კალენდარი

თავისუფალი ქართულენოვანი ენციკლოპედია ვიკიპედიიდან
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება

კალენდარი (ლათ. Calendarium) არის დღეების ორგანიზების სისტემა სოციალური, რელიგიური, კომერციული, ადმინისტრაციული და სხვა მიზნებისათვის. ამისათვის დროის შუალედებს ენიჭება სახელები. გავრცელებული კალენდრებისათვის ეს პერიოდებია (დღე-ღამე, კვირა, თვე, წელიწადი, საუკუნე) და ისინი განისაზღვრება ცის სხეულთა მოძრაობებით (მზის ამოსვლა-ჩასვლა, წელიწადის დროთა ცვლა, მთვარის ფაზების მონაცვლეობა), რაც ადვილად და საყოველთაოდ შეიმჩნევა და უშუალოდ მოქმედებს ადამიანის ცხოვრებაზე და საქმიანობაზე. ყველა პერიოდის შორის უფრო გამოკვეთილი და ყოველდღიურ საქმიანობასთან დაკავშირებული დღე-ღამეა, რომელიც განისაზღვრება დედამიწის მობრუნებით თავისი ღერძის ირგვლივ.

კალენდარული სისტემები[რედაქტირება]

მსოფლიოში სადღეისოდ ყველაზე გავრცელებულია გრიგორიანული კალენდარი, რომელიც წარმოადგენს მისი წინამორბედის, იულიუსის კალენდარის რეფორმირების შედეგს. მისი სახელი უკავშირდება რეფორმის ინიციატორს, რომის პაპ გრიგოლ XIII–ს.

იულიუსის კალენდარი[რედაქტირება]

Searchtool-80%.png მთავარი სტატია : იულიუსის კალენდარი.

ძვ. წ. I საუკუნესში იულიუს კეისარმა, ეგვიპტელი ასტრონომის სოსიგენეს რჩევით, 45 წ. 1 იანვარიდან შემოიღო წელთაღრიცხვის სისტემა, რომლის მიხედვით ყოველი შემდეგი 3 წელიწადის ხანგრძლივობა მიღებულ იქნა 365 დღე-ღამედ. წელიწადის 12 თვედ დაყოფისას ყოველ თვეში გარკვეული კანონზომიერებით 30 ან 31 დღე -ღამე მოაქციეს, ხოლო თებერვალში 28 (უბრალო წელიწადი) ან 29 (ნაკიანი წელიწადი). ნაკიან წელიწადად ითვლებოდა ის წელიწადი, რომლის რიგითი ნომერი იყოფოდა 4-ზე უნაშთოდ.

გრიგორიანული კალენდარი[რედაქტირება]

Searchtool-80%.png მთავარი სტატია : გრიგორიანული კალენდარი.

გრიგორიანული კალენდარის მიხედვით, რომელიც ძალაში შევიდა 1582 წლის 24 თებერვალს, შეიცვალა ნაკიანი წლის განსაზღვრის სისტემა:

  • ნაკიანად ითვლება ის წელიწადი, რომლის რიგითი ნომერი იყოფა 4–ზე და არ იყოფა 100–ზე.
  • თუკი წლის რიგითი ნომერი იყოფა 100–ზე, ის ნაკიანი იქნება მხოლოდ მაშინ, თუკი ის ასევე იყოფა 400–ზე.

ამრიგად, 2000 და 2004 წელი ნაკიანი იყო გრიგორიანული კალენდრის მიხედვით, 1900 წელი კი არა. შედარებისთვის, იულიუსის კალენდარის მიხედვით კი სამივე მათგანი იქნებოდა ნაკიანი.

სხვა სისტემები[რედაქტირება]

ბევრ ქვეყანაში, უმეტესად აფრიკის და აღმოსავლეთის ქვეყნებში (ერაყში, ლიბანში, სირიაში, ალჟირში, მაროკოში, ტუნისში და სხვა), სადაც გავრცელებულია ისლამი, ხმარობენ მთვარის ფაზებზე დაყრდნობილ კალენდარს (ჰიჯრა), რიმლის მიხედვითაც მთვრაისმიერი წელიწადი შეიცავ 30 და 29 დღე-ღამიან 12 თვეს (354 დღე-ღამე).