პუტჩი

თავისუფალი ქართულენოვანი ენციკლოპედია ვიკიპედიიდან
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება

პუტჩი (გერმ. Putsch, ფრანგ. Coup d'état) — მთავრობის უეცარ გადაგდებას სამხედრო ძალით, როგორც წესი განხორციელებულს მცირე შედარებით სუსტი გაერთიანებით, რომელიც მთავარ სახელმწიფო ფიგურებს ცვლის. პუტჩი, როგორც წესი ძალადობრივი წესით ხდება, თუმცა შეიძლება შედარებით ადვილად უსისხლოდაც განხორციელდეს. ის განსხვავდებდა რევოლუციისგან, რომელიც უფრო ვრცელი ჯგუფის მიერ ხორციელდება და რადიკალურად ცვლიას პოლიტიკურ სისტემას.

გერმანული ტერმინი ”პუტჩი” პირველად გამოიყენებულ იქნა ციურიპუტჩის დროს 1839 წელს, მისი პირდაპირი გერმანული თარგმანია შთაათსშთრაიხი (Staatsstreich).

ტაქტიკურად პუტჩი მოიცავს ზოგიერთ აქტიურ სამხედრო ნაწილთა კონტროლის ჩაგდებას, ხოლო ქვეყნის დანარჩენი შეიარაღებული სამსახურების ნეიტრალიზებას. აქტიური ჯგუფი იპყრობს ან განდევნის ლიდერებს, ხელთ იგდებს მნიშვნელოვან სამთავრობო დაწესებულებებზე, კომუნიკაციის საშუალებებზე და ინფრასტრუქტურაზე (მაგ. გზები, ელექტროსადგურები) ფიზიკურ კონტროლს.

პუტჩი ტიპიურად არსებული მთავრობის ძალას იყენებს მისივე გადასაყენებლად. ედვარდ ლუტვაკის განმარტების თანახმად წიგნში ”პუტჩი: პრაქტიკული სახელმძღვანელო”: ”პუტჩი შედგება ინფილტრაციით სახელმწიფო აპარატის მცირე თუმცა კრიტიკული სეგმენტისა, რომელიც შემდგომში იცვლება მთავრობის დანარჩენი ნაწილის კონტროლს ქვეშ ასაყვანად”. ამ მნიშვნელობით, სამხედრო ან რაიმე სხვა ორგანიზებული ძალის გამოყენება პუტჩის გადამწყვეტი ნაწილი არ უნდა იყოს. ამგვარად, სახელმწიფო აპარატის ნებისმიერი არა-ლეგალური ტაქტიკის სახით გადაყენება შეიძლება მოიაზროს როგორც პუტჩი, ლუტვაკის თანახმად.

მიმდინარე ლიდერები ვინც პუტჩით მოვიდნენ ხელისუფლებაში[რედაქტირება]

წოდება სახელი პუტჩის თარიღი ქვეყანა
სულთანი კაბუს ბენ საიდი 1970, 23 ივლისი ომანის დროშა ომანი
პრეზიდენტი თეოდორო ობიანგ ნგემა მბასოგო 1979, 3 აგვისტო ეკვატორული გვინეის დროშა ეკვატორული გვინეა
პრეზიდენტი ბლეზ კომპაორე 1987, 15 ოქტომბერი ბურკინა-ფასოს დროშა ბურკინა-ფასო
პრეზიდენტი ომარ ალ-ბაშირი 1989, 30 ივნისი სუდანის დროშა სუდანი
პრეზიდენტი იდრის დები 1990, 2 დეკემბერი ჩადის დროშა ჩადი
პრეზიდენტი იაჰია ჯამე 1994, 22 ივლისი გამბიის დროშა გამბია
ემირი ხამად ბინ ხალიფა ალ ტანი 1995, 27 ივნისი კატარის დროშა კატარი
პრეზიდენტი დენი სასუ-ნგესო 1997, 25 ოქტომბერი კონგოს რესპუბლიკის დროშა კონგოს რესპუბლიკა
პრეზიდენტი ფრანსუა ბოზიზე 2003, 15 მარტი ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის დროშა ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკა
პრემიერ-მინისტრი ფრენკ მბაინიმარამა 2006, 5 დეკემბერი ფიჯის დროშა ფიჯი
პრეზიდენტი მოჰამედ ულდ აბდელ აზიზი 2008, 6 აგვისტო მავრიტანიის დროშა მავრიტანია
პრეზიდენტი ანდრი რაჯოელინა 2009, 17 მარტი მადაგასკარის დროშა მადაგასკარი
პრეზიდენტი დიონკუნდა ტრაორე 2012, 11 აპრილი მალის დროშა მალი
პრეზიდენტი მანუელ სერიფო ნამაჯო 2012, 11 მაისი გვინეა-ბისაუს დროშა გვინეა-ბისაუ

იხილეთ აგრეთვე[რედაქტირება]

ლიტერატურა[რედაქტირება]

  • Curzio Malaparte, Technique du Coup d'État (Published in French), Paris, 1931
  • S.E. Finer, The Man on Horseback: The Role of the Military in Politics, Pall Mall Press, London, 1962. p. 98.
  • D. J. Goodspeed, Six Coups d'État, Viking Press inc., New-York, 1962
  • Edward Luttwak, Coup d'état: A practical handbook, Harvard University Press, 1969, 1980. ISBN 0-674-17547-6
  • Ken Connor and David Hebditch, How to Stage a Military Coup: From Planning to Execution, Pen and Sword Books Ltd, 2008, ISBN 978-1-84832-503-6

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება]

მოძიებულია „http://ka.wikipedia.org/w/index.php?title=პუტჩი&oldid=2357291“-დან