ვლადიმირ-სუზდალის სამთავრო

თავისუფალი ქართულენოვანი ენციკლოპედია ვიკიპედიიდან
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება

ვლადიმირ-სუზდალის სამთავრო
რუს. Владимиро-Суздальское княжество

Yarthewise.png
11571389 Coat of arms of Russia (XV Century).svg
Seal-of-Alexander-Nevsky 1236 Avers.svg
გერბი
Kievan Rus in 1237 (ka).svg
დაშლილი კიევის რუსეთი
დედაქალაქი ვლადიმირი
რელიგია მართლმადიდებლობა
მმართველობის ფორმა მონარქია
ისტორია
 - შექმნილია 1157
 - შეუერთდა მოსკოვის დიდი სამთავროს 1389]
რუსეთის ისტორია
რუსეთის გერბი
ეს სტატია არის ნაწილი სერიისა
ვოლგა ბულგარეთი
ხაზარეთი
ძველი სლავები
კიევის რუსეთი
რუსეთის სამთავროები
ნოვგოროდის რესპუბლიკა
ვლადიმერის სამთავრო
მონღოლების შეჭრა
მონღოლების უღელი
ლიტვის დიდი სამთავრო
მოსკოვის დიდი სამთავრო
რუსეთის სამეფო
რუსეთის იმპერია
დროებითი მთავრობა
საბჭოთა რუსეთი
საბჭოთა კავშირი
რუსეთის ფედერაცია

რუსეთის დროშა რუსეთის პორტალი
  •  •  

ვლადიმირ-სუზდალის სამთავრო — X-XIII საუკუნეებში რუსეთის ფეოდალური სამთავრო მდინარეებს ოკასა და ვოლგას შუა. X საუკუნემდე ამ მიწაზე ცხოვრობდნენ ფინურ-უნგრული ტომები. X საუკუნის ბოლოს ამ ტერიტორიაზე კოლონიზაცია დაიწყეს სლოვენებმა და კრივიჩებმდა, რასაც შედეგად მოჰყვა ადგილობრივი ტომების გარუსება და ველიკორუსი ხალხის ჩამოყალიბება. X-XI საუკუნეებში გაჩნდა ქალაქები: როსტოვი, იაროსლავლი, მურომი, სუზდალი. სამტავროს ცენტრი იყო როსტოვი, რომელიც კიევის რუსეთის ძლიერების პერიოდში ემორჩილებოდა და ხარკს უხდიდა კიევის მთავრებს.

1054 წელს როსტოვის მიწა ერგო ვსევოლოდ იაროსლავის ძეს. 1108 წელს ვლადიმირ მონომახმა მდინარე კლიაზმაზე დააარსა ციხესიმაგრე ვლადიმირი. იური დოლგორუკის დროს სამთავრო გაძლიერდა, აშენდა რამდენიმე ქალაქი (გაამაგრეს მოსკოვი 1156); საფუძველი ჩაეყარა ვლადიმირ-სუზდალის სკოლას. იური დოლგორუკის კიევში გამთავრების შემდეგ ვლადიმირ-სუზდალის მთავარი გახდა მისი ვაჟი ანდრია ბოგოლიუბსკი (1157-1174), რომელიც მამის პოლიტიკას განაგრძობდა და ვლადიმირ-სუზდალის სამთავროს რუსეთის ცენტრად თვლიდა. მან გააფართოვა ქ. ვლადიმირი და იქ გადაიტანა მთავრის რეზიდენცია (ბოგოლიუბოვო, ვლადიმირიდან 10 კმ-ზე). 1169 წელს ანდრიამ ილაშქრა კიევზე, დაიპყრო იგი და მთავრად დასვა თავისი ძმა გლები. 1170 წელს დროებით დაიმორჩილა ნოვგოროდიც.

ანდრია ბოგოლიუბსკი ცდილობდა ვლადიმირი რუსეთის ქრისტიანობის ცენტრადაც ექცია. ამგვარი პოლიტიკის შედეგი იყო საეკლესიო არქიტექტურისა და კულტურის აყვავება. 1174 წელს ანდრია ბოგოლიუბსკი შეთქმულმა ბოიარებმა მოკლეს. სამთავროში არეულობა დაიწყო. საბოლოოდ გაიმარჯვა ანდრიას ძმამ ვსევოლოდ დიდმა ბუდემ (1176-1212). იგი წარმატებით განაგრძობდა მამისა და ძმის პოლიტიკას. 1203 წელს მან კვლავ დაარბია კიევი, 1207 წელს დაიმორჩილა რიაზანი. ჟამთააღმწერლები მას „დიდს“ უწოდებდნენ. ვსევოლოდის საქმიანობა აისახა ცნობილ თხზულებაში „ამბავი იგორის ლაშქრობისა“. მისი გარდაცვალების შემდეგ ვლადიმირ-სუზდალის სამთავროში კვლავ არეულობა დაიწყო. 1218 წელს ტახტზე ავიდა ვსევოლოდის შვილი იური. მან კვლავ განამტკიცა ვლადიმირ-სუზდალის სამთავროს ჰეგემონია რუსეთის სამთავროებს შორის, 1220 წელს დაამარცხა ვოლგის ბულგარები და 1221 წელს დააარსა ნიჟნი-ნოვგოროდი.

1238 წელს ბათო-ყაენის ურდოებმა ააოხრეს ვლადიმირ-სუზდალის სამთავრო, დაწვეს და დაანგრიეს ქალაქები. მაგრამ თატარ-მონღოლთა უღელმა ვერ შეძლო ვლადიმირ-სუზდალის სამთავროში ჩასახული პოლიტიკური და კულტურული ტრადიციების მოსპობა. ეს ტრადიციები XIV-XV საუკუნეებში გააგრძელა და განავითარა მოსკოვის სამთავრომ ერთიანი ცენტრალიზებული სახელმწიფოს შექმნის პროცესში.

ვლადიმირ-სუზდალის სამთავროს მმართველები[რედაქტირება]

სახელი მმართველების წლები
ანდრია ბოგოლიუბსკი. 1168 - 1174
მიქაელი 1174 - 1176
ვსესლოდ ბოგოლუბსკი 1176 - 1212
იური II 1212 - 1216
კონსტანტინე I 1216 - 1218
იური II, მეორედ გამეფება 1218 - 1238
იაროსლავ II 1238 - 1246
სვიატოსლავ III 1246 - 1249
ანდრეი II 1249 - 1252
ალექსანდრე ნეველი. 1252 - 1263
იაროსლავ III 1264 - 1271
ვასილი იაროსლავის ძე 1272 - 1277
დიმიტრი ალექსანდრეს ძე 1277 - 1294
ანდრეი ალექსანდრეს ძე 1294 - 1304
მიქაელი ტვერელი 1304 - 1318
იური მოსკოველი 1318 - 1322
დიმიტრი ტვერელი 1322 - 1326
ალექსანდრე ტვერელი 1326 - 1327
ივანე I მოსკოველი 1328 - 1341
სიმონ მოსკოველი 1341 - 1353
ივანე II მოსკოველი 1353 - 1359
დიმიტრი კონსტანტნეს ძე 1359 - 1362

ლიტერატურა[რედაქტირება]