პლიოცენი

თავისუფალი ქართულენოვანი ენციკლოპედია ვიკიპედიიდან
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება
შუა პლიოცენის მსოფლიო ოკეანის ანომალიური ტემპერატურები. რეკონსტრუქცია
პლიოცენში მობინადრე ფაუნის წარმომადგენელი — Megantereon

პლიოცენი (სიმბოლო PO[1]; ძვ. ბერძნ. πλεῖον – მეტი და καινός – ახალი, თანამედროვე) — დედამიწის ისტორიის მესამეული პერიოდის უკანასკნელი ეპოქა; მოსდევს მიოცენს, წინ უსწრებს პლეისტოცენს. დაიწყო 5,332 მლნ. წლის წინ და დასრულდა 2,588 მლნ. წლის უკან. ტერმინის ავტორია ინგლისელი ბუნებისმეტყველი ჩარლზ ლაიელი, რომელმაც შემოგვთავაზა მესამეული სისტემის დაყოფა 4 გეოლოგიურ ეპოქად.

პლიოცენში არსებულ კლიმატს სიცივე და სიმშრალე ახასიათებდა. შუა პლიოცენში გლობალური საშუალო ტემპერატურა 2-3 °C უფრო მეტი იყო დღევანდელთან შედარებით,[2] ზღვის გლობალური დონე კი 25 მეტრით სჭარბობდა თანამედროვე ოკეანის დონეს.[3] გრენლანდია მოექცა გამყინვარების ქვეშ, რომელიც მოხდა პლიოცენის ბოლოს დაახლოებით 3 მლნ. წლის წინ. ზომიერ განედებში გამყინვარება მიმდინარეობდა, როგორც ჩანს, ეპოქის ბოლომდე. პლიოცენში მომხდარმა გლობალურმა გამყინვარებამ ხელი უბიძგა ტყეებისა და სავანების გაქრობას.[4]

პლიოცენში კონტინენტები აგრძელებდნენ დრეიფს. სამხრეთი ამერიკა პანამის ყელის მეშვეობით დაუკავშირდა ჩრდილოეთ ამერიკას. აფრიკის კონტინენტის შეჯახება ევროპასთან ხმელთაშუა ზღვის ფორმირებით დაგვირგვინდა. ზღვის დონის ცვლილებას თან მოჰყვა სახმელეთი ხიდის გაშიშვლება ალასკასა და აზიას შორის.

პლიოცენში არსებული ზღვის კლდეები კარგად არის გამოკვეთილი ხმელთაშუაზღვისპირეთში, ინდოეთსა და ჩინეთში. სხვაგან ასეთი ფორმები ძირითადად გვხვდება სანაპიროების გასწვრივ.

ზედა პლიოცენის დადგომასთან ერთად კავკასიის გეოლოგიურ ისტორიაში იწყება მისი უახლესი ეტაპი, რომელიც მოიცავს ზედა პლიოცენს და პოსტპლიოცენს. ბიოსტრატიგრაფიული ფაქტების ერთობლიობა მიგვითითებს კავკასიის კლიმატური პირობების მკვეთრ ცვლილებაზე ზედა პლიოცენის წინ — ამ დროს გადაგვარებას განიცდიან მცენარეულობის სითბომოყვარული ტროპიკული ელემენტები და ჰიპარიონის ფაუნა, იქმნება გამყინვარებათა წინაპირობები.[5]

გეოლოგიური წარსულის მთელი შემდგომი მონაკვეთი განირჩევა პალეოგეოგრაფიული მაჩვენებლების ერთობლიობით და ბუნების ახალი ელემენტებისა და ფაქტორის — ადამიანის გაჩენით.[5]

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება]

სქოლიო[რედაქტირება]

  1. Geologic Age Symbol Font (StratagemAge). USGS. წაკითხვის თარიღი: 2011-06-22.
  2. Robinson, M., H.J. Dowsett, and M.A. Chandler, 2008: Pliocene role in assessing future climate impacts. Eos Trans. Amer. Geophys. U., 89, 501-502.[1]
  3. Dwyer, G.S., and M.A. Chandler, 2009: Mid-Pliocene sea level and continental ice volume based on coupled benthic Mg/Ca palaeotemperatures and oxygen isotopes. Phil. Trans. Royal Soc. A, 367, 157-168, [2]
  4. The Pliocene epoch. University of California Museum of Paleontology. წაკითხვის თარიღი: 2008-03-25.
  5. 5.0 5.1 მარუაშვილი ლ.. საქართველოს ფიზიკური გეოგრაფია (საქართველოს სსრ ბუნებრივი პირობების ზოგადი დახასიათება და რეგიონული აღწერილობა). თბილისი, საქ.: ცოდნა, გვ. 14 თბ. 1964.