′ დ. გ.
ჰიკუერუს ჯგუფი
67	რეიტორუ	1,39	0,57	დაუსახლებელი	—	17°48′ ს. გ. 143°04′ დ. გ.
68	ტეკოკოტა	0,9	5,1	დაუსახლებელი	—	17°19′ ს. გ. 142°37′ დ. გ.
69	ჰიკუერუ	8	79	179	22,38	17°35′ ს. გ. 142°39′ დ. გ.
გამბიეს სხვა კუნძულები
70	მარუტეა	14	112	104	7,43	21°30′ ს. გ. 135°35′ დ. გ.
71	მარია	3	7	დაუსახლებელი	—	22°00′ ს. გ. 134°14′ დ. გ.
72	მორანე	2	11	დაუსახლებელი	—	23°10′ ს. გ. 137°08′ დ. გ.
	სულ	797,44	11 774,07	15 469	19,40	18°02′27″ ს. გ. 141°24′34″ დ. გ.

ისტორია

არქიპელაგი აღმოაჩინა პედრო ფერნანდეს კიროსმა 1606 წელს (კუნძული პუკა-პუკა ჯერ კიდევ 1521 წელს აღმოაჩინა ფერნანდო მაგელანმა).

ადმინისტრაციული დაყოფა

ადმინისტრაციულად ქვედანაყოფი ტუამოტუ-გამბიე იყოფა 17 კომუნად, რომელთაგან 16 მდებარეობს ტუამოტუს კუნძულებზე, ხოლო მე-17-ე (კომუნა მანგარევა) გამბიეს კუნძულებზე.

კომუნა ანაა: ფააიტე ტაჰანეა ანაა მოტუტუნგა კომუნა არუტუა: პალიზერის კუნძულები‎: აპატაკი არუტუა კაუკურა კომუნა მაკემო: კატიუ მაკემო რაევსკის კუნძულები: ჰიტი სამხრეთი ტეპოტო ტუანაკე ტაენგა რაროია ტაკუმე ნიჰირუ ჰარაიკი მარუტეო კომუნა მანიჰი: აჰე მანიჰი კომუნა ნაპუკა: დეზაპუენტმანის კუნძულები: ჩრდილოეთი ტეპოტო ნაპუკა კომუნა ნუკუტავაკე: აკიაკი ვაჰიტაჰი ვაირაატეა ნუკუტავაკე პინაკი

კომუნა პუკა-პუკა: პუკა-პუკა კომუნა რანგიროა: მატაივა ტიკეჰაუ რანგიროა მაკატეა კომუნა რეაო: პუკარუა რეაო კომუნა ტაკაროა: მეფე ჯორჯის კუნძულები: ტაკაროა ტაკაპოტო ტიკეი კომუნა ტატაკოტო: ტატაკოტო კომუნა ტურეია: ტემატანგი ვანავანა ტურეია მურუროა ფანგატაუფა კომუნა ფაკარავა: ტოაუ ნიაუ არატიკა კაუეჰი ფაკარავა ტაიარო რარაკა

კომუნა ფანგატაუ: ფანგატაუ ფაკაჰინა კომუნა ჰაო: ტაუერე ნენგონენგო ამანუ ჰაო დიუკ-ოფ-გლოსტერის კუნძულები‎: ანუანურარო ანუანურუნგა ნუკუტეპიპი ჰერეჰერეტუე რეკარეკა მანუჰანგი პარაოა აჰუნუი კომუნა ჰიკუერუ: ტეკოკოტა ჰიკუერუ რეიტორუ დიე-გრუპის კუნძულები: მაროკაუ რავაჰერე კომუნა მანგარევა (გამბიეს კუნძულები): აქტეონის კუნძულები: ტენარარო ტენარუნგა ვაჰანგა მატურეივავაო მარუტეა მარია მორანე

№	კომუნა	ფართობი, კმ²	მოსახლეობა, ად. (2022)	სიმჭიდროვე, ად./კმ²
ტუამოტუს კუნძულები
1	ანაა	55,95	970	17,34
2	არუტუა	45	1736	38,58
3	მაკემო	100	1391	13,91
4	მანიჰი	25	1138	45,52
5	ნაპუკა	12	307	25,58
6	ნუკუტავაკე	13,5	287	21,26
7	პუკა-პუკა	5	137	27,40
8	რანგიროა	139	3761	27,06
9	რეაო	18	513	28,50
10	ტაკაროა	35	1050	30,00
11	ტატაკოტო	7,9	180	22,78
12	ტურეია	38	261	6,87
13	ფაკარავა	100,5	1679	16,71
14	ფანგატაუ	14,25	323	22,67
15	ჰაო	65	1227	18,88
16	ჰიკუერუ	15	199	13,27
გამბიეს კუნძულები
17	მანგარევა	15,4	1570	101,95
	სულ	704,50	16 729	23,75

მოსახლეობა

მოსახლეობა — 16 729 ადამიანი (2022), ძირითადად — პოლინეზიელები (ტუამოტუელები). მათი ენა გამოდევნა ტაიტურმა ენამ.